reportage

Een zeldzaamheid: er klonk een bulderlach in het anders zo gewijde Cannes

Cast en regisseur van Triangle of Sadness. Van links naar rechts: Jean-Christophe Folly, Vicki Berlin, Woody Harrelson, Ruben Östlund, Charlbi Dean en Harris Dickinson. Beeld REUTERS
Cast en regisseur van Triangle of Sadness. Van links naar rechts: Jean-Christophe Folly, Vicki Berlin, Woody Harrelson, Ruben Östlund, Charlbi Dean en Harris Dickinson.Beeld REUTERS

In Triangle of Sadness zet Östlund de sociale hiërarchie aan boord van een luxueus jacht op zijn kop. Bij de première in Cannes, waar de jachten van de echte superrijken liggen aangemeerd, wordt gejuicht.

Bor Beekman

‘Iemand zei me dat het klonk als een voetbalwedstrijd’, zegt regisseur Ruben Östlund, niet zonder trots. ‘Dat er ook werd gejuicht tijdens de film.’ Klopt. De première van Triangle of Sadness, tijdens de eerste zaterdag van het filmfestival, leek in weinig op al die andere premières in de competitie voor de Gouden Palm. Die films worden in een gewijde ambiance gepresenteerd, met een standaard inleidend filmpje dat verwijst naar de mythische rode traploper van het festival; die treden naar het hoogste echelon van de cinema, waarop deze editie vanwege het 75-jarig jubileum ook nog de namen van allerlei hoog-cinefiele voorgangers prijken, van Akira Kurosawa tot Jane Campion.

Er klinkt heus weleens een lach in de filmtempel. Of afschuw, als er iets gruwelijks in beeld verschijnt. En ontroering, vaak meer gedempt. Applaus na afloop natuurlijk. Meestal dan. Maar echt luide, lang aangehouden lachsalvo’s? Een vele minuten lang bulderlachend publiek? Dat is schaars, hier in Cannes.

Regisseur Ruben Östlund bij de vertoning van zijn film.  Beeld Getty
Regisseur Ruben Östlund bij de vertoning van zijn film.Beeld Getty

Een dag na de première van zijn nieuwe speelfilm zit de 48-jarige Zweed tegenover de verzamelde pers in het festivalpaleis. Östlund won in 2017 de Gouden Palm met The Square, zijn satire op de kunstwereld met de fabuleuze scène waarin ’s wereld beste alfa-apenimitator een chic kunstdiner ontregelt. Na de hoofdprijs van Cannes was er de Oscarnominatie, plus een lading Europese Filmprijzen. Hoe volg je zo’n succes op? ‘Je vraagt naar de pitch?’, zegt Östlund tot de perszaal. ‘Ik zal de pitch geven zoals ik die gaf aan de financiers. Oké, de film begint in de modewereld, gaat verder op een luxueus jacht en eindigt op een verlaten eiland. We volgen een mannelijk en vrouwelijk topmodel, die samen op reis gaan en hun uiterlijk als munteenheid gebruiken. En we hebben een marxistische kapitein, die wordt gespeeld door Woody Harrelson. Er is noodweer, alle passagiers worden superzeeziek, terwijl die kapitein héél dronken wordt met een Russische oligarch. Ze lezen over de boordmicrofoon voor uit het communistische manifest tegen de kotsende passagiers, die óók nog diarree krijgen. Dus er komt poep en kots…’ De regisseur, met opgeruimde blik: ‘Ja, het wordt het einde van de westerse beschaving.’

Triangle of Sadness verbeeldt de moderne standenmaatschappij (de titel komt van een uitdrukking van plastisch chirurgen voor het plooispel van rimpels boven de neus). Benedendeks de veelal Aziatische machinekamerwerkers en schoonmakers, daarboven het serviele witte personeel. En op het dek de modellen, die de reis als influencers cadeau kregen en zich mengen met de superrijken: een eenzame Scandinavische techmiljardair, een keurig stel Britse wapenhandelaars en de Russische kunstmesttycoon Dimitri, die de kaviaar zat is en per helikopter potjes Nutella laat aanrukken. Een hiërarchie die, als een en ander misgaat aan boord, volledig op z’n kop wordt gezet.

Vanaf links: acteur Harris Dickinson, regisseur Ruben Östlund en actrice Charlbi Dean bij een fotomoment in Cannes.  Beeld Getty
Vanaf links: acteur Harris Dickinson, regisseur Ruben Östlund en actrice Charlbi Dean bij een fotomoment in Cannes.Beeld Getty

Östlund staat bekend om zijn films waarin hij de sociale dilemma’s van het moderne leven ontleedt. Hoe al die zo gelijke en progressieve Scandinavische vrouwen en mannen, vooral mannen, bijvoorbeeld toch nog vastzitten in traditionele patronen. Waar zijn eerdere Zweedse films (Play, Turist) behalve geestig en scherpzinnig ook pijnlijk waren, rukt hij de registers open met het meer kluchtige Triangle of Sadness. ‘Een achtbaan voor volwassenen maken, dat was het doel. Een gezamenlijke ervaring voor het publiek: dat je de bioscoop uitloopt en denkt: wat was dit?’

