Film

Een veelzijdiger personage dan Leda in ‘The Lost Daughter’ is moeilijk voorstelbaar ★★★★☆

Maggie Gyllenhaal blijkt als regisseur en scenarist uitzonderlijk kundig in het verbergen en voorzichtig onthullen van geheimen, met de kleinst mogelijke stapjes, zonder haar publiek te verlossen met sluitende antwoorden.

Berend Jan Bockting
Olivia Colman in ‘The Lost Daughter’. Beeld
Olivia Colman in ‘The Lost Daughter’.

Dat het niet per se goed afloopt met het hoofdpersonage van The Lost Daughter, de verfilming van La figlia oscura uit 2006 van de Italiaanse sterschrijver Elena Ferrante, maakt Maggie Gyllenhaal in haar ijzersterke regiedebuut al in de eerste scène duidelijk. In een flashforward staart Leda Caruso (Olivia Colman) ’s nachts op een strand in zichtbaar verwarde staat naar de zee – en zakt vervolgens in elkaar. Het is in dit verhaal een van de weinige zaken die meteen worden onthuld. Hoe Leda hier midden in de nacht op een strand belandt, waarom ze in elkaar zakt: het blijft lang in nevelen gehuld.

Wie Leda precies is, behalve een vrouw van ogenschijnlijk gegoede afkomst met een aanstelling op een Engelse universiteit, welk getroebleerd verleden ze met zich meetorst en waarom ze in hemelsnaam een pop steelt van een kind dat ze op werkvakantie treft: geen enkele levenskeuze of gebeurtenis valt hier eenduidig te verklaren of in een hokje te stoppen.

The Lost Daughter is een nogal nevelige film. Gyllenhaal blijkt als regisseur en scenarist uitzonderlijk kundig in het verbergen en voorzichtig onthullen van geheimen, met de kleinst mogelijke stapjes, zonder haar publiek te verlossen met sluitende antwoorden. Alsof ze nooit iets anders heeft gedaan. Op het afgelopen filmfestival van Venetië werd ze ervoor bekroond met de scenarioprijs.

Na die vooruitblikkende openingsscène arriveert Leda in het heden op het Griekse eiland Spetses, waar ze op het strand een broodnodige dosis rust afwisselt met een handvol werk voor de universiteit. Ze raakt afgeleid door een lawaaierige familie en noteert tussen haar aantekeningen stiekem de naam van de knappe jonge moeder in het gezelschap: Nina, gespeeld door Dakota Johnson. ’s Nachts vindt ze een enorm insect in haar bed, de volgende dag ontstaat een ruzietje met de familie over het verplaatsen van strandstoelen. Ongemak sijpelt door de kieren van de film. Het is bijna niet te merken en toch gebeurt het al vroeg: heel zachtjes draait Gyllenhaal de duimschroeven aan.

Met de jonge strandtentmedewerker Will (Paul Mescal uit Normal People) belandt ze al gauw in een ongedefinieerde flirt, net als met de oudere opzichter van haar vakantieappartement (Ed Harris). Als de dochter van Nina tijdelijk zoekraakt, schiet The Lost Daughter soepel in de eerste flashback, zoals associatieve herinneringen in het echt soms ook zomaar in het hoofd schieten: Leda was óók eens haar dochter kwijt. Het is Leda die het meisje nu vindt, maar niet voordat ze haar pop stiekem achteroverdrukt. Meer flashbacks volgen, met een passend gecaste Jessie Buckley als de jonge Leda. Tot de film bij z’n duistere kern belandt, waar blijkt dat Leda haar kinderen vroeger tijdelijk heeft achtergelaten.

De kracht van The Lost Daughter schuilt in het gemak waarmee Gyllenhaal vele eigenschappen aan één personage toebedeelt en ze allemaal naast elkaar laat bestaan: gefnuikt moederschap, seksualiteit, depressie, obsessie, laveren tussen verschillende klassen. Een rijker filmpersonage is moeilijk voorstelbaar.

Wie bekend is met de personages uit de acteercarrière van Maggie Gyllenhaal, van haar doorbraak als sadomasochistische secretaresse in Secretary (2002) tot haar machtige rol als straatprostituee die uitgroeit tot pornoregisseur in de HBO-serie The Deuce (2017-2019), ziet haar voorliefde voor gelaagde en buiten de lijntjes van maatschappelijke verwachtingen kleurende personages terug in het hoofdpersonage van The Lost Daughter. Aan regisseren dacht ze nooit zozeer, tot ze betrokken raakte bij The Deuce. Ze nam de rol aan op voorwaarde dat ze een van de producenten mocht worden. Ze wilde meedenken over het eindresultaat, bijvoorbeeld over hoe al het naakt in de reeks over prostitutie en de opkomende porno-industrie in het New York van de jaren zeventig in beeld wordt gebracht.

Maggie Gyllenhaal Beeld Getty
Maggie GyllenhaalBeeld Getty

Wanneer haar personage in The Deuce zelf regisseur wordt, en school maakt door voortdurend de fantasieën en het genot van vrouwen in plaats van mannen als uitgangspunt te nemen van haar films, raakte Gyllenhaal voor het eerst echt bevangen door het idee van een eigen regiecarrière. ‘Ik verken geregeld dingen via mijn personages tot ik dapper genoeg ben om ze in mijn leven te verkennen’, zei ze afgelopen zomer daarover tegen tijdschrift Vanity Fair. Ze moest eerst een filmregisseur spelen om er eentje te worden.

Het laatste zetje kwam van de schrijver die publiceert onder het pseudoniem Elena Ferrante (L’amica geniale) – en die zodoende uitsluitend via brief of mail met de buitenwereld communiceert. Gyllenhaal is al jaren in de ban van haar werk, kreeg haar minder bekende The Lost Daughter aangeraden en raakte na een weekend doorlezen op slag verliefd. ‘Ik schreef haar een brief waarin ik min of meer vertelde dat ik haar boek wilde verfilmen’, zei Gyllenhaal tijdens het New York Film Festival. ‘Dat is goed, zei ze, de filmrechten zijn voor jou, op voorwaarde dat jij regisseert.’

Die aanbeveling was niet eerder vertoond: de romans van Ferrante worden tot nu toe slechts mondjesmaat verfilmd en dan ook nog uitsluitend in het Italiaans.

Gyllenhaal viel als regisseur terug op herinneringen aan haar beste acteerervaringen, om haar acteurs te verleiden tot spel dat in geen enkel hokje past. Tegen Deadline zei ze: ‘Als je erin slaagt op de filmset een ruimte te creëren waar liefde en respect bestaan, échte liefde en respect, zijn acteurs bereid om de wildste risico’s te nemen. Dan kijk je als toeschouwer naar mensen die echt iets leren, in plaats van personages die doen alsof.’

Helemaal van Maggie

Elena Ferrante moedigde Maggie Gyllenhaal nog eens extra aan middels een brief in The Guardian. ‘Het is belangrijk voor mij – voor haar, voor alle vrouwen – dat haar werk het hare is’, schreef de Italiaanse schrijver. Vrouwelijke kunstenaars hebben vrijwel hun hele leven gewerkt in een door mannen bepaald kader. Beter gezegd: een kooi. Nu we in een tijd leven waarin die kooi wordt afgebroken, dient de vrouwelijke kunstenaar volgens Ferrante ‘absoluut autonoom’ te zijn.

The Lost Daughter

Drama

★★★★☆

Regie Maggie Gyllenhaal

Met Olivia Colman, Jessie Buckley, Paul Mescal, Dakota Johnson, Ed Harris, Dagmara Dominczyk, Peter Sarsgaard

121 min., in 42 zalen, vanaf 31 december ook op Netflix

Meer over