JubileumThe Black Album

Eerbetoon aan The Black Album leert dat een goede Metallica-cover niet zomaar is gemaakt

Vrijdag verschijnt The Metallica Blacklist, met ruim vijftig coverversies van songs op het dertig jaar geleden verschenen The Black Album van Metallica. Kortom, de ideale plaat om het fenomeen cover te onderzoeken. Wanneer is een cover goed en waar kan het goed misgaan?

Metallica in 1991, met vanaf links drummer Lars Ulrich, zanger en gitarist James Hetfield, gitarist Kirk Hammett en bassist Jason Newsted. Beeld  Ross Halfin
Metallica in 1991, met vanaf links drummer Lars Ulrich, zanger en gitarist James Hetfield, gitarist Kirk Hammett en bassist Jason Newsted.Beeld Ross Halfin

Toen de countryzanger Willie Nelson in 2018 een coveralbum uitbracht met de niet zo originele titel My Way, werd hij daarover ondervraagd door het blad Variety. Moest dat nou zo nodig, nog een versie van My Way, Blue Moon en Summerwind? Ja, zei Nelson, dat moest zo nodig. ‘Als een liedje honderd jaar geleden goed was, dan is het nu ook nog goed.’

Daar zit wat in, al valt er ook wat op af te dingen. In de eerste plaats kan een goed lied van vroeger in de huidige tijd zeer misplaatst zijn, omdat de tijden nu eenmaal zijn veranderd. Het vrouwelijke loyaliteitslied Stand By Your Man van Tammy Wynette uit 1968 maakt in 2021 waarschijnlijk toch wat minder indruk als het met een stalen gezicht en zonder ironie wordt vertolkt. Een vrouw die haar man steunt, ongeacht wat hij uitvreet? Nu even niet.

Coverbaar materiaal

De songs die Willie Nelson zong op zijn plaat My Way waren bovendien geen typische covers, maar zogeheten standards: de overbekende werken uit het Grote Amerikaanse Liedboek. Die liedjes uit de oertijd van de popmuziek waren destijds bewust als coverbaar materiaal geschreven, voor een zo breed mogelijk gebruik door welke artiest dan ook.

De term ‘cover’, of in de correcte Engelse benaming: ‘cover version’, stamt ook uit die verre popgeschiedenis. De songs die aan de lopende band werden gecomponeerd, in bijvoorbeeld de New Yorkse liedschrijverswijk Tin Pan Alley, werden door de opkomende en elkaar beconcurrerende platenmaatschappijen in de eerste helft van de vorige eeuw zo snel mogelijk uitgebracht om een zo groot mogelijk deel van de markt te kunnen bedekken. Oftewel: te coveren.

Maar verder had Nelson gelijk. Een goed lied is een goed lied en dat slijt niet. Je kunt dus begrip opbrengen voor het idee van Metallica om hun titelloze album uit 1991, dat al dertig jaar door het leven gaat als The Black Album, compleet stuk te laten coveren, door drieënvijftig bands en artiesten van cellist Yo-Yo Ma tot de r&b-zangeres Alessia Cara. Het getuigt van een solide zelfverzekerdheid van Metallica en die is ook wel terecht: de liedjes op de beroemde plaat zijn goed en stuk voor stuk klassiekers. Maar dat betekent niet dat de covers dat automatisch ook zijn.

The Metallica Blacklist  Beeld
The Metallica Blacklist

The Metallica Blacklist is een van de omvangrijkste coverprojecten uit de recente popgeschiedenis en om die reden een vrolijk muzikaal feest. Maar de ‘zwarte lijst’ is ook ideaal studiemateriaal. Als je als luisteraar zeven versies van Sad But True voor je kiezen krijgt en maar liefst twaalf covers van Nothing Else Matters, dan kun je die vertolkingen eens mooi vergelijken en hopelijk meer te weten komen over het fenomeen van de cover. Wat maakt een cover goed, en wat zijn de valkuilen waar al honderden artiesten met open ogen in zijn getrapt?

Het jubeljaar Metallica

De Californische metalband Metallica, opgericht in 1981, zag zich na vier succesvolle en stijlvaste thrashmetalplaten gesteld voor een belangrijke levensvraag. Hoe nu verder? Nóg een thrashmetalplaat, die de mondiale gemeenschap van metalheads ongetwijfeld zou bevallen? Of de diepte in en de artisticiteit eens de vrije loop laten buiten de knellende kaders van de heavy metal?

