Review

Een overdaad aan betekenis en symboliek