Feelgoodboeken breken door in kritische Frankrijk

Wat houdt de literaire wereld in het buitenland bezig? Onze correspondenten houden het bij. Deze week Peter Giesen over de Franse omgang met feelgoodboeken.

Peter Giesen
Bibliotherapie viel in Frankrijk niet goed. Zoeits nobels als de literatuur mocht niet misbruikt worden voor een nuttig doel. Beeld thinkstock
Bibliotherapie viel in Frankrijk niet goed. Zoeits nobels als de literatuur mocht niet misbruikt worden voor een nuttig doel.Beeld thinkstock

Ook in het intellectuele Frankrijk lezen mensen het liefst gemakkelijke boeken. Nummer één in de bestsellerlijst is op dit moment Ta deuxième vie commence quand tu comprends que tu n'en as une, 'Je tweede leven begint wanneer je begrijpt dat je er maar eentje hebt'.

Een feelgoodboek van Raphaëlle Giordano, waarin de dertiger Camille alles heeft maar toch niet gelukkig is. Dan komt ze de 'routinoloog' Claude tegen, die haar vertelt dat ze aan een ernstig geval van 'routinitis' lijdt. Hij sleept haar mee in een reeks avonturen waaruit ze nieuwe energie weet te putten.

Literaire fastfood, oordeelde Le Figaro streng in een artikel over 'bibliotherapie', boeken die een mens goed doen. Feelgoodboeken 'zijn geen effectieve remedie voor de pijn van het leven maar hooguit een tijdelijke pijnstiller'. Boeken kunnen je zelfs bederven, zegt de Britse filosoof Alain de Botton in hetzelfde artikel. De populaire cultuur kweekt overspannen verwachtingen, waardoor mensen steeds meer moeite hebben zich te verzoenen met het doodgewone leven dat voor de meeste stervelingen is weggelegd. Voor De Botton is 'routinis' de condition humaine.

De bibliotherapie werd bedacht in de Verenigde Staten, om soldaten te helpen die getraumatiseerd terugkeerden uit de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog. In Frankrijk werd zij altijd gewantrouwd. Zoiets nobels als de literatuur mocht niet misbruikt worden voor een nuttig doel.

Toch zijn er ook Franse bibliotherapeuten, zoals de romancière Régine Detambel. Ze laat haar patiënten hardop literaire teksten lezen die hun inzicht in henzelf en de wereld moeten vergroten. Voor feelgood is geen plaats. 'De boeken die ons aan onszelf onthullen zijn niet de meest vriendelijke', zegt Detambel. Wie wijzer wil worden, leze ongemakkelijke, weerspannige en pijnlijke boeken.

Detambel citeert uit een brief van Franz Kafka: 'We moeten alleen boeken lezen die steken en bijten. Als het boek dat we lezen ons niet wakker schudt met een vuistslag op de schedel, waar is lezen dan goed voor? Een boek moet de bijl zijn die de bevroren zee in ons aan stukken slaat.'

Denk daar straks aan, als u met een boek aan het strand ligt.

Meer over