Het werd het laatste. Het vijfde, titelloze album dat de geschiedenis in zou gaan als The Black Album werd een van de meest gevierde rockalbums uit de geschiedenis. Metallica verfijnde het bandgeluid, stortte zich op donkere powerballads, liet complete orkesten aanrukken en vervreemdde zich al doende van een deel van de achterban. Maar Metallica kreeg er miljoenen fans bij en werd dankzij wereldhits als Nothing Else Matters, Sad But True en Enter Sandman een van de allergrootste stadionacts, die zich kon meten met The Rolling Stones en U2.

De afgelopen jaren vierde Metallica de jubileums van de eigen platen met zeer luxe heruitgaven. Voor het dertigjarige jubileum van hun succesvolste album moest de band er van zichzelf nog een schepje bovenop doen. Metallica besloot bevriende bands, en artiesten met wie bijvoorbeeld ooit een podium was gedeeld, te vragen een cover op te nemen. Dat project liep wat uit de hand: voor The Metallica Blacklist, die vrijdag digitaal verschijnt op de streamingplatforms, werden uiteindelijk 53 covers opgenomen. Alle opbrengsten uit de verkoop en streaming gaan naar de liefdadigheidsorganisatie All Within My Hands en naar goede doelen die door de afzonderlijke artiesten zijn geselecteerd.

Maar het feest is nog niet klaar. Deze week verschijnt ook een geremasterde versie van het originele album, aangevuld met extra’s. En later in het jaar komt een kolossale box uit met maar liefst 14 cd’s, 6 lp’s en 6 dvd’s.

Vanaf links: James Hetfield, Kirk Hammett, Lars Ulrich en Jason Newsted. Beeld Rick Maiman / Getty
Vanaf links: James Hetfield, Kirk Hammett, Lars Ulrich en Jason Newsted.Beeld Rick Maiman / Getty

De begenadigde coververtolker Neil Tennant van de Britse band Pet Shop Boys zei het eens kraakhelder, toen hij door de BBC werd geïnterviewd over zijn veelgeprezen versie van Always on my Mind. ‘Een cover moet klinken als jou. Niet als de originele vertolker.’ De Pet Shop Boys gingen de ballade in 1989 uiteraard niet net zo zingen als Elvis Presley in 1972 of – daar heb je hem weer – Willie Nelson in 1982. Ze maakten er een perfect Pet Shop Boys-liedje van, met manische koebellen, stuiterende electropopsynths en de ijle, wat smalende zang van Tennant zelf.

De band trok het nummer volledig naar zich toe en voldeed daarmee aan de belangrijkste voorwaarde voor een goede cover. De bassist en zanger James Johnston van de Schotse rockband Biffy Clyro had het ook al in zijn oren geknoopt, toen hij zich aan Metallica’s Holier Than Thou zette. ‘Je moet natuurlijk niet proberen Metallica eruit te rocken. Je kunt er beter iets van jezelf in stoppen’, vertelde hij over zijn cover tegen de streamingdienst Apple Music.

Het moet voor Metallica een motto zijn geweest toen de band artiesten aanschreef voor het coverproject, dat toch ook wel iets heeft van een onbescheiden zelffelicitatie. Een waslijst van ruim vijftig covers wordt alleen interessant als er echt iets mee gebeurt en de nummers dwars door alle denkbare genres glijden, van klassiek tot country, van jazz tot reggae en van Mexicaanse dance tot Mongoolse metal. Dus zocht Metallica artiesten uit een zo breed mogelijke stijlenkabinet, van over de hele wereld – hetgeen natuurlijk ook weer goed is voor de verspreiding van Metallica’s liedwerken over de planeet.

Coverwet: iets toevoegen

Wat gebeurt er met het sinistere Wherever I May Roam als de Colombiaanse zanger J Balvin er zijn zonnige reggaeton op loslaat? Kan de betekenis van een lied veranderen omdat het wordt gecoverd? Het is een andere belangrijke coverwet: de interpretatie van een vertolker moet iets toevoegen aan de zeggingskracht, of de lading van een lied een andere kant op laten schieten. Als je het smachtende en hartverscheurende liefdeslied Nothing Else Matters op hoempende carnavalsmuziek zet, krijgt alleen de titel al een heel ander gewicht: nothing else matters, niets aan de hand, waar is het bier?

