Boekrecensie

Een smerige waarheid is een uitgesproken boek met een sombere conclusie: Facebook zal niet uit zichzelf veranderen ★★★★☆

Het nieuwste boek over Facebook laat zich lezen als een pageturner. De boodschap van de schrijvers: niets is toeval, alles is gepland.

‘Misschien kost het iemand zijn leven doordat hij aan pesterijen wordt blootgesteld. Misschien komt er iemand om bij een terroristische aanslag die is gecoördineerd op tools die wij aanreiken. En toch brengen wij mensen in contact met elkaar. De smerige waarheid is dat we daar zó diep in geloven dat alles wat het ons mogelijk maakt om nog meer mensen nog vaker met elkaar in contact te brengen positief is.’ Deze opvallende woorden zijn afkomstig van een intern memo uit 2016 waarin Facebook-kopstuk Andrew Bosworth ingaat op de verantwoordelijkheid die Facebook tegenover zijn gebruikers heeft. Hij had niet duidelijker kunnen zijn: alles moet wijken voor groei.

Boeken over Facebook zijn er genoeg. Toch voegt Een smerige waarheid van de gerenommeerde New York Times-journalisten Sheera Frenkel en Cecilia Kang genoeg toe. Vorig jaar publiceerde Steven Levy ook een uitputtende geschiedenis, maar in vergelijking met dat boek is de toon van Frenkel en Kang veel uitgesprokener, op alle vlakken.

De hectische periode na de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016 heeft (terecht) een centrale plek in hun boek. En ook al zijn de grote lijnen bekend, de passages laten zich nog steeds lezen als een pageturner, met dank aan de indrukwekkende hoeveelheid details die de auteurs naar boven hebben gehaald op basis van de vele gesprekken met ingewijden.

Opruiende berichten

Voor wie het niet meer op het netvlies heeft staan: Facebook speelde een hoofdrol in de aanloop naar die verkiezingen. Allereerst was daar Donald Trump, wiens campagneteam optimaal gebruik wist te maken van Facebook. Daarnaast waren er de Russische hackers die in het mailaccount van Hillary Clinton wisten in te breken en belastende informatie verspreidden, wat Trump in de kaart speelde. Net als Trump wisten de Russen optimaal gebruik te maken van de algoritmen van Facebook: gebruikers konden geen weerstand bieden aan de opruiende berichten.

Het verbijsterende is dat er genoeg mensen binnen Facebook waren die hun superieuren al veel eerder hadden gewezen op het gevaar dat de algoritmen populisten zouden bevoordelen. Ook de Russische activiteiten waren in het vizier. Het beveiligingsteam rapporteerde onophoudelijk over de gevaren en de schaal van de Russische inmenging. ‘Het was spionage op een ongekende schaal, een nog nooit eerder vertoond staaltje cyberoorlogsvoering’, aldus de auteurs.

Al die waarschuwingen en rapporten verdwenen in het niets en werden ergens in alle managementlagen vermorzeld. De top (Mark Zuckerberg en zijn rechterhand Sheryl Sandberg) toonde intussen weinig interesse in de bevindingen van het beveiligingsteam. Hadden ze trouwens ook nooit gehad. En zo kon het gebeuren dat opperbaas Zuckerberg ná de verkiezingen nog altijd geen flauw idee had dat zijn eigen team op het platform een scala aan alarmerende Russische activiteiten had ontdekt. In april 2017 publiceerde Facebook, na alle publieke ophef, een rapport over zijn rol in de verkiezingen. De eerste versie bevatte uitvoerige informatie over de Russische hackers, maar in de uiteindelijke versie kwam het woord Rusland niet meer voor, behalve in een voetnoot. Dat gebeurde op bevel van hoge managers.

Datastofzuiger

Het is een van de vele voorbeelden die in het boek voorbijkomen in de nog korte geschiedenis van de studentensite die uitgroeide tot een wereldwijde datastofzuiger met duizelingwekkende winsten en macht. De boodschap van de schrijvers: niets is toeval, alles is gepland. Keer op keer maakt Zuckerberg excuses voor weer een privacyschending, maar dit is onderdeel van een berekenend patroon. Alles moet wijken voor het grote doel: meer groei en dus meer omzet. Iedereen in de top doet daaraan mee.

De conclusie is somber: Facebook zal niet uit zichzelf veranderen. ‘Daarvoor is het algoritme dat als Facebooks kloppende hart fungeert te machtig en te lucratief.’ Uiteindelijk is de drang om winst te maken groter dan de nadrukkelijk uitgedragen missie de wereld mooier te maken door mensen te verbinden. ‘Dat is Facebooks dilemma en zijn smerige waarheid.’

Sheera Frenkel en Cecilia Kang: Een smerige waarheid. Uit het Engels vertaald door Linda Broeder, Rogier van Kappel en Pon Ruiter. Atlas Contact; 319 pagina’s; € 24,99.

null Beeld Atlas Contact
Beeld Atlas Contact
Meer over