BOEKRECENSIEDE VREEMDELINGE

Fabuleus doorbreekt Claudia Durastanti de stilte van haar jeugd ★★★★☆

Een goed verhaal wordt nog beter als je het goed vertelt, weet de Italiaanse Claudia Durastanti. In het fabuleuze De vreemdelinge maakt ze haar ongewone ouders met veel liefde tot personages.

null Beeld Silvia Celiberti
Beeld Silvia Celiberti

Vader was timmerman en manisch, reed auto’s in puin, stal en botste op straat tegen mensen op zonder om te kijken of sorry te zeggen. Moeder was schilder en zwierf vaak op straat, bleef dan slapen tussen de vagebonden, nam alles voor waar aan en werkte nooit.

Daarmee is al veel gezegd over de ouders van Claudia Durastanti (Brooklyn, 1984), en dat verklaart voor een deel dat haar autobiografische De vreemdelinge onmiddellijk de aandacht trekt. De belangrijkste overeenkomst tussen de ouders, die in de jaren zeventig in Rome trouwden en in 1990 zouden scheiden, waarna de moeder met haar zoon en dochter naar een dorpje in Basilicata in Italië zou verhuizen, is dan nog niet eens genoemd: ze zijn allebei doof.

Claudia Durastanti doorbreekt de stilte, kun je hier met recht zeggen, die haar in die ongewone jeugd zo vertrouwd is geweest. Toen ze nog een gezin waren in New York, in de jaren tachtig, moest vader vaak hoge gebouwen op, en kreeg dan van de opzichter een afgemeten dosis cocaïne toegediend: goed tegen de hoogtevrees. ‘Overdag bouwde mijn vader flats, ’s nachts sloopte hij huwelijken.’

In de jaren daarna, als ze in Italië woont, merkt Claudia dat haar moeder niet tegen fictie kan: ‘Als we samen tv-kijken komt altijd het moment dat ze vraagt: ‘Is dit wel echt?’, ook al zitten we naar een horrorfilm te kijken, en dan moet ik tegen haar liegen, want als ik zeg dat het allemaal verzonnen is, verliest ze haar belangstelling en dan kunnen we niks meer samen doen.’

Ontbotten

De gretigheid waarmee de dochter zich op studeren en schrijven heeft gestort, die ook is af te lezen aan de stijl die toeleeft naar de uitbundige volzin, wijst erop dat dat een vorm van ontbotten is geweest. In haar lagereschooljaren voelde Claudia zich onbegrepen, als meisje dat uit New York kwam en met die aparte moeder in een Italiaans dorpje woonde. Dat draaide uit op veel spijbelen en dagenlang van alles lezen, biecht ze op. Daar moet de ontdekking van de literatuur zijn gedaan, een vluchthaven, en bovendien fictie, die haar meenam naar oorden waarvan ze het bestaan anders nooit had vermoed.

Claudia Durastanti. Beeld Getty
Claudia Durastanti.Beeld Getty

Het vreemdeling-zijn, als kind van een stel uit de buitencategorie, en opgegroeid in Amerika en Italië en de laatste jaren woonachtig in Londen waar ze, opnieuw als een buitenstaander, naar de onbegrijpelijke Brexit kijkt, heeft haar geschikt gemaakt voor het schrijverschap. Een goed verhaal wordt nog beter als je het goed vertelt, moet ze hebben geleerd van de schrijvers die ze in haar jeugd verslond. Verhalen over een schilderachtige familie moet je schilderachtig vertellen, zal ze als lezer hebben ontdekt. Wanneer ze achteloos het woord ‘familielexicon’ laat vallen, moet dat een bescheiden ode zijn aan de grote Natalia Ginzburg, in wier Familielexicon (1963) ook de ouders en de taal het middelpunt vormen.

In de schets van haar eerste levensjaren in Brooklyn, tussen Italo-Amerikaanse ooms en tantes met hun bontjassen en louche gedrag, buigt Durastanti de mislukking die over de hele familie hangt door haar fabuleuze manier van vertellen om in materiaal waarvan Martin Scorsese in een handomdraai een topfilm zou kunnen maken.

Omkering

Die omkering typeert haar. De opsomming van de eigenaardigheden van haar ouders, opgeteld bij de armoede van haar jeugd, leidt in De vreemdelinge niet tot wrok of de lust om af te rekenen, emoties die beide voorstelbaar waren geweest. Durastanti maakt personages van haar ouders, waardoor ze alsnog enigermate hanteerbaar zijn geworden. Haar wispelturige vader ziet ze vooral als een clowneske figuur, en daardoor verkrijgt hij iets aandoenlijks. Voor haar moeder voelt ze diepe genegenheid. Die komt bijvoorbeeld tot uitdrukking in de passage over Patti Smith en Bob Dylan. Moeder bezat boeken over muziek, met hun songteksten en gedichten. ‘Ik vroeg me evenmin af als zij hoe die nummers klonken als ik die boeken van haar leende; het ging ons allebei alleen om het verhaal. Voordat iemand me meenam naar een platenwinkel, wist ik niet eens dat Patti Smith en Bob Dylan ook konden zingen. Ik had die muzikanten precies zo ervaren als mijn moeder: in stilte (…). En hun stemmen waren geen ontgoocheling toen ik ze voor het eerst hoorde, niet echt, maar ik raakte wel iets kwijt bij die transactie: een nabijheid met mijn moeder.’

Ze maakt een hoofdschuddende opmerking over de wereld waarin wij nu leven, vol complottheorieën en mensen die alles letterlijk nemen, maar dat is een opmaat tot deze conclusie: ‘De hele wereld is mijn moeder geworden.’ Een grootse tournure. Het eeuwige tekort dat een gehandicapte altijd zal voelen, is het niet uit zichzelf dan wel doordat de omgeving daar onophoudelijk op wijst, wordt omgebogen in een voorsprong.
Sterker dan de ironie, een stijlfiguur die de auteur zichzelf eigen heeft moeten maken, klinkt in die formulering de liefde door, van een dochter voor een moeder. Verbonden door de stilte, en door het verhaal.

null Beeld De Bezige Bij
Beeld De Bezige Bij

Claudia Durastanti: De vreemdelinge

Uit het Italiaans vertaald door Manon Smits. De Bezige Bij; 285 pagina’s; € 21,99.

De Volkskrant Boeken
Mooie romans, spannende non-fictie, interviews en pittige recensies: alles over de wereld van de letteren.

Meer over