theater

Fremdkörper is een raadselachtig en onaards mooi ‘slaapritueel’ dat bij vlagen diep ontroert ★★★★☆

De makers doen een voorzet met deze ‘dynamische installatie’, maar de deelnemer, met zijn of haar eigen gevoelens, angsten, associaties en overtuigingen, maakt het kunstwerk af.

De performance/installatie 'Fremdkörper' van Boogaerdt/VanderSchoot. Beeld Holland Festival
De performance/installatie 'Fremdkörper' van Boogaerdt/VanderSchoot.Beeld Holland Festival

Bij dit stukje staan vier sterren, maar dat is geen algemeen geldend kwaliteitsoordeel. Dat is geen enkele recensie, natuurlijk, maar in het geval van Fremdkörper van performanceduo Boogaerdt/VanderSchoot zal de individuele ervaring beslissend zijn voor de waardering. Het duo doet een geraffineerde voorzet, met deze ‘dynamische installatie’, maar de deelnemer, met zijn of haar eigen gevoelens, angsten, associaties en overtuigingen, maakt het kunstwerk af. En er is weinig zo persoonlijk, en tegelijk zo universeel, als de dood.

Want de makers mogen het zelf een ‘slaapritueel’ noemen, Fremdkörper gaat eigenlijk over sterven. Over verdwijnen, transformeren en als iets anders terugkeren. En in ruimere zin ook over het leven, de planeet en de toekomst van de mensheid.

Dertig bezoekers betreden een ruimte in museum Het Hem in Zaandam, waar zeventig levensgrote poppen liggen en zitten. Rommelig gerangschikte stretchers geven de ruimte het aanzien van een geïmproviseerd veldhospitaal. In elk bed ligt een (mannelijke) pop, met aan het voeteneinde een verzorger: priester, verpleegkundige, spiritueel gids (m/v/x). Zoals mummies in het oude Egypte in de dood werden vergezeld door symbolische artefacten, zo krijgen deze figuren op hun ‘reis’ persoonlijke objecten mee, die op en rond het bed liggen verspreid: foto’s, pagina’s uit boeken, kistjes met memorabilia, spiegeltje, mondkapje, telefoon. Soms lijkt het alsof iemand uit de toekomst een selectie heeft gemaakt van wat wij, vroege aardbewoners, kennelijk ooit belangrijk vonden. Dat leidt tot wonderlijk anachronistische assemblages waar je uren naar zou kunnen kijken.

We nemen plaats op stoelen naast deze betoverende stillevens. Dan klinkt uit een speaker een heldere stem uit de toekomst: robot, ruimtewezen, kunstmatige intelligentie? Ik moest in elk geval denken aan Scarlett Johansson als pratend computerbesturingssysteem in Spike Jonze’ Her. In Fremdkörper voert die montere, daadkrachtige vertegenwoordiger van de ‘Future Female Foundation’ een gesprek met een verzwakte mannelijke aardbewoner. Zij ondervraagt hem kordaat over zonderlinge menselijke gewoonten: ‘Love? Hm. Yes. Can you tell me more?’ Hij geeft tastend en weifelend antwoord; een treffender metafoor voor het rommelige en onbegrijpelijke menselijk leven is bijna niet denkbaar.

Als ze samen een duet zingen, wordt het al helemaal onaards mooi: zij krachtig en helder, hij schor en broos – zij een klok, hij een kaars. (Louter lof voor het hypnotiserende geluidsontwerp.) Zo spoort Boogaerdt/VanderSchoot het publiek aan om na te denken over heden en toekomst, holisme versus antropocentrisme en patriarchale versus matriarchale samenlevingsvormen.

Er zijn curieuze ceremonies, wierook, kruidenthee, en schitterende samenzang. Soms klinken al te potsierlijke, new age-achtige tekstflarden, dan weer ontroert dit raadselachtige ritueel diep. Samen ademen, met pop of mens – als dat lukt, is het magisch. En ooit houdt het op, om plaats te maken voor iets nieuws. Dat moeten we betreuren en omarmen tegelijk.

Fremdkörper

Performance/installatie

★★★★☆

Door Suzan Boogaerdt en Bianca van der Schoot. Vormgeving: Lotte Goos. Muziek: Remco de Jong en Florentijn Boddendijk. Met Klara Alexova, Niels Kuiters, Dennis Tiecken.

3/6, Museum het HEM, Zaandam. T/m 13/6 op het Holland Festival. Info: hollandfestical.nl.

Meer over