Interview

'Er schuilt nederigheid in het schrijven over jezelf'

Honderdduizenden Fransen rennen naar de boekhandel voor zijn boeken. Een gesprek met Emmanuel Carrère, die autobiografie, non-fictie en essay op onweerstaanbare wijze combineert. Zijn nieuwe boek gaat over de mysterieuze kracht van het christendom.

Emmanuel Carrère.Beeld Jérôme Bonnet / Modds

Emmanuel Carrère is rijk, getalenteerd, succesvol. Hij schrijft het zelf, in zijn nieuwe boek Het Koninkrijk. Auteur van bestsellers, getrouwd met de glamoureuze tv-journaliste Hélène Devynck. Het succes spat van hem af, als hij me ontvangt in zijn grote, lichte, met designmeubels gevulde appartement in een snel hip wordende buurt bij Gare du Nord in Parijs. Zijn markante kop is gebronsd, hij is net terug van vakantie op het Griekse eiland Patmos, waar hij een tweede huis bezit. Emmanuel Carrère leidt een leven waarin, zo op het oog, weinig meer te wensen over is.

Dat is niet altijd zo geweest. In 1990 werd hij getroffen door een writer's block, terwijl hij gevangen zat in een relatie met een vrouw van wie hij hield, maar die niet bij hem paste. Hij vond een uitweg. Een ongebruikelijke uitweg voor een jonge, intellectuele Parijzenaar: het christendom. Carrère begon te geloven, fanatiek, bijna kwezelachtig. Hij ging elke dag naar de mis, soms in de kapel van een verpleeghuis, tussen een handjevol wazig kijkende, dementerende nonnen bij wie het speeksel uit de mondhoeken loopt. Zijn vrouw 'vindt het pervers dat ik er de geur van incontinentieluiers en ontsmettingsmiddel ga opsnuiven. Maar ik zeg bij mezelf: kijk, dit is het Koninkrijk. Alles wat zwak, misprezen, gebrekkig is en waar Christus woont'.

Emmanuel Carrère

1957 Geboren in Parijs. Zijn moeder is historica en lid van de Académie Française. Hij is kleinzoon van Russische immigranten.
1983 Eerste roman, L'Amie du jaguar
1991-heden scenarioschrijver
2000 L'Adversaire, eerste boek waarin hij non-fictie en autobiografie combineert.
2011 Limonov, Europese Literatuurprijs, Prix Renaudot
2014 Le Royaume, Prijs van het dagblad Le Monde
2015 Het Koninkrijk, Nederlandse vertaling van Le Royaume

Beeld .

In Het Koninkrijk vervlecht Carrère deze persoonlijke geschiedenis met een soort documentaire over de eerste christenen, aan de hand van de apostel Paulus en de evangelist Lucas. Een verhaal over de eerste christenen, dat klinkt niet meteen als iets waarvoor honderdduizenden mensen naar de boekwinkel rennen. Toch deden de Fransen dat. Net als bij zijn vorige boek Limonov, waarvoor hij in 2013 de Europese Literatuurprijs kreeg, bleek Carrères geheel eigen combinatie van autobiografie, non-fictie en essay onweerstaanbaar.

Waarom heeft u nu over deze periode in uw leven geschreven?

'Ik heb het lang uitgesteld. Het is een periode waaraan ik niet graag terugdacht. Ik voelde een zekere verlegenheid. Geen schaamte, ik heb niets verkeerd gedaan. Het was een periode van crisis, van grote twijfels. Ik heb me tot het christelijk geloof gewend als een toevluchtsoord, misschien zelfs als een vlucht. Mijn christendom was bijna fundamentalistisch, een weerspiegeling van mijn verlangen me vast te klampen aan een zekerheid.'

U wilde uit alle macht een succesvol schrijver worden. Het geloof verloste u van die druk: het succes hing niet langer van u zelf af, maar van God.

'Ik had de wil om mijzelf over te geven. Dat kan ook iets moois zijn. Een vertrouwen, niet eens per se in God, maar in de beweging van het leven. Je niet te veel blindstaren op je eigen wil. Tegen die kant van religie heb ik nog steeds geen enkel bezwaar. Religie moet alleen geen normatief discours worden dat je ook aan anderen oplegt.'

Hoe bent u uw geloof weer kwijtgeraakt?

'Een van de redenen voor mijn crisis was een writer's block. Nadat ik bekeerd was, ben ik weer gaan schrijven, aan een biografie van de sciencefictionschrijver Philip K. Dick. Maar literatuur gaat slecht samen met dogmatisch denken. Een bekering komt vaak plotseling, de verwijdering van het geloof gaat veel langzamer. Het geloof wordt steeds minder intens.'

Raakte u verlost van uw twijfels?

'Die twijfel heb ik nog steeds, alleen minder scherp dan 25 jaar geleden. Toen was slagen als schrijver het enige dat me interesseerde. Nu heb ik dat minder.'

