INTERVIEW

Film om wraak te nemen op het echte leven

Het wonderkind Xavier Dolan vervolmaakt zijn moedercomplex met het meesterlijke Mommy, de Oscarinzending namens Canada.

Still uit Mommy Beeld Cinemien
Still uit MommyBeeld Cinemien

Xavier Dolan (25), rijke variatie aan tatoeages op het tengere lichaam, wisselt nog maar eens van outfit in een strandtent te Cannes. Iets verderop, in het zicht, zit een dertigtal journalisten al enige tijd te wachten op de Canadese cineast. Die zal zo dadelijk zijn nieuwste, alweer vijfde speelfilm toelichten. Maar eerst gaat de Canadees nog even een kwartiertje mobiel bellen en wat roken, terwijl een assistent een soort kamerscherm opstelt voor de benodigde privacy.

Het is geen vreemd tafereel voor wie Dolan al vaker kon observeren op een van de internationale festivals. In het verleden leverde het gemopper op, over de Canadees die Orson Welles in interviews een 'laatbloeier' noemde. Ja, hij had talent, veel talent zelfs, maar wat dácht die knul wel?

Dat was toen. Nu is de teneur onder het wachtend filmjournaille: laat hem toch, zo is Dolan nu eenmaal, kleinzielig om daar flauw over te doen.

Het zal alles te maken hebben met Mommy, zijn eerste speelfilm die werd opgenomen in de competitie om de Gouden Palm, het hoogste podium voor de arthousefilm. Een intens drama over een alleenstaande moeder en haar zoon, beiden worstelend met een persoonlijkheidsstoornis, waarin Dolan de emotionele authenticiteit van zijn debuut J'ai tué ma mère (2009) hervindt en zijn hang naar barok iets insnoert, vol effect. En, ook niet onbelangrijk, waar hij nu eens niet opdraaft als (middelmatig) acteur, maar zich beperkt tot zijn rol als filmmaker (regie, scenario, montage, kostuums, Engelse ondertiteling, posterdesign). Dat Dolan in Cannes een prestigieuze prijs wint, de met veteraan Jean-Luc Godard gedeelde prix du jury, komt voor niemand onverwacht. Dat Canada Mommy selecteert voor de Oscars evenmin.

Xavier Dolan met daarachter actrice Anne Dorval Beeld Cinemien
Xavier Dolan met daarachter actrice Anne DorvalBeeld Cinemien
Still uit Mommy Beeld  Cinemien
Still uit MommyBeeld Cinemien

'Vaderfiguren zeggen me niet zoveel', verklaart Dolan de titel van de film als hij eenmaal is aangeschoven. Zijn eigen vader (een Canadees-Egyptische zanger en acteur) was afwezig in de vormende jaren van zijn jeugd in Quebec, en zo ook in zijn films. Het raamwerk voor Mommy ontstond uit een artikeltje in de krant, over een moeder die zó bang was voor haar agressieve 7-jarige zoon dat ze hem afzette bij de psychiatrische inrichting. In Mommy is die zoon wat ouder, en op momenten ook zeer lief, maar niet minder explosief. 'De moeder in mijn film houdt ontegenzeglijk van haar zoon en hij van haar. Maar ze zijn verdoemd, vanaf het begin. Hij heeft een stoornis, is bang dat zijn moeder hem om die reden zal verlaten. Zij is onverantwoordelijk en onvolwassen, zo'n vrouw die zich kleedt als een tiener uit Miami Beach, of wat ze zich daarbij voorstelt.'

Dolan filmde zijn drama twee straten van waar hij zelf opgroeide, in een weinig florissante wijk in Montreal - het platte Frans van de personages is soms nauwelijks als zodanig herkenbaar.

'Het sociologische aspect van mijn film is niet per se realistisch', zegt de filmer, die Mommy in een vaag soort futuristisch Montreal situeerde, een samenleving met nieuwe, strengere ADHD-wetgeving. 'De personages zijn wel echt, uit het leven. Ik ken deze mensen, ik weet van hun bestaan. Ik weet ook hoe hun armoe vaak al meer dan drie generaties teruggaat en hoe moeilijk - bijna onmogelijk - het is je daarvan te bevrijden.'

Actrice Anne Dorval als Diane Deprés. Beeld Cinemien
Actrice Anne Dorval als Diane Deprés.Beeld Cinemien

Dat hij als scenarist graag vrouwenrollen schrijft, zegt Dolan, is ook omdat die rollen in de meeste films nog altijd vrij pover zijn uitgewerkt. 'Je kent ze wel, die films; laatst zag ik Eva Mendes weer in een shirtje zonder bh, want ze speelde een vrouw uit de arbeidersklasse, dus dan hoef je geen bh aan. Ze had een katholieke moeder in die film. Denk je nou echt dat die haar dochter zonder bh de straat op laat gaan?' (Vermoedelijk doelt Dolan op Mendes' rol in The Place Beyond the Pines, red.)

