Gaat 'Zushi' terug naar China?

Met een Boeddhabeeld met verborgen skelet haalde het Drents Museum het wereldnieuws. Nu blijkt de mummie mogelijk gestolen goed. De eigenaar gaat de situatie 'evalueren'.

Onderzoeker Erik Bruijn: 'Het beeld is onderzocht met respect en waardigheid.' Beeld Jan van Esch
Onderzoeker Erik Bruijn: 'Het beeld is onderzocht met respect en waardigheid.'Beeld Jan van Esch

In augustus was hij nog het pronkstuk van het Drents Museum in Assen. De gemummificeerde Chinese monnik uit de 10e eeuw na Christus, verpakt in een boeddhabeeld. Het bijzondere object werd door een Nederlandse verzamelaar uitgeleend aan het Drents museum. Nu blijkt het beeld in 1995 gestolen uit een tempel in het Chinese dorp Yangchung.

Althans, dat meldt een aantal Chinese media. Op de Chinese staatstelevisie (CCTV) is te zien hoe dorpsbewoners het beeld op een smartphone herkennen als hun geliefde 'Zushi', dat zoveel betekent als meester en voorvader.

Twee jaar geleden liet de eigenaar het beeld restaureren en grondig onderzoeken. Tot zijn verrassing liet een röntgenscan een inwendig skelet zien; mogelijk de monnik van Yangchung.

Mummies

De ontdekking was zo bijzonder dat Zushi het kopstuk werd van de reizende tentoonstelling Mummies. Overleven na de dood: eerst in Drenthe, nu in het Hongaarse Museum voor Natuurhistorie. Toen het nieuws over de vermeende diefstal vrijdag bekend werd, trok de eigenaar zijn beeld onmiddellijk terug.

Wie die verzamelaar is, wil het Drentse museum niet zeggen. Wel laat de 'gepassioneerde Nederlandse verzamelaar van vroege Chinese kunst' in een schriftelijke verklaring weten dat het beeld in 1996 in Nederland kwam. Het beeld werd volgens hem in de winter van 1994 door een 'oprechte Chinese kunstvriend' in Hongkong verkocht aan een verzamelaar die in zowel in Hongkong als Amsterdam woonhuizen heeft. Die verkocht het in 1996 in Amsterdam aan de huidige bezitter.

In de jaren negentig werd in Hongkong 'veel Chinees antiek verkocht en officieel uitgevoerd, vrijwel zonder beperkingen. De Chinese overheid had nauwelijks belangstelling voor religieuze objecten.'

Röntgenfoto van het Boeddhabeeld. Beeld Drents Museum
Röntgenfoto van het Boeddhabeeld.Beeld Drents Museum

Smokkelwaar

Deze Boeddha is een voorbeeld van het vele Chinese erfgoed dat via Hongkong het land is uitgesmokkeld, zegt Liu Zuozhen, die aan de Universiteit van Amsterdam onderzoek doet naar gestolen Chinese kunst. Zij wijst op de museum code die instellingen verplicht dat zij hun uiterste best doen de herkomst van een object te achterhalen. Zouzhen: 'Op basis van de gegevens die ik nu heb, lijken het museum en de eigenaar niet te goeder trouw.'

De dorpelingen deden kort na de verdwijning van 'Zushi' al aangifte van diefstal. Mocht het komen tot een proces over teruggave, dan zal dat om veel redenen niet eenvoudig zijn. In de jaren negentig bestond er bijvoorbeeld geen convenant over erfgoed tussen Nederland en China. 'Dat maakt deze zaak juridisch bijna kansloos', zegt Jos van Beurden, onderzoeker aan de Vrije Universiteit naar teruggave van kunstschatten.

'Juridische druk haalt in dit soort internationale zaken meestal niets uit', zegt Van Beurden. 'We moeten bewuster omgaan met buitenlandse kunst, meer vragen stellen over bijvoorbeeld herkomst. Ik heb niet het gevoel dat dat in deze zaak is gebeurd.'

Serieus onderzoek

Erik Bruijn, namens de eigenaar leider van het onderzoek van het beeld, is verbaasd over de ophef, laat hij per mail weten. Hij is blij dat er in China serieus onderzoek wordt gedaan naar de herkomst van het beeld. Dat beeld is overigens, zo staat in de verklaring, behandeld met 'respect en waardigheid'; iedere onderzoekshandeling werd begeleid door boeddhistische ceremonies. De eigenaar gaat de 'onverwachte situatie kalm en kritisch evalueren'.

Het Drents Museum wil geen vragen beantwoorden over de kwestie.

Meer over