Omdat u geslaagd bent.

'Ja, maar dat is nooit definitief. Het is mooi om een paar bestsellers te schrijven. Het geeft zelfvertrouwen, het streelt je ego. Maar het kan ook weer zo voorbij zijn.'

Omdat we het evangelie zo goed kennen, betoogt Carrère, zien we niet meer hoe bizar de blijde boodschap eigenlijk is. De Griekse mythologie is veel realistischer, ook al verandert Zeus zichzelf in een stier om de lieftallige Europa te verleiden. De Griekse goden zijn gewelddadig en wraakzuchtig, en passen veel beter bij de absurditeit en de gebrekkigheid van het menselijk bestaan. De centrale gedachte van Jezus lijkt daarentegen aan de realiteit ontstegen: de eersten zullen de laatsten zijn. Het is beter zwak, klein en arm te zijn dan sterk, groot en rijk.

Heeft die gedachte nog iets te betekenen in een hedendaagse wereld die door ambitie en concurrentie wordt gekenmerkt? Is de christelijke boodschap niet hypocrieter dan ooit?

'Dat probleem bestond vroeger ook: iedereen wil liever sterk zijn dan zwak. Ik heb de indruk dat het christendom de blik op de wereld enorm verbreedt door te zeggen: het is ook mogelijk om anders te denken. Ik geloof dat het christendom ondanks alles overeind blijft, dat het weerstand biedt. Met een grote, tamelijk mysterieuze kracht gaat het in tegen alles wat we denken te weten over de wereld. Dat is een van de onderwerpen van het boek. Wat is de voetafdruk van het evangelie in ons bewustzijn, terwijl we niet meer gelovig zijn?'

Maar wat is dan die erfenis van het christendom? Een rem op ons ego, onze ambities?

'Ja, in die zin is het heel nuttig. Als programma is het christendom niet toepasbaar, maar het neemt een onvervangbare plaats in. Zelf lijd ik ook aan een vorm van egocentrisme als een constitutioneel gebrek. Ik zou willen dat het iets minder was.'

Voelt u zich schuldig over uw rijkdom en succes?

'Een beetje wel ja. Iemand die geen ongeluk heeft gekend, leeft in grote onwetendheid. Hij laat een essentieel deel van het leven links liggen.'

Het Koninkrijk is een merkwaardig hybride boek. Het begint als een autobiografisch relaas over zijn christelijke periode, op een manier die een beetje aan Karl Ove Knausgård doet denken. Na 142 bladzijden begint Carrère opeens aan een non-fictieverhaal over Paulus en Lucas, steeds onderbroken door persoonlijke herinneringen en essayistische mijmeringen over de boeken die hij heeft gelezen of de films die hij heeft gezien.

'Voor mij is het een heel natuurlijke vorm. Je schrijft een boek om je ervaring te delen. Die ervaring bestaat uit een heleboel verschillende dingen: kennis, opvattingen over filosofische onderwerpen, maar ook het leven van alledag, seksualiteit, relaties. Ik houd ervan als een boek toegang geeft tot al die registers.'

De Franse literatuurpaus Bernard Pivot vond u een onuitstaanbare ijdeltuit omdat u zo veel over moi, moi, moi schreef.

'Daar ben ik het helemaal niet mee eens. Paradoxaal genoeg schuilt er een zekere nederigheid in het praten over jezelf. Ik zeg: dit is niet dé waarheid, dit is mijn verhaal, dit is hoe ik het zie.'

Het Koninkrijk is geen boek over de eerste christenen, maar een boek over de manier waarop Emmanuel Carrère tegen de eerste christenen aankijkt. Met alle gevolgen van dien: er zullen niet veel boeken over het christendom bestaan waarin de auteur uitgebreid beschrijft hoe hij op internet kijkt naar een masturberend meisje dat twee keer klaarkomt. Hij beschouwt het filmpje als een hedendaagse variant van een schilderij van de Heilige Maagd door de Vlaamse primitief Rogier van der Weyden.

Sommige critici konden deze passage niet erg waarderen. Goedkoop effectbejag, vonden ze.

'Het amuseerde me. Het is een scène die ik ook had kunnen schrappen. Maar als je een boek over het christendom schrijft, word je met een ding geconfronteerd: er zit weinig seks in. Dat stoort me een beetje aan het christendom. Daarom deed het me plezier er een beetje seks in te stoppen.'

Emmanuel Carrère: Het Koninkrijk
De Bezige Bij; 496 pagina's; € 24,99.

Rentrée litteraire

Het belangrijkste moment van het literaire seizoen in Frankrijk is de rentrée litteraire na de zomervakantie. Le Royaume van Emmanuel Carrère was het belangrijkste boek van de rentrée van 2014. Geen enkel ander boek kreeg zo veel aandacht en volgens een onderzoekspanel van boekhandelaren verkocht alleen Valérie Trierweiler beter.

Meer over