beeldvormers

Fotograaf David van Dam wist tijdens de windstilte van de kabinets-formatie tóch die veelbesproken foto te maken

 De formatie nadert het einde. Achter het Logement in Den Haag komen de rokers tijdens een pauze een luchtje scheppen. Carola Schouten (ChristenUnie), Wouter Koolmees (D66) en Stephan Schrover van de Rijksvoorlichtingsdienst.
 Beeld David van Dam
De formatie nadert het einde. Achter het Logement in Den Haag komen de rokers tijdens een pauze een luchtje scheppen. Carola Schouten (ChristenUnie), Wouter Koolmees (D66) en Stephan Schrover van de Rijksvoorlichtingsdienst.Beeld David van Dam

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: het rookclubje tijdens de formatie-onderhandelingen.

Merel Bem

Soms zit geluk in een klein platje. Een platje met uitzicht op de binnenplaats van het Logement in Den Haag, waar de afgelopen tijd de formatie-onderhandelingen plaatsvonden. En waar uitgebluste demissionaire ministers drie keer per dag twee stapjes buiten de achterdeur zetten om een sigaret te roken en nieuw elan op te snuiven. Fotograaf David van Dam (42) kent toevallig iemand met zo’n platje – geluk zit dikwijls ook in je adresboekje. Zo kwam het dat hij afgelopen maandag ruim drie uur op een omgekeerde dakpan op het dak van een huis tegenover die binnenplaats zat. Het leverde hem, behalve een ‘houten kont’ (zijn eigen woorden), een veelbesproken foto op.

Het was stil geworden rond de formatie. Al enkele dagen waren er signalen dat de ontknoping nabij was, maar wat beeld betreft viel er niet veel te halen. Was David van Dam dus van plan om het uiterste uit zijn observatiepunt te halen? Absoluut. Op dit soort dagen, zegt hij, wanneer iedereen vingertrommelend aan het wachten is, ‘snakken mensen naar nieuw beeld.’

En ja, hij voelt zich op die momenten ‘maximaal paparazzo’. Hij heeft ook weleens met een telelens aan de achterkant van Landgoed Zwaluwenberg in Hilversum gezeten, in de hoop een glimp van de formatiegesprekken op te vangen. Niet dat hij dit soort ‘candid photography’ ambieert, zegt hij; eerder is het iets waartoe hij en zijn collega-fotografen steeds vaker worden gedwongen, omdat de politieke besluitvorming zich tegenwoordig ‘volledig achter gesloten deuren’ afspeelt en wordt afgeschermd door hordes persvoorlichters.

Ineens kwam het drietal naar buiten

Afijn, Van Dam op dat dak, starend naar de deur. Kwam ineens dit drietal naar buiten: ministers Carola Schouten en Wouter Koolmees en Stephan Schrover, directeur-generaal van de Rijksvoorlichtingsdienst. Ze zagen hem niet (dat gebeurde pas aan het eind van de middag tijdens de derde rookpauze, toen ook Tweede Kamerlid Rob Jetten erbij was). Schouten en Koolmees staken een sigaret op, de fotograaf concentreerde zich op het moment dat ze tegelijk rook uitbliezen en ‘yes’, hebbes. Hij plaatste zijn foto op Twitter met de tekst ‘Witte rook bij de formatie in het Logement’. Normaal gesproken blijft hij bij de feiten, op deze laatste formatiedag permitteerde hij zich een frivoliteit.

Het beeld riep veel reacties op, veel meer dan hij had verwacht. Er waren mensen die vielen over de hemelschokkende ontdekking dat Carola Schouten rookt. Die reacties verbaasden Van Dam niet. ‘Roken is zo uitgebannen, je ziet het bijna nooit meer op foto’s.’ Hij voelt zich niet verantwoordelijk voor het ‘ongezonde’ beeld van de politici. ‘Nou nee. Ze zijn volwassen, hè. En ze doen niets illegaals. Dit waren de laatste loodjes van een zware formatie, dat kon je zien. Op zo’n moment ben ik als fotograaf een doorgeefluik van het nieuws.’

Wat hem wel verbaasde, waren de reacties van mensen die stellig beweerden dat zijn foto nep is. Er was zelfs iemand die zeker wist dat dit een ‘deep fake’ was. Daar moest hij een beetje om gniffelen. Natuurlijk weet hij: Twitter is een ‘onderbuikkanaal’, waar mensen vaak maar wat roepen.

‘Ik ga er eigenlijk nog steeds vanuit dat degenen die dit beweren, zich niet hebben verdiept in mijn werk. Doe je dat wel, dan zie je meteen: dit is een serieuze fotograaf. Maar als het zo is dat ze precies weten waar deze foto vandaan komt en dan nóg zeggen dat-ie fake is – dan zou dat behoorlijk zorgwekkend zijn. Dan geloven die mensen dus niets meer van wat ze zien.’

Voor het eerst voelde hij zich geroepen om te reageren. ‘Nee’, antwoordde hij steeds wanneer iemand ‘fake’ twitterde. Het gemak waarmee mensen blijkbaar voorbijgaan aan nieuwsfotografie stuitte hem tegen de borst. Dáárvoor had hij toch zeker niet de hele middag op die dakpan gezeten?

Meer over