INTERVIEW

'Eerste liefde laat je niet in de steek, zingen bleef ik altijd doen'

Zingen zal ze, altijd. Miranda van Kralingen vertrekt als artistiek directeur bij Opera Zuid, maar doet dat gloedvol: met een optreden in Le nozze di Figaro.

Miranda van Kralingen als Marcellina in Le nozze di figaro. Beeld Ivo van der Bent
Miranda van Kralingen als Marcellina in Le nozze di figaro.Beeld Ivo van der Bent

Niet zo lang geleden zag een regisseur haar bezig op het toneel. Daar hoor jij thuis, zei hij, dat is jouw plek. Een zingende actrice is ze genoemd, een echte theatervrouw. In binnen- en buitenland stond sopraan Miranda van Kralingen (56) in theaterconcerten, opera's en recitals. Het grote publiek kent haar van het Ave Maria op het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima. Toch hoeft ze niet altijd in de spotlights te staan. Met evenveel liefde als zorgzaamheid was Van Kralingen de afgelopen 12,5 jaar artistiek leider en later algemeen directeur van Opera Zuid in Maastricht, het kleinste van de drie vaste operagezelschappen in Nederland. Erg veelzijdig ook: 'In zo'n klein gezelschap moet iedereen hands on zijn. Ik ben niet te beroerd de kantinetafel schoon te maken na de lunch.'

Haar 'hechte kluppie' kreeg dit jaar van de Raad van Cultuur te horen dat het huiswerk over moet. Het activiteitenplan voor de periode 2017-2020, mede geschreven door Van Kralingen, moet aangepast, anders gaat de stekker eruit. Terwijl derden zich bogen over een nieuw plan, kondigde Van Kralingen deze zomer haar vertrek aan.

Intussen gaf ze het zingen, 'mijn eerste liefde', nooit helemaal op. Vanaf morgen staat ze bij Opera Zuid als Marcellina in Mozarts opera Le nozze di Figaro. 'Enig, ik speel een vrouw van mijn eigen leeftijd, een geweldige, komische rol.' Meteen na de première is er een receptie: haar officiële afscheid als directeur.

Waarom stop je bij Opera Zuid?

'Ik heb dit werk 12,5 jaar met hart en ziel gedaan, er veel tijd ingestoken. Daardoor heb ik ook veel dingen verwaarloosd. Toen mijn moeder begon te dementeren, kreeg ik een nieuw soort bewustzijn. Ze is overleden in 2009. Mijn hart brak. In 2012 - we zaten midden in de productie van de opera Katja Kabanova - zijn in zeven maanden tijd zes dierbaren overleden. Vorige zomer is een goede vriend overleden. 64 jaar, ineens weg. In 2012 heb ik een zusje verloren aan borstkanker (actrice Will van Kralingen, red.). Mijn tweede zusje heeft het nu ook - bestralingen, een pruik en al het gelazer dat je erbij kunt bedenken. Toen ik hoorde dat zij ook ziek was, heb ik de knoop doorgehakt. Ik heb geen spijt van alle tijd die ik heb besteed aan Opera Zuid, maar mijn sociale leven schoot erbij in. Daar neem ik nu meer tijd voor, en tijd om mezelf verder te ontwikkelen. Mijn vertrek is een daad van zelfbehoud.'

Aankomst op het Vrijthof. Beeld Ivo van der Bent
Aankomst op het Vrijthof.Beeld Ivo van der Bent

In mei gaf de Raad voor Cultuur een negatief subsidieadvies, en nu denkt iedereen...

'...Nu denkt iedereen: dáárom gaat ze weg. Maar al op 23 maart heb ik onze raad van toezicht verteld dat ik er eind dit jaar mee zou ophouden. Kijk, hier staat het, in de notulen. We spraken af dat we het in de zomer naar buiten zouden brengen. Jammer dat het zo is gelopen, maar such is life.'

De Raad voor Cultuur vindt de stapeling van functies bij één persoon onwenselijk. Dat gaat over jou.