Dolan rolt met zijn ogen. 'Vrouwenrollen zoals een bepaald soort mannelijke schrijvers ze bedenkt en waar je echt niet meer mee kunt aankomen. De filmindustrie is helaas nog altijd een mannenwereld, met mannentrekjes. Mijn doel in het leven is actrices en cinefielen te voorzien van verhalen met sterke vrouwelijke personages. Dus niet als slachtoffer, niet misbruikt of geslagen, niet werkzaam als prostituee omdat ze een kind moet onderhouden met haar blote borsten.'

Met cinema wraak nemen op het echte leven, zo omschrijft Dolan zijn credo. 'In films kan dat. In films ben je totaal vrij. Ik ben een man, natuurlijk, en geen vrouw. Maar ik zag als kind hoe mijn eigen moeder er niet in slaagde op te komen voor haar ideeën. Dat heeft me getekend.'

Kritiek

Dolan, die werd ontdekt in Cannes, voelde zich de laatste jaren onvoldoende gekoesterd door de Franse festivalprogrammeurs en week met zijn vorige film (het minder geslaagde Tom à la ferme) uit naar Venetië, de concurrent. Heeft hij moeite met kritiek?

'Daar stond en sta ik voor open, voor constructieve, positieve én negatieve kritiek. Waar ik wél moeite mee heb, is kritiek op mij als persoon. Iemand die je niet kent, die je meent te kennen vanwege films of uit interviews - je ként mensen niet door interviews, ik ken jullie niet door jullie vragen. Misschien had je vandaag een goeie bui, misschien een slechte?

'Je kunt iemand niet karakteriseren aan de hand van een glimlach op een rode loper of omdat hij op een bepaalde manier over zijn wenkbrauw strijkt, wat jij dan als pretentieus interpreteert. Nou, misschien had hij gewoon last van de zon in zijn ogen. Deze business is opgetrokken uit impressies en veronderstellingen, goed. Maar ik verwacht van critici dat ze mijn werk beoordelen, niet mij.'

J'ai tué ma mère, zijn debuut, ging over de moeizame relatie tussen een moeder en haar homoseksuele zoon. 'Dat was een écht autobiografische film. Dit niet. Ook nu stop ik veel van mijn mankementen in mijn personages, maar de moeder in mijn eerste film was mijn eigen moeder, de moeder in Mommy is dé moederfiguur.'

In de eerste recensies van Mommy na de wereldpremière viel onder meer te lezen dat Dolan 'volwassener' was geworden. Hij kan ermee leven: 'Dat is goed. Je kúnt concluderen dat iemand volwassener is door naar zijn werk te kijken. Maar wat níét kan, is concluderen dat iemand narcistisch is, omdat hij zichzelf filmt in een film waarin hij de hoofdrol speelt. Wat had ik dan moeten doen in die film? In de hoek gaan staan? Die film heet Tom-op-de-boerderij, en ík speelde Tom!'

Na vijf speelfilms te hebben opgenomen in vijf jaar tijd, wil hij nu even pauzeren. 'Ik wil iets leren, studeren. Behalve mijn diploma voor de middelbare school heb ik niks. Kunstgeschiedenis lijkt me wel wat. Ik heb jarenlang álles in die films gestoken: energie, geld. Nu kan ik dat niet zomaar nog eens opbrengen. Toen ik aan de montage van Mommy wilde beginnen, viel ik steeds om: mijn evenwicht was verstoord. Mijn huisarts zei: dit is serieus, we gaan een scan maken. Ik neem aan dat ze aan kanker dacht, iets in mijn hoofd of zo. Er bleek niets te zien, niks aan de hand. Ik moest meer slapen, zei de dokter.'

Er blinkt iets van traanvocht in de ogen van de cineast. 'Een pauze, zei ik hè. Dat jullie niet opschrijven dat ik stop.'

Kruisiging

Antoine Olivier Pilon (17), de ADHD-zoon Steve in Mommy, was eerder te zien in Xavier Dolans muziekvideo College Boy uit 2013, van de Franse newwaveband Indochine. In de clip wordt de jonge Canadese acteur opgejaagd door zijn klasgenootjes, tot bloedens toe geschopt en vervolgens gekruisigd én doodgeschoten. Dit alles gefilmd in stijlvol zwart-wit en in hetzelfde afwijkende beeldformaat (vierkant in plaats van rechthoekig) als de speelfilm Mommy.

Meer over