Interview

'Familiefoto's zijn meestal een soort propaganda'

Wie of wat zette je leven op het juiste spoor? In een serie interviews vraagt Sacha Bronwasser mensen naar hun inspiratiebron. Kunstenaar, fotoverzamelaar en artdirector Erik Kessels groeide op in een gezin met een gat erin.

Sacha Bronwasser
Erik Kessels: 'Ik heb een fascinatie voor familie, hoe familieleden naar elkaar kijken,hoe ze elkaar in beeld brengen. Wat ze vergeten te fotograferen.' Beeld Marijn Scheeres
Erik Kessels: 'Ik heb een fascinatie voor familie, hoe familieleden naar elkaar kijken,hoe ze elkaar in beeld brengen. Wat ze vergeten te fotograferen.'Beeld Marijn Scheeres

'Als mijn kinderen waren gevallen dan wisten ze het al; ze renden naar mij om zich te laten fotograferen. Van elk van de drie heb ik zo'n verzameling. Ja, iedereen reageert zoals jij op die foto's: 'Shocking.' Tranen, tand door de lip, bloedneus, blauwe plek. Maar waarom zou je dat niet vastleggen? Het zijn hele normale situaties eigenlijk. Meestal zijn familiefoto's een soort propaganda, een perfect plaatje in de zon. Maar er zijn ook imperfecties in een gezinsleven, het is niet altijd feest. Ik ben blij dat ik die foto's heb, die momenten krijg je nooit meer terug.

'Ik denk dat in de toekomst het verhaal achter de foto steeds belangrijker wordt. Omdat het er nu zo veel zijn, vergeet je ze meteen weer. Het verhaal kan je laten stilstaan en soms heb je dan aan één beeld genoeg. Je moet pauzeren op die foto.

Artdirector, kunstenaar, verzamelaar, beeldontleder; eenzijdige kwalificaties glijden van Erik Kessels (1966, Roermond) af. Hij is mede-oprichter van communicatiebureau KesselsKramer (sinds 1996) dat zowel commerciële, ideële als culturele campagnes maakt. Het bureau heeft inmiddels zustervestigingen in Los Angeles en Londen. Erik Kessels heeft ook een enorme verzameling gevonden fotoalbums, en stelt daar ontroerende en soms absurdistische compilaties uit samen in de boekenserie 'In almost every picture'. Hij liet museumvloeren volstorten met afdrukjes van álle beelden die op één dag op de wereld gemaakt worden - en pleit intussen voor minder, minder. Opdat we niet alleen kijken, maar ook iets zien. V spreekt hem in het hoofdkantoor van KesselsKramer in Amsterdam.

Vergeten te fotograferen

'Ik heb een fascinatie voor familie, hoe familieleden naar elkaar kijken, hoe ze elkaar in beeld brengen. Wat ze vergeten te fotograferen. De oorsprong daarvan, van heel veel wat ik doe, ligt bij het overlijden van mijn zus, nu bijna veertig jaar geleden.

'In de herfst van 1977 hadden wij beiden meegedaan aan een tekenwedstrijd in het buurthuis. Zij was 9, ik was 11 jaar. Zij wilde via de stoplichten terug, ik nam een andere route. Mijn moeder was toevallig in de straat en wachtte aan de overkant terwijl mijn zus overstak met de fiets aan de hand. De automobilist werd verblind door de zon en zag het stoplicht niet. En haar ook niet.

'Achteraf wordt alles uitvergroot. De ambulance die panne kreeg, de gewoon doorpratende en lachende verplegers, haar bebloede kleren die we in een zak mee naar huis kregen. Mijn zusje lag in coma, ze had veel hersenletsel. Na twee weken is besloten om de stekker eruit te trekken. Was het nu gebeurd... het was destijds nogal spartaans, laat ik het zo zeggen.

