Kunstwerk van de week

Frida Kahlo bewonderde de Tehuana’s en maakte hun kledij wereldberoemd

Wekelijks bespreken we een kunstwerk dat nú om aandacht vraagt. Deze week: Diego in mijn gedachten van Frida Kahlo.

Frida Kahlo’s Zelfportret als Tehuana in het Cobra Museum in Amstelveen.  Beeld Natascha Libbert
Frida Kahlo’s Zelfportret als Tehuana in het Cobra Museum in Amstelveen.Beeld Natascha Libbert

Waar ben ik Frida Kahlo eigenlijk níét tegengekomen? Er bestaan theeserviezen met haar gezicht erop, gympen, kussens en make-uptasjes. Haar gezicht staat op mijn netvlies gebrand, toch is het een schok om plotseling, in het museum, oog in oog te staan met een van haar beroemde zelfportretten. Haar indringende blik, de ragfijne penseelstreken en dan het contrast met die nogal lompe lijst eromheen, het maakt indruk.

Wie dat zelf wil ervaren kan dit jaar z’n hart ophalen. In het Cobra Museum in Amstelveen is net een tentoonstelling geopend met schilderijen van Kahlo en haar man Diego Rivera, uit de nooit eerder in Nederland vertoonde collectie van verzamelaars Jacques en Natasha Gelman. In oktober opent in het Drents Museum in Assen de tentoonstelling Viva la Frida!, met weer andere schilderijen, tekeningen en objecten.

U bent vast enigszins bekend met de tragische gebeurtenissen in Kahlo’s leven (een ingrijpend ongeluk, meerdere miskramen, de stormachtige relatie met Rivera), ze zijn onderdeel van de Kahlo-cultus en zullen de komende maanden weer gretig opgelepeld worden. Bij de aftrap van dit Kahlo-seizoen leek het me daarom eens leuk om een schilderij van haar te bespreken met minimale aandacht voor deze biografische details. Het derde oog in de vorm van geliefde Rivera laten we dus even links liggen, terwijl we inzoomen op een ander opvallend aspect van dit schilderij: Kahlo’s uitdossing. Die is overigens ook onderdeel van de Kahlo-cultus, maar er is ook een ander, minder persoonlijk verhaal over te vertellen.

Kahlo beeldt zichzelf af als Tehuana, een vrouw uit Tehuantepec. In deze zuidelijke regio van Mexico bestaat een matriarchale samenleving en leiden vrouwen het economische verkeer, bovendien staan de Tehuana’s bekend om hun kleurrijke traditionele kleding. De tooi die Kahlo hier draagt staat bekend als een huipil grande, Tehuana’s dragen hem bij feestelijke gelegenheden.

Hoewel Kahlo zelf uit Mexico-Stad kwam en nooit in Tehuantepec is geweest, droeg ze graag deze traditionele kleding. Haar bewondering voor Tehuana’s staat niet op zichzelf. Na de Mexicaanse Revolutie van 1910 groeiden de vrouwen met hun karakteristieke kleding uit tot nationaal symbool. Vanaf 1937, toen het Mexicaanse geld een nationalistische update kreeg, prijkte het gezicht van een Tehuana in huipil grande op het 10 peso-biljet. Ook bij fotograaf Tina Modotti, een vriendin van Kahlo, waren de vrouwen een geliefd onderwerp. Diego Rivera voerde ze op in zijn nationalistische muurschilderingen en was zwaar onder de indruk van hun macht.

Een vrouw uit Tehuantepec, ca. 1929. Beeld Tina Modotti/Philadelphia Museum of Art
Een vrouw uit Tehuantepec, ca. 1929.Beeld Tina Modotti/Philadelphia Museum of Art

Het klinkt fantastisch, een lokale samenleving waar trotse, sterke vrouwen de dienst uitmaken, op het schild gehesen als symbool van een hele natie. Je zou denken dat Mexico daarmee zou uitgroeien tot het meest vrouwlievende land ter wereld, maar dat is niet bepaald waar. Onlangs gingen Mexicaanse vrouwen nog de straat op om te protesteren tegen vrouwenmoord en toenemend geweld tegen vrouwen. De machocultuur is een groot probleem, zei een van hen in de Volkskrant.

Ook de bewondering die revolutionair Rivera koesterde voor machtige vrouwen had grenzen. In het boekje bij de tentoonstelling in het Cobra Museum staat het heel terloops: toen de schilder María Izquierdo een opdracht kreeg voor een muurschildering, stak Rivera daar eigenhandig een stokje voor. Vrouwen waren niet geschikt voor zulke grootschalige projecten, vond hij. De werkelijkheid is altijd complexer dan een lachende vrouw op een bankbiljet doet vermoeden.

Kahlo had er zelf geen idee van toen ze dit schilderij maakte, dat ook zij zou uitgroeien tot een ico... – ho, stop, met die vergelijking val ik alweer bijna in de val van de persoonlijkheidscultus. Het blijft verdomd lastig om die te ontwijken.

Frida Kahlo Beeld Bettmann Archive
Frida KahloBeeld Bettmann Archive

Wie: Frida Kahlo (Mexico, 1907-1954)

Titel: Diego in mijn gedachten (Zelfportret als Tehuana)

Jaar: 1943

Waar te zien: Frida Kahlo & Diego Rivera – A Love Revolution. Cobra Museum, Amstelveen. T/m 26/9.

Meer over