Iedere artiest die een lied wil coveren zou het zich moeten bedenken: wat wil ík er mee vertellen? Dat had de rock- en rootszanger Ryan Adams zich terdege afgevraagd toen hij de gehele plaat 1989 van Taylor Swift coverde in 2015, in exact dezelfde volgorde. Adams werd destijds gekweld door levenspijn en ontwaarde in de muziek van Swift een existentiële hunkering, die de oppervlakkige luisteraar er misschien niet eens zo zeer in hoorde. Zijn integrale versie van 1989 gaf een eervolle verdieping aan het werk van Swift en de zangeres viert de dag van het verschijnen van Adams coveralbum naar verluidt als een verjaardag.

Niet meer coveren

Maar bij de covermotivatie gaat het ook vaak mis. Er zijn honderden artiesten, of beginnende artiesten die meedoen aan talentenshows op tv, die Hallelujah van Leonard Cohen maar weer eens uit de kast trekken om te laten horen dat ook zij een uitstekend stemmetje hebben, net als de beroemdste Hallelujah-vertolker Jeff Buckley. Maar Buckley had Hallelujah in 1994 nu juist al zó goed gecoverd, en met zijn engelenzang een kerkelijke diepgang gegeven, dat hij nieuwe covers eigenlijk voor altijd overbodig had gemaakt.

Net zoals de zanger David Draiman van de metalband Disturbed Paul Simons The Sound of Silence zo briljant rockzingend had vereeuwigd dat daarna vrijwel niemand zich meer aan het lied durfde te wagen. Het geldt voor alle definitieve covers uit de popgeschiedenis, die verdere pogingen overbodig hebben gemaakt; van Sinead O’Connors Nothing Compares 2 U (Prince) tot Tina Turners Proud Mary (Creedence Clearwater Revival) en uiteraard Whitney Houstons I Will Always Love You (Dolly Parton). Van die liedjes zou iedere zichzelf respecterende artiest af moeten blijven.

Het is, kortom, belangrijk om het juiste lied te kiezen. Een bijna vergeten song uit de jaren tachtig kan meer indruk maken dan een stukgezongen lied als My Way. Daarom was Buckleys Hallelujah-keuze ook zo scherp. Het lied was in de uitvoering van Cohen nooit echt grijsgedraaid. Bij Metallica was de keuze natuurlijk beperkt: één van de twaalf songs van de gevierde plaat. Maar voor The Metallica Blacklist mochten de gevraagde artiesten wel zelf een favoriete track aandragen.

Opvallend genoeg koos slechts één band voor het prachtige, maar altijd een tikje ondergewaardeerde Of Wolf and Man. Alleen de bluegrass- en folkband Goodnight, Texas begreep dat juist zij iets moois van het raadselachtige nummer konden maken. In hun bewerking is Of Wolf and Man een mystiek en mijmerend natuurlied geworden, en het valt in ieder geval meer op dan één van die twaalf Nothing Else Matters-covers.

Toch schuilen er een paar parels bij de reeks vertolkingen van dat waarschijnlijk populairste Metallicanummer, dat dankzij The Metallica Blacklist nu ook bijna een covercliché is geworden. Luister zelf.

Enter Sandman – Ghost

Zanger en gitarist James Hetfield van Metallica is groot fan van de occulte Zweedse rockband-met-een-knipoog Ghost. En nu is te horen waarom. Enter Sandman, de steengoede aftrap van Metallica’s vijfde album, lijkt Ghost op het lijf geschreven. Alles wat Ghost zo goed maakt, wordt hier ingezet om de cover vleugels te geven; van meerstemmige zang die uit een kathedraal lijkt te komen tot een piano die de strakke riff vloeibaar maakt en een rammende gitaarsolo die het nummer ook al zo’n spookhuis-achtige allure geeft. En die horror en irreële kinderangst zat al zo mooi verstopt in het origineel. Een van de sterkste bewerkingen op deze Blacklist.

Enter Sandman – Weezer

Weezer heeft van het coveren een hoge kunst gemaakt: de Californische band maakte geestige en gewoon goede versies van Africa van Toto, Take on Me van A-ha en No Scrubs van TLC. Des te opmerkelijker dat de band van Enter Sandman eigenlijk niets bijzonders heeft weten te maken. Weezer speelt de track vanaf de openingsriff vrij exact na, en legt een nummer lang geen enkel verband met de eigen band of weet het nummer een andere, desnoods ironische lading te geven. Enter Sandman is wel heel knáp nagespeeld. Maar dat is toch meer iets voor een tributeband.