'In het licht van die gebeurtenissen in mijn privéleven is dit geen echt verdriet. Als ik verdriet zou hebben om die opmerking, zou ik een veel te groot ego hebben. Mijn ego ligt al 12,5 jaar thuis in een kast in Friesland. Het liep zoals het liep. Die opmerking in dat advies klopt natuurlijk niet. We zijn een kleine organisatie, ik doe wat nodig is en dat is veel. Dat heeft niets te maken met de organisatie afhankelijk maken van mij, dat is ook niet mijn ambitie, maar iemand moet de ballen hebben om knopen door te hakken.

'Ik wil dat dingen kloppen omdat het operavak, het theatervak, me zeer na aan het hart ligt. Ik ben zzp'er en houd geen kantooruren aan - zo zit ik in elkaar. Ben ik weer midden in de nacht het programmaboekje aan het afmaken met de redacteur, want dat ding moet wél de volgende dag naar de drukker. Soms coach ik een zanger al word ik daarvoor niet betaald. Dat is niet 'naar je toetrekken', dat is je superverantwoordelijk voelen. Toen ik dat advies las, dacht ik: jullie hebben je onvoldoende verdiept in hoe een kleine organisatie werkelijk functioneert.'

Bij de schmink. Beeld Ivo van der Bent
Bij de schmink.Beeld Ivo van der Bent

Je bent weleens de moeder van het gezelschap genoemd.

'Maar ik bén Opera Zuid niet. Zangers zingen zelf, een dirigent dirigeert zelf, iedereen doet waarvoor hij is ingehuurd. Mijn taak is om die mensen te faciliteren en een duwtje in de rug te geven, zorgen dat ze kunnen doen waarvoor ze zijn ingehuurd. Als een zanger een acupuncturist nodig heeft, ja, dan rijd ik hem naar een acupuncturist. Zo zit mijn verantwoordelijkheidsgevoel in elkaar. Ik ben eigenlijk niet zo'n moederlijk type, helemaal niet zelfs.'

De voorbereiding. Beeld Ivo van der Bent
De voorbereiding.Beeld Ivo van der Bent

In het advies stond ook dat er te weinig artistieke ontwikkeling was. Heeft dat je geraakt?

'De vorige adviescommissie was enthousiast over Opera Zuid, dus zijn we doorgegaan op dezelfde weg. Wij werden geroemd om onze talentontwikkeling, maar dat bleek achteraf dus niet goed genoeg meer. De andere operahuizen deden opeens ook aan talentontwikkeling. Onze voorzitter zei: er zijn panelen gaan schuiven zonder dat wij dat wisten. Als signalen daarover pas aan het einde van de rit binnenkomen, kun je daar niets meer mee. Heel jammer.'

Maar die artistieke ontwikkeling?

'Een groot operahuis doet meer dan tien opera's per jaar. Dan is het niet zo erg als er een productie tussenzit die wat minder is. Wij zijn met jaarlijks twee opera's veel kwetsbaarder. We hebben goede regisseurs gehad, beginnende en gevestigde, die hun eigen visie gaven. Soms was dat een onorthodoxe, maar interessante aanpak. Je kunt het niet eens zijn met zo'n aanpak, maar dat is een kwestie van smaak, geen verlies van kwaliteit. Ondertussen werk je wel met jonge mensen. Wij hebben geen potje om een andere zanger in te vliegen als blijkt dat iemand zijn rol psychisch of vocaal niet aankan.'

Schandaalopera

Het libretto voor Mozarts Le nozze di Figaro (1786) werd geschreven door Lorenzo da Ponte. Hij baseerde het verhaal op een boek van Pierre Beaumarchais. Het werk stelt onder meer het toenmalige recht van de adel om vrouwelijke onderdanen te ontmaagden aan de orde. Figaro en de zijnen doen er alles aan om te voorkomen dat zijn geliefde Susanna in de klauwen valt van de graaf tijdens hun eerste huwelijksnacht, wat leidt tot allerlei komische verwikkelingen.

Je gelooft heilig in de ensemblecultuur zoals die in Duitsland bestaat: een vaste kern met daaromheen losse zangers.

