Elders grootheid, hier verteller

Tussen schrijver Jan de Hartog en de Nederlandse letterkunde heeft het nooit zo geboterd. De Hartog overleed zondagnacht op 88-jarige leeftijd in een ziekenhuis in zijn woonplaats Houston aan een hartstilstand....

Van onze verslaggever Bert Wagendorp

Met Hollands Glorie, zijn in 1940 voltooide roman over de zeesleepvaart, brak Jan de Hartog ruim vóór zijn dertigste door naar het grote publiek. Het boek werd, als symbool van Nederlands nationalisme, in 1942 door de Duitsers verboden. Zijn toneelstuk The Fourposter (Het hemelbed) werd in 23 talen vertaald en zijn vierdelige romancyclus The peaceable kingdom (Het koninkrijk van de vrede) over de geschiedenis van de Quakers in Amerika haalde in de VS miljoenenoplages. Hij schreef een zeer succesvolle musical (I do! I do!), Sophia Loren speelde de hoofdrol in de verfilming van Stella en hij bleef tot zijn dood actief - De Hartog werkte aan een nieuwe roman, Bagger.

Een succesvol schrijversleven dus, dat zich voornamelijk voltrok in de VS. En toch kleefde er de bitterheid van miskenning aan: in Amerika een grootheid, in Nederland slechts gezien als een begenadigd verteller. De Vries (95): 'Er loopt een populaire ader door zijn werk. Dat spreekt gewone mensen enorm aan, maar de fijne literatuur, die vond dat een beetje beneden peil.'

De Hartog keek met lichte afgunst naar zijn vriend Gerard Reve, die wél de zegen van de Hollandse literatuurpausen had en zich ondertussen trots volksschrijver noemde - terwijl De Hartog de volksschrijver was die in zijn vaderland zo graag erkenning wilde als literator. Reves jaloezie gold de miljoenenverkopen van De Hartog.

De Vries: 'Er is in de Nederlandse literatuur altijd een klasse van vertellers geweest die ontzettend leuke boeken schreef. Een soort tussenlaag, onder de hogere literatuur. Daar hoorde De Hartog ook bij.Op echte erkenning hoefden zij nooit te rekenen. In Amerika is dat totaal anders, maar hier kijken we vertellers met een scheve blik aan. Wij vinden dat geen fijne schrijvers. Ik heb nooit begrepen waarom.' Tot zijn laatste dag Jan de Hartog evenmin.

Meer over