Nothing Else Matters – Chris Stapleton

De countrysoulzanger Chris Stapleton draait het tempo omlaag, en laat Nothing Else Matters langs deinende en dreigende reverbgitaren trekken. Zijn knauwende en getergde stem geeft het lied over de liefde, en de dingen die er werkelijk toe doen, een haast landschappelijke weidsheid. Zijn cover maakt de Metallica-klassieker nog een tandje persoonlijker en doet je afvragen wat voor jou nu echt belangrijk is, en hoeveel kilometers je in godsnaam moet afleggen voor je een levensdoel hebt bereikt.

Nothing Else Matters – Phoebe Bridgers

In eerste instantie denk je: dit is te makkelijk. De singer-songwriter Phoebe Bridgers zingt Nothing Else Matters mistig en broeierig, aan een verdrietige piano, en doet dus denken aan al die honderden covers van rocksongs die de afgelopen jaren op precies dezelfde manier zijn uitgevoerd voor tv-series: een echte soundtrackplaag. Maar deze cover moet even worden uitgezeten, en het liefst herhaaldelijk beluisterd. De details, van fijne tweede stemmen tot het omfloerste pianogeluid, tillen de cover toch op. En de barse drumcomputer in de finale maakt van deze bewerking zelfs een klein spektakel.

My Friend of Misery - Kamasi Washington

Je moet erg je best doen om iets van het origineel in Kamasi Washingtons cover te horen. De saxofonist en bandleider trok My Friend of Misery aan de haren zijn eigen muzikale wereld binnen, en dus die van de wervelende jazz met koorachtige vocalen en zeer driftig drumwerk. Deze versie roept de vraag op of je je een cover ook teveel kunt toeëigenen. Volgens Washington niet: hij blaast zijn versie als een warme zomerwind door onze oren, om er uiteindelijk ook een zwartgallige gitaarwolk achter op te laten stijgen. Oftewel: ‘There’s so much more to life than what you see. My friend of Misery.’

Wherever I May Roam - J Balvin & Metallica

Een paar van de meest geslaagde covers uit de popgeschiedenis lieten de genres prachtig in elkaar overvloeien. Denk aan het rocknummer Walk This Way van Aerosmith, dat door Run-DMC de hiphop binnen werd geloodst en dus nieuwe levenskracht werd gegeven. De Colombiaanse reggaetonster J Balvin, een zelfverklaard Metallica-fan, doet zijn best met Wherever I May Roam. Hij legt scherp rapwerk over het kenmerkende gitaarintro, dat hier dienst doet als sample. Jammer dat halverwege de track de oorspronkelijke vertolker de boel overneemt, waardoor het mooie werk weer teniet wordt gedaan.

The Unforgiven - Moses Sumney

Durf je het aan de gitaren uit een Metallica-lied te halen, en dus de bloedtoevoer af te snijden? Moses Sumney wel. De Ghanees-Amerikaanse singer-songwriter laat de gitaarmelodie van de weergaloze metalballade The Unforgiven vertolken door een virtuoos kronkelende bas en zijn expressieve en al net zo vrij zwevende stemgeluid. De betekenis van het lied, dat gaat over de strijd tegen onderdrukking en de ontworsteling van het individu, krijgt door de haast spirituele interpretatie van Sumney een diepere laag. En dat dus zonder die trage gitaarriff. Een waar coverjuweeltje.

Sad But True - Mexican Institute of Sound

Sad But True wordt ineens een stuk minder sad, na een grondige wasbeurt van de Mexicaanse danceband Mexican Institute of Sound. De dj Camilo Lara mengt Latijns-Amerikaanse folk met opzwepende beats en bassen, en laat het gitaarthema vertolken door schetterende trompetjes. De tekst ‘sad but true’ krijgt hierdoor een wat minder ernstige lading en klinkt een beetje als ‘jammer maar helaas’. De knerpende stem van James Hetfield wordt door de producer door de stomende percussie getrokken, waardoor deze cover ook iets krijgt van een remix. Het is in ieder geval een track die de heren Metallica kunnen opzetten bij hun jubileumfeestje.

Het rijke verleden

Metallica viert graag jubileumfeestjes voor oude platen, maar is ook bezig met een nieuw album. De band geniet van het rijke verleden maar wil niet teren op klassiek werk, zei drummer Lars Ulrich vijf jaar geleden tegen de Volkskrant. ‘James Hetfield en ik hebben zó veel ideeën. En we zijn nog altijd op zoek naar nieuwe geluiden, naar een ander Metallica.’ Een datum voor de nieuwe plaat is nog niet bekend.

Meer over