'Er zijn vier, vijf jaar voorbijgegaan waarin mijn ouders eigenlijk niet zo goed doorhadden hoe het met mij ging. Ik trok me terug en zat veel te tekenen op mijn kamer, daar is wel de basis gelegd voor wat ik later ging doen. De puberteit heb ik min of meer overgeslagen. Aan de andere kant ben ik ook erg verwend, niet in materiële maar in emotionele zin. Mijn ouders zijn bij elkaar gebleven, wat in het merendeel van dit soort gevallen niet gebeurt, en ze hebben me in alles gesteund. Ik heb geen trauma's en zeker geen slechte herinneringen aan mijn jeugd.

Vlooienmarkt

Ik begon met het verzamelen van fotoalbums nadat ik een familiealbum op de vlooienmarkt had gekocht. Inmiddels heb ik er 15 duizend, in een pakhuis in Aalsmeer. Best veel, ja. Er zitten veel dezelfde typologieën in. Als je bijvoorbeeld een set albums van een gezin vindt dan gaat het meestal zo: eerst is het stel verliefd en fotografeert elkaar op vakantie, vaak close-up. Dan een trouwalbum. Dan een album over het eerste kind, dat wordt platgefotografeerd. Daarna volgt een totale chaos van zo'n twintig jaar in vijf, zes albums met meerdere kinderen en vakanties. En het laatste is bijna een kopie van het eerste album: het stel gaat weer op vakantie en fotografeert elkaar dan vaak in dezelfde setting. En dan is het voorbij. Het fascineert me: dat is dan het hele leven.

'Ergens halverwege de 20 realiseerde ik me hoe bepalend dat ongeluk is geweest. En dat hele kleine gezin waarin ik verder opgroeide, een gezin met een gat erin. Maar het duurde nog tot na mijn 30ste voor ik er iets mee deed. In 2002 heb ik voor een kunstproject een stukje super8 film uit die zomer van 1977 gebruikt, waarop mijn zus en ik pingpongen in de achtertuin. Om dat fragmentje te vinden moest ik 5 uur filmmateriaal van mijn vader doorploegen en daar zaten 2 minuten van ons samen in. 2 minuten. Voor de rest waren het kampeerauto's, watervallen, bergen, geiten die over de weg liepen en af en toe ons individueel. Die fout maakt iedereen. Nu nog.

null Beeld
Beeld

Stilstaat bij één afbeelding

'Toen mijn zus was overleden hebben mijn ouders de laatste foto van haar gezocht. Het bleek dat ze die niet zelf gemaakt hadden. We waren met het gezin in Fantasialand in Duitsland en de pretparkfotograaf fotografeerde ons op een terras. Mijn ouders hebben die foto bijgesneden zodat je alleen mijn zus ziet en dat uitvergroot in zwart-wit laten afdrukken. Hij hangt nu nog in de woonkamer.

'Ik gebruik die foto nu voor een onderzoek naar beeld in deze tijd. Wat gebeurt er als je volledig stilstaat bij één afbeelding? In september moet dit beeld, dat voor mij iconisch is maar voor anderen volkomen willekeurig, in Wroclaw (Polen) op openbare plaatsen verschijnen. In een abri, op een gevel, in een krant tussen de advertenties, in de bieb als poster om mee te nemen, mooi afgedrukt in een museum - daar ervaar je uiteindelijk het hele verhaal erachter. Daarmee wil ik een discussie oproepen over de beeldenovervloed van nu. Nee, ik ben niet bang dat door het gebruik die foto gaat slijten voor mij. Ik ken hem van buiten, al bijna mijn hele leven.'

Bron: het kerngezin

Na de Tweede Wereldoorlog kwam in het Westen de term 'the nuclear family' (van nucleus: kern) in zwang om de kleinste familie-eenheid aan te duiden: twee partners (traditioneel een getrouwd stel) en hun (al dan niet biologische) kinderen. Dit kerngezin hield maar kort stand als basismodel; het eenoudergezin, het uitgebreide gezin (dat ruimere familiebanden omvat) en vooral het samengestelde gezin (met kinderen uit opeenvolgende relaties die soms een ouder delen) werden gangbaar. Ruim 30 procent van de Europese gezinnen is nu nog een 'kerngezin'. Toch duikt de term 'nuclear family' nog vaak op in de kunst. Soms als ideaalbeeld, soms om de verstikkende eenheid van die kleine sociale vorm aan te duiden.

Meer over