Emile Fallaux maakt 'uitstapje naar subcultuur'

'Dit is precies wat ik voor ogen had. Soms zit het mee', zegt regisseur Emile Fallaux zacht, nadat hij een scène nog eens op de monitor heeft bekeken....

Het tafereel roept herinneringen op aan De avonden en de films van Alex van Warmerdam: een jong stel gaat op bezoek bij haar stiefmoeder, die recent is bevallen van een tweeling. Nadat de piepjonge moeder de thee heeft ingeschonken, krijgen Esther en Erik elk een koter in de handen gedrukt. Verloren kijken ze voor zich uit, terwijl in de keuken de flesjes worden bereid. 'Ik haat baby's', fluistert Esther. De baby's beginnen steeds harder te huilen.

Fallaux - veelgeroemd documentairemaker, voormalig directeur van het International Film Festival Rotterdam, intermediair in het conflict bij het Filmmuseum en adviseur van FINE en tal van andere filminstanties - maakt zijn regiedebuut met de telefilm Liefje. Twee jaar geleden werd hij gevraagd door producent René Seegers. 'Een nieuwe prikkel', noemt de 56-jarige Fallaux het. 'Ik wilde kijken of ik iets met een dramatische vorm kon doen.'

Hij schreef een scenario over de vervagende grens tussen fictie en werkelijkheid, een onderwerp waar hij zich oprecht boos over kan maken. 'De subjectieve beleving is belangrijker geworden dan de feiten. Je ziet het ook in de journalistiek, waar elke malle Eppie tegenwoordig denkt dat hij Hunter Thompson of Tom Wolfe is. Je moet je in nieuwsberichten eerst door zeven alinea's sfeerbeschrijving en persoonlijke ontboezemingen worstelen voor je bij de feiten belandt. Ik vind dat gevaarlijk.'

Liefje gaat over het misverstand dat alles tussen de oren zit. In de op ware feiten ('De bijlenmoord in Bennekom') gebaseerde raamvertelling probeert een psycholoog de 18-jarige Esther te laten meewerken aan de reconstructie van een misdaad. Esther en haar vriend Erik hebben haar vader vermoord, omdat die haar seksueel zou hebben misbruikt.

'Het doet er niet toe of je vader je echt heeft misbruikt. Als je denkt dat het zo is, bepaalt dat je beleving ervan', las Fallaux in een psychologisch rapport van het Pieter Baan Centrum. In Liefje neemt de verwarring tragische proporties aan.

Erik wordt gespeeld door Ramsey Nasr, Esther door Jelka van Houten. Haar zus Carice won vorig jaar een Gouden Kalf voor haar rol in Martin Koolhovens telefilm Suzy Q; zelf had ze alleen gespeeld in een vijf minuten durend eerstejaars-filmpje van de Filmacademie, waar ze tot art director wordt opgeleid. 'Ze konden niemand vinden', zegt ze. 'En toen hoorde de casting director dat Carice nog een zusje heeft. Het is een vreemde ervaring. Ik sta voor de camera en zie iedereen rennen en sjezen; het werk dat ik normaal altijd doe.'

Als tijdens de repetities de thee is ingeschonken, probeert Van Houten het prijsje onder de theepot los te peuteren. 'Dat doen wij wel', roept de opnameleider die, met de hele crew, lof krijgt toegezwaaid van Fallaux. 'Als het een aardige film wordt, is dat voor een groot deel aan hen te danken. Ik heb veel te weinig geduld om shot je voor shotje het verhaal dat ik in mijn hoofd heb te reconstrueren, om compromissen te sluiten en met al die beperkingen om te gaan. Daar heb je de passie van een vormgever voor nodig en die mis ik. Mijn passie lag bij het schrijven en als oud-documentairemaker blijk ik al snel te verlangen naar het onverwachte, naar improvisatie.'

Cameraman Erik Zuyderhoff, met wie Fallaux jaren documentaires heeft gemaakt, denkt er hetzelfde over. 'Als je je statief neerzet, word je in een mum van tijd ingebouwd met lampen en schermen. Bij speelfilms wordt alles op slot gezet. Op het allerlaatste moment worden de acteurs met een walkietalkie uit de camper geroepen. Die lopen dan voor het eerst in een huiskamer waar ze al zeven jaar zouden wonen. Ik vind dat niks, maar een lossere werkwijze, à la John Cassavetes, is om productionele redenen onmogelijk.'

Volgens Fallaux komt dat ook door zijn gebrek aan regie-ervaring. Hij wist van tevoren waar hij aan begon, maar de regels van de telefilm zijn streng. Het budget is beperkt (1,7 miljoen), het aantal draaidagen maximaal vijfentwintig en de opleverdatum staat vast, waardoor iedere dag een lange lijst scènes moet worden opgenomen. 'Je kunt niet zelf bepalen wat verstandig is. De ironie is dat ik zelf heb meegewerkt aan de belastingmaatregel waardoor heel Nederland nu aan het filmen is en ik geen locatiescout kon vinden.' De zachtgele villa aan de Hilversumse Doodweg, waar de bijlenmoord zich zal voltrekken, werd uiteindelijk gevonden in een locatieboek. Er is ooit een filmpje voor de VVD opgenomen.

Fallaux spreekt van 'een eenmalig uitstapje in een subcultuur'. 'Dat dacht ik van tevoren al, maar ik ben gesterkt in die gedachte.' Als de ruwe montage klaar is, besluit hij of er ook een bioscoopversie wordt gemaakt van Liefje. Distributeurs en festivals hebben al belangstelling getoond. 'Mensen zijn benieuwd wat ik ervan maak. Voordat ik één meter had gedraaid, stond er al een bericht in Variety. Als het klaar is, krabben ze zich misschien nog wel eens achter de oren.'

Wat hij na Liefje gaat doen, weet Fallaux nog niet. Hij is gevraagd directeur te worden van het Filmmuseum. 'Ik acht de kans klein, omdat ik andere dingen leuker vind. Bij het Filmmuseum moet zo ongelooflijk veel gebeuren naar mijn smaak. Misschien overweeg ik het nog wel. Het zou een uitdaging kunnen zijn het Filmmuseum weer op het juiste spoor te krijgen. Maar eerst moet de bijlenmoord nog worden opgenomen.'

Meer over