beeldende kunst

Figuratief, abstract, geëngageerd of dromerig: alles komt langs bij de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst

Koning Willem-Alexander is via een iPad in gesprek met Philipp Gufler, een van de winnaars van de Koninklijke Prijs. Hij kon niet persoonlijk aanwezig zijn. Beeld Sem van der Wal / ANP
Koning Willem-Alexander is via een iPad in gesprek met Philipp Gufler, een van de winnaars van de Koninklijke Prijs. Hij kon niet persoonlijk aanwezig zijn.Beeld Sem van der Wal / ANP

Koning Willem-Alexander overhandigde woensdagmiddag de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst aan Rinella Alfonso, Philipp Gufler en Hend Samir. Zij ontvangen ieder 9.000 euro.

De Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst is jarig: al 150 jaar wordt deze prijs uitgereikt aan jonge schilders. Vanwege dit jubileum was ook prinses Beatrix bij de uitreiking. Dit jaar hadden 566 schilders (tot 35 jaar) hun werken ingezonden. Vorig jaar namen 406 kunstenaars deel, de jaren daarvoor schommelde het aantal tussen de 200 en 300.

Het zal het lockdown-effect zijn: er werd in Nederland dapper doorgeschilderd, terwijl exposities maandenlang moesten wachten. Figuratief, abstract, diep geëngageerd of dromerig: zoals gebruikelijk hangen in het Koninklijk Paleis in Amsterdam alle stijlen van winnaars en genomineerden naast elkaar. De kwaliteit is hoog, mogelijk door het grote aantal inzenders.

Rinella Alfonso, ‘Slith-her-in’. Olieverf op doek, 105 x 185 cm (2020). Beeld Tom Haartsen
Rinella Alfonso, ‘Slith-her-in’. Olieverf op doek, 105 x 185 cm (2020).Beeld Tom Haartsen

De schilders die dit jaar in de prijzen vallen, zijn in elk geval dapper door hun onderwerpkeuzen en techniek. Rinella Alfonso (26) viel vorig jaar al op in de tentoonstelling. Toen toonde ze een compositie van duistere vlekken en lijnen die, zo bleek uit de titel, een close-updoorsnede van een huid met cellulitis voorstelden. Het leek toen alsof de schilder uit Curaçao zich volop op ‘vrouwenonderwerpen’ had gestort, want een ander doek toonde een korset. Maar met dezelfde speelse humor heeft ze dit jaar een (weer niet direct te herkennen) ‘gewonde asbak’ geportretteerd en ze schilderde een surrealistische douchescène. Wat zij schildert, krijgt een ‘poëtische dimensie’, merkt de jury op.

Philipp Gufler, ‘Kobaltviolett, dunkel Kobaltgrün, blaustichtig A’. Zeefdruk op spiegel, 82,4 x 84 cm (2020).  Beeld Tom Haartsen
Philipp Gufler, ‘Kobaltviolett, dunkel Kobaltgrün, blaustichtig A’. Zeefdruk op spiegel, 82,4 x 84 cm (2020).Beeld Tom Haartsen

De kunst van Philip Gufler (32), net als Alfonso ook vorig jaar al genomineerd, kent wel één specifiek onderwerp. De Duitser verdiept zich in de geschiedenis van homoseksualiteit en queerheid. Dit keer toont hij driehoekige spiegels met doorzichtig gezeefdrukt textiel erop. Die driehoeken verwijzen naar de symbolen voor homovervolging door de nazi’s én (decennia later) voor homo-emancipatie. Tegelijk doen ze denken aan op-art en minimalisme. Daarmee brengt hij volgens de jury ‘de Europese abstracte traditie in een heel andere actuele discussie’.

Hend Samir, ‘The Play Ground’. Acrylverf op doek, 170 x 140 cm (2021). Beeld Tom Haartsen
Hend Samir, ‘The Play Ground’. Acrylverf op doek, 170 x 140 cm (2021).Beeld Tom Haartsen

Hend Samir (35) gebruikt voor haar doeken zo veel acrylverf dat de kleuren tegen elkaar botsen en duwen. Uit die kolkende verfmassa doemen voorstellingen op die de schilder soms heel stevig aanzet en die soms toeval lijken, zoals je in een wolk een figuur kunt zien. Een van de doeken (Dream Home with Cable Cars) doet denken aan een poppenhuis vol gezelligheid, met vooraan iemand in een skilift die angstig de handen voor haar gezicht slaat. Een combinatie van vrolijkheid en dreiging. Samir, die uit Egypte komt, wordt door de jury geroemd om die ‘onderhuidse spanning’ in haar werk.

Grote aantrekkingskracht

Wat de drie uiteenlopende winnaars van dit jaar gemeen hebben, is dat ze niet in Nederland werden geboren. Ze kwamen naar Amsterdam voor een verblijf aan een postacademisch instituut. Alfonso is en Gufler was verbonden aan De Ateliers en Samir werkt aan de Rijksakademie. De drie laten zien dat Nederland een grote aantrekkingskracht heeft op internationaal schildertalent.

De makke van de expositie – het werk van prijswinnaars en genomineerden is tot 3 oktober te zien in het Paleis op de Dam – is elk jaar dat de overdadige decoraties van het classicistische interieur van het paleis zo botsen met de kunst van de jonge schilders. Het is een grote eer als je werk hier mag hangen, maar het is ook wat misplaatst. Wie wil zien hoe hedendaagse schilderkunst in het paleis overeind kan blijven, moet in de stijlkamers zijn, waar ter ere van het jubileum zeventien opvallende oud-winnaars en -genomineerden exposeren.

Zij laten niet alleen schilderkunst zien. Suzan Drummen (58, winnaar in 1989) maakte bijvoorbeeld een prachtig glitterreliëf op het tapijt in het koninklijk appartement. Isabel Cordeiro (48, vier keer genomineerd) laat een vreemde, beschilderde patchwork-robot rondrijden in de kamer van de grootmeesters. Soms botst de kunst op een functionele manier met het interieur, Esiri Erheriene-Essi (39, winnaar in 2001) toont een groepsportret van een zwarte vrouw en haar dochters met activistische buttons op. In de ontvangstkamer van het paleis is dat een verrassende ontmoeting.

Prinses Beatrix bezoekt kijkt naar het schilderij The Family van Helen Verhoeven. Het is een historisch familieportret van de Oranjes. Beatrix staat er zelf, helemaal links, ook op. Beeld Sem van der Wal / ANP
Prinses Beatrix bezoekt kijkt naar het schilderij The Family van Helen Verhoeven. Het is een historisch familieportret van de Oranjes. Beatrix staat er zelf, helemaal links, ook op.Beeld Sem van der Wal / ANP

In de Troonzaal ernaast hangt een gigantisch nieuw schilderij van Helen Verhoeven (47, winnaar in 2008) dat zij speciaal voor de tentoonstelling maakte: een groepsportret van honderden jaren Huis van Oranje, alsof alle familieleden samen in deze zaal hebben geposeerd. Tijdens de opening van de tentoonstelling reageert prinses Beatrix verrast. Ze ziet ‘zeer veel herkenbaarheid’, zegt ze tegen de schilder, maar kan niet alle historische figuren thuisbrengen. Willem III, die de prijs oprichtte in 1871, staat er in elk geval ook op. Hij mag dik tevreden zijn over ‘zijn’ jarige aanmoedigingsprijs.

Koninklijke Prijs voor de Vrije Schilderkunst 2021 & jubileumtentoonstelling Grensverkenners.
T/m 3/10, Koninklijk Paleis, Amsterdam.

Meer over