De regisseur wrijft ostentatief over zijn kin: ‘Ik wil niet dat men zó zit, tijdens de film. Zo van: hmm, ik moet hier straks iets slims van vinden. Wij Europeanen zijn vaak niet zo’n goed publiek, we zitten met onze armen over elkaar: eerst maar zien. Terwijl Amerikanen, die gaan zo’n bioscoopbezoek heel anders in. Al dragen wij filmmakers zelf ook verantwoordelijkheid voor een geslaagde vertoning. Met mijn film wil ik het beste deel van de Europese cinema, die intellectueel is en iets probeert te zeggen over de samenleving, combineren met het beste deel van de Amerikaanse. Als Amerikanen een film maken is het: dit móét een succes worden, anders hebben we geen baan meer en kunnen onze kinderen niet studeren. Door die druk zorg je er wel voor dat het publiek denkt: fuck, dít wil ik in de bioscoop zien!’

Actrice Charlbi Dean: ‘Hoe onbenullig het ook klinkt, ik vond het belangrijk om in deze film een stem te geven aan modellen.’ Beeld WireImage
Actrice Charlbi Dean: ‘Hoe onbenullig het ook klinkt, ik vond het belangrijk om in deze film een stem te geven aan modellen.’Beeld WireImage

Ook de cast van Triangle of Sadness is aanwezig voor de persconferentie. Het Zuid-Afrikaans topmodel Charlbi Dean (32) speelt het topmodel Yaya. ‘Hoe onbenullig dit misschien ook mag klinken, maar ik vond het belangrijk om in deze film ook een stem te geven aan modellen. Mensen denken: ah, je bent knap, je hebt geen inhoud, je bent niet multidimensionaal. Maar als model word je gedwongen heel snel op te groeien. Ik was 13 toen ik van huis ging om in Tokio te werken, ik was nog bang in het donker.’

De makers van Triangle of Sadness zaterdag in Cannes.  Beeld Getty
De makers van Triangle of Sadness zaterdag in Cannes.Beeld Getty

Woody Harrelson (60), met hoedje op: ‘Hoe ik in de film van Östlund kom? O, iemand heeft me gevraagd, denk ik. Het was niet zo dat ik zelf contact opnam en zei: stop me in je volgende film, maestro. Maar ik zít nu wel in zijn volgende film.’

Östlund knikt. ‘De volgende keer speel je de gezagvoerder van een vliegtuig. De titel is: The entertainment system is down. Dan begrijp je het wel toch?’

Woody Harrelson over zijn rol als kapitein in Triangle of Sadness. ‘De kapitein is een marxist. Ik niet, ik ben een anarchist.’ Beeld Samir Hussein/WireImage
Woody Harrelson over zijn rol als kapitein in Triangle of Sadness. ‘De kapitein is een marxist. Ik niet, ik ben een anarchist.’Beeld Samir Hussein/WireImage

In die film, inmiddels ook officieel aangekondigd in Cannes, dienen de passagiers (weer uit diverse lagen van de bevolking) zich tijdens een lange vlucht zélf te vermaken. De Amerikaan Harrelson, over zijn rol in Triangle of Sadness: ‘De kapitein is een marxist. Ik niet, ik ben een anarchist. In die zin verschillen we. En ik ben zo’n man die het afschuwelijk vindt als een supermacht met al zijn militaire macht een land aanvalt, zonder te zijn geprovoceerd. Zoals in euh… Irak. O sorry, Afgani… Nee, sorry, Viet… sorry, Oekraïne!’ Harrelson grijnst. ‘Ik was het even kwijt.’

Ook op het festival, waar de jachten van de echte superrijken pal naast het festivalpaleis liggen aangemeerd, blijft de oorlog nooit ook maar een halve dag onbenoemd. De Poolse cineast Agnieszka Holland (73), huidig president van de Europese filmprijzen (EFA), vervloekt zaterdag het besluit van het festival om de Russische regisseur Kirill Serebrennikov mee te laten dingen naar de Gouden Palm. De film- en theatermaker, die zijn intrigerende en deels speculatieve biografische drama Tchaïkovsky’s Wife toont op het festival, raakte vaak in de clinch met Poetins regime. Hij kreeg eerder langdurig huisarrest opgelegd en sprak zich meermaals publiekelijk uit tegen de oorlog. Inmiddels heeft hij Rusland verlaten. De organisatie van Cannes kondigde voorafgaand aan het festival af dat officiële genodigden en overheidsdienaren uit Rusland deze editie niet welkom zijn, maar maakt een uitzondering voor individuele Russische filmmakers. Voor hen geldt, anders dan de ‘totale boycot’ waartoe de Oekraïense filmacademie heeft opgeroepen, geen pertinent aanwezigheids-verbod, mits zij zich uitspreken tegen de oorlog. Tchaïkovsky’s Wife is mede gefinancierd door de Russische miljardair Roman Abramovich, die volgens de producent van de film al jaren Russische filmmakers steunt die nog wel een ander Russisch geluid lieten horen. Volgens Holland is de de film door het geld van de oligarch echter besmeurd. Na zijn première op het festival riep Serebrennikov andermaal op de oorlog te staken. En om een einde te maken aan de culturele boycot. ‘Cultuur is lucht. Het is water, het is wolken. En het staat totaal los van nationaliteit.’

Palm voor een Vlaming?

De competitie voor de Palme d’Or voor de 75e editie van het Cannes fimfestival telt 21 kandidaten. Halverwege het festival lijkt er zich nog geen gedoodverfde winnaar te hebben gemeld. Wel gaat al rond dat het meer aan het slot geplande drama Close van de Vlaming Lukas Dhont veel indruk maakte bij de eerdere besloten vertoningen voor de filminkopers.