'Ik heb in Duitsland gewerkt bij de Komische Oper Berlin en heb daar de kracht van het ensemble gezien. Zo'n kernensemble tilt alles naar een hoger niveau, zeker als je aan talentontwikkeling doet. Elk operahuis daar heeft een club jonge mensen. Een deel van dat systeem heb ik hier geïmplementeerd en het werkt. De zangeressen Karin Strobos en Johanni van Oostrum zijn bij ons begonnen en hebben later bij De Nationale Opera gezongen, de tenor Mark Omvlee, de baritons Martijn Sanders en Marcel van Dieren - allemaal doorgestroomd naar grotere gezelschappen.

'Ik heb me er altijd met hart en ziel voor ingezet dat jonge zangers, regisseurs, decorbouwers en anderen bij ons die kansen krijgen. Een paar jaar geleden heb ik voorgesteld aan De Nationale Opera en de Reisopera: laten we samenwerken op het gebied talentontwikkeling. Laat een jonge zanger bijvoorbeeld twee regels zingen bij De Nationale Opera en bij ons een grotere rol doen, zodat hij zich kan ontwikkelen. Jammer dat daar niet op ingegaan is. Het leuke bij Opera Zuid is: door die relatief jonge cast krijgen we ook een jonger publiek binnen. We boren nieuw operapubliek aan.' Is in Nederland wel plaats voor een vast reizend operagezelschap naast De Nederlandse Reisopera?

'Jazeker, er is publiek voor beide, dat blijkt wel. Wij programmeren anders. De Reisopera is wat intellectueler, wij zijn wat toegankelijker. Scholen en conservatoria komen graag naar ons kijken. De productie van La Cenerentola (naar Assepoester, red.) in 2015 deden we bewust in samenwerking met de Efteling - dat werd een succes. Bij theaters zijn we populair. Als een operahuis zou wegvallen, moeten ze weer die ouderwetse operagezelschappen uit het Oostblok boeken en dat willen ze helemaal niet.'

null Beeld Ivo van der Bent
Beeld Ivo van der Bent

Over zeven weken is het 1 januari. Hoe gaat je leven er daarna uitzien?

'In september volgend jaar ga ik terug naar de collegebanken. Nederlands studeren, een oude droom. In Groningen, waar ik ooit begonnen ben. Ik lees veel, maar ik moet te vaak boeken ongelezen in de kast zetten. Ik hou erg van taal en tekst en ben zelf dingen aan het schrijven. Verder doceer ik aan het conservatorium in Tilburg en geef ik masterclasses. Dat blijf ik doen: ongelooflijk leuk, zo'n zaaltje vol puppy's.

'Dat overdragen van kennis en ervaring zit in de familie. Mijn vader was leraar op een middelbare school, mijn moeder gaf les aan doofstomme kinderen. Ik blijf natuurlijk zingen. Ik ben een programma aan het maken met bariton Willem de Vries; we gaan het theater in. Dat zingen heb ik altijd onderhouden; je laat je eerste liefde nooit in de steek.'

Miranda van Kralingen als Marcellina in Le nozze di figaro. Beeld Ivo van der Bent
Miranda van Kralingen als Marcellina in Le nozze di figaro.Beeld Ivo van der Bent

Hoe lang wil je nog zingen?

'Le nozze di Figaro is ontzettend leuk om te doen, ook door de mix van jonge talenten en oude bekenden. Het decor is een reusachtig poppenhuis, prachtig. Ach, er zijn oude-vrouwenrollen genoeg in de opera. En er is ook nog een groot repertoire aan liederen. Ik wil doorgaan tot mijn 89ste, net als jazz-zangeres Rita Reys, door wie ik ooit ben gaan zingen. Op die leeftijd wil ik absoluut nog het chanson Les vieux amants zingen - ik heb tenslotte ook veel lichte muziek gedaan. En mocht mijn stem voor die tijd gaan wapperen, dan heb ik altijd nog een lieve echtgenoot die op tijd zegt dat ik moet stoppen.'

Opera Zuid, Le nozze di Figaro, 12/11 t/m 13/12 in diverse theaters.

Kijk Verder

Zie hier de metamorfose: van Miranda naar Marcellina.

Meer over