'Filmzoenen mochten destijds van de censuur slechts enkele seconden duren'

Deze zomer is doordesemd van Alfred Hitchcock. Wat maakte hem zo meesterlijk? Filmvakmensen verklaren. Vandaag: actrice Ariane Schluter over Notorious (1946).

Kevin Toma
null Beeld Hollandse Hoogte
Beeld Hollandse Hoogte

'Notorious lijkt een spionagethriller, maar is eigenlijk een liefdesfilm. Alicia Huberman (Ingrid Bergman) krijgt een heftige romance met agent Devlin (Cary Grant), om vervolgens door hem te worden ingezet als spion bij in Rio de Janeiro ondergedoken nazi's. Ze is de dochter van een Duitse oorlogsmisdadiger; Alexander Sebastian (Claude Rains), de aanvoerder van het naziclubje, had ooit een zwak voor haar en nu moet ze hem verleiden. Ingrid Bergman is fantastisch in die rol. Anders dan zoveel Hitchcock-vrouwen valt Bergman niet in te delen als blondine of brunette; ze is beeldschoon maar ook specifiek, met dat lange lijf, die wat gebogen rug, brede schouders en wespentaille. Met elk shot maakt ze een schilderij van zichzelf, terwijl ze ook iets anarchistisch uitstraalt - al is het maar door een losse krul. Dat past allemaal bij haar complexe personage.

Als Alicia Sebastian verleidt, moet je kunnen accepteren dat hij haar gelooft. En dat ook Devlin denkt dat ze gevoelens voor elkaar hebben. Tegelijkertijd mag ze in onze ogen niet te goed liegen, omdat dan haar liefde voor Devlin ongeloofwaardiger zou worden. Een precaire balans, die met een andere actrice zomaar had kunnen mislukken.

Ander niveau
De manier waarop Hitchcock haar introduceert, draagt bij aan de kracht van de rol. Als Alicia de rechtszaal uitloopt, na het proces tegen haar vader, oogt ze als een chique, koude dame. Meteen daarna zit ze te feesten als een losgeslagen meisje en draagt ze een flodderig streepjesshirt. Devlin zien we dan ruggelings, terwijl hij zwijgend naar haar kijkt. Hitchcock zou dit hebben gedaan om de aandacht van superster Grant te verleggen naar Bergman, maar de scène werkt ook op een ander niveau: de blik van de toeschouwer valt samen met die van Devlin en zo word je samen met hem verliefd op Alicia. Mooi ook hoe Devlin, na het feestje, een voile om haar blote buik knoopt. Een heel kleine handeling met een maximaal effect, erotisch, grappig en origineel tegelijk.

Een andere lievelingsscène is die in het vliegtuig, wanneer Devlin Alicia vertelt dat haar vader in zijn cel zelfmoord heeft gepleegd. Alicia belandt dan in een emotionele draaikolk. Verdriet, opluchting, melancholie, de weggestopte liefde voor haar vader, zelfhaat: het steekt allemaal op, in lange shots. Die duren bij elkaar hooguit een minuut, en toch voelt Bergmans spel nooit gehaast, schematisch of nadrukkelijk. Bergman eigent zich de wat toneelmatige dialoog toe en laat je door subtiele mimiek ervaren wat Alicia voelt. Laag voor laag maakt haar gezicht alles transparant, met een muzikaal gevoel voor vertraging en versnelling.

Kus-scène
In de beroemde, tweeënhalve minuut durende kus-scène is ze dan weer stralend, vol en veroverend. Heel anders dan Grant, die zijn personage gereserveerd speelt. Door Bergmans warmbloedige optreden zie je hoe Alicia Devlins muren omverhaalt. Zo blazen Bergman en Grant de verliefdheid van hun personages echt leven in.

Uiteindelijk doen Bergman, Grant en Hitchcock het natuurlijk samen. Kijk maar naar de briljante vorm die Hitchcock voor de kus-scène kiest. Filmzoenen mochten destijds van de censuur slechts enkele seconden duren. Daarom laat Hitchcock de twee steeds even met elkaar praten en door hun hotelsuite schuifelen, voor ze verder kussen. Visueel prachtig en dankzij de opgelegde kuisheid ontzettend erotisch.

Hitchcock kreeg het idee voor de scène toen hij in Parijs een verliefd stelletje zag staan. Terwijl de jongen tegen een muur plaste, bleef zijn vriendin diens vrije hand vasthouden. Dat is dus echte liefde, dacht Hitchcock, dat je aan elkaar lijkt vastgekleefd.'

The Hitchcock Touch (georganiseerd door filmmuseum EYE), tot en met 15/11 in het hele land.
eyefilm.nl/hitchcock

Ingrid Bergman in Notorious. Beeld BART KOETSENRUIJTER
Ingrid Bergman in Notorious.Beeld BART KOETSENRUIJTER
null Beeld BART KOETSENRUIJTER
Beeld BART KOETSENRUIJTER

CV

Ariane Schluter (Voorburg, 1966) volgde haar acteursopleiding aan de Toneelacademie Maastricht. Ze kreeg twee maal de belangrijkste Nederlandse toneelprijs, de Theo d'Or (2003, 2004) en won in 1994 de Speciale Juryprijs van het Nederlands Filmfestival, voor haar rol in Theo van Goghs 06. De laatste jaren speelde ze onder meer in Terug naar de kust (2009), Borgman (2013) en Lucia de B. (2014). Dit najaar is ze te zien in de tv-politieserie NoordZuid en in de Nationale Toneel-interpretatie van Hugo Claus' Vrijdag.

Meer over