Eén Van Straaten per dag is genoeg

'O, als u eens wist hoe heerlijk het is, te wandelen langs bos en hei, veld en weide en akker, riet en moeras....

Dertien jaar was Peter van Straaten toen hij dat schreef. De mild-cynische tekenaar van 'Het dagelijks leven' en de Haagse politiek blijkt als kleine jongen een verwoede, bijna obsessieve natuurvorser te zijn geweest. Een fanatieke vogelaar die op 9-jarige leeftijd de roep van een gekraagd roodstaartje kon herkennen en in schriftjes bijhield welke vogels hij had gespot.

Op de grote Peter van Straaten-tentoonstelling in De Markiezenhof in Bergen op Zoom (t/m 10 januari) liggen een aantal van deze natuurdagboeken met aandoenlijke observaties over leeggehaalde nesten, de terugkeer van de zanglijster en de 'gezellige drukte op de roekenkolonie'.

Gezellige vogels zullen later in zijn tekeningen, met name op pagina twee in Het Parool ontbreken. De natuur krijgt dan een wel heel andere invalshoek. Als twee mannen genietend naar een schaap met twee zogende lammetjes kijken, neemt hun fantasie de vlucht: '. . . paar teentjes knoflook. . .' Twee vermoeide jagers met een dood hert aan de voeten: 'Ach, het mooiste is toch dat je weer eens een dagje in gods vrije natuur bent.'

Peter van Straaten (1935) is de zoon van een architect, die op 19-jarige leeftijd zijn geboorteplaats Arnhem 'ontvluchtte' om in Amsterdam een studie te volgen op het Instituut voor Kunstnijverheids Onderwijs, de voorloper van de Rietveld Academie. Op voorspraak van een docent kreeg hij direct na zijn eindexamen al opdrachten voor Het Parool, eerst voor illustraties bij sfeerreportages en rechtbankverslagen, later had hij er zijn eigen strip Vader en Zoon (van 1970 tot eind '87). In januari 1988 begon hij met de cartoonserie 'Het dagelijks leven' op pagina twee. Sinds '69 voorziet hij bovendien Vrij Nederland wekelijks van een politieke tekening.

Van Straaten doet niets liever dan tekenen, vroeger niet en nu niet. Als hij zes is, maakt hij zijn eerste stripverhaal, 5 maanden in de sneeuw. Elke vakantie, van zeil- tot zomerkamp, levert een getekend dagboek op. 'Boekjes' maken vond hij het heerlijkst om te doen, vertelt hij in een interview in het duimdikke boek dat de tentoonstelling begeleid. 'Als kind vond ik het verrukkelijk om thuis te zitten tekenen, dicht bij mijn moeder die zo lekker rook, niet naar parfum maar ze rook zo heerlijk van zichzelf.' De interviewer is zijn eigen vrouw, Els Timmerman. Wat vragen als 'Beschrijf eens een van je werkdagen' een beetje mal maakt.

Het is een indrukwekkende hoeveelheid tekeningen in Het Markiezenhof. Zeven zalen vol, soms tot aan het plafond. Tien metershoge panelen met Vader & Zoon, evenzoveel cartoons uit Het dagelijks leven - de catalogus is een dankbaar excuus om niet alles in één keer te bekijken en lezen. Je zou er de tekeningen ook geen recht mee doen. Eén per dag, in de krant of op het toilet met Peters Zeurkalender, is een betere dosering.

Van Straaten is een sfeertekenaar aan wie je niet te snel voorbij moet gaan. Ook al geeft hij in een zinnetje onderaan de clou van zijn cartoon, wie zijn tekeningen goed bekijkt ontdekt détails die de pointe nog sterker maken. Het magere gezicht van de man in het bed en de strenge blik van de verpleegster die zich over hem heenbuigt: 'Wat is dat nu, meneer Van Vloten? Zijn we vannacht zo maar opeens overleden?'

Wat zijn favoriete tekeningen zijn?, vroeg zijn vrouw ook. 'Dat zijn absoluut mijn pornotekeningen, waar ik altijd vreselijk mijn best op doe.' Deze mogen als echte tekeningen worden ingelijst, vindt hij, 'terwijl al mijn andere werk bedoeld is om gedrukt te worden'. In 1984 en '87 publiceerde Van Straaten Aanstoot en Nastoot, twee bundels 'onfatsoenlijke' tekeningen. Enkele tientallen hangen nu in het museum. Op een bepaalde manier zijn ze even innemend als zijn natuurdagboeken, met piemels als leuke vogeltjes, die uit broeken opwippen. De tekeningen gaan voornamelijk over open-en-blote-sex: een stel dat vrijt op een tramhalte of in een café, een vrouw die zich in haar hangmat laat vingeren, jongelui die een orgie houden in de huiskamer terwijl pa en moe tevreden toekijken en andere vormen van schaamteloos 'gevogel'. Het is Van Straaten op zijn vriendelijkst, zonder cynisme, een natuurliefhebber.

Truus Ruiter

De catalogus verscheen bij uitg. Waanders en kost f 49,-; Peters Zeurkalender (De Harmonie) kost f 24,90; Het dagelijks leven in duizend-en-een tekeningen (De Harmonie), f 34,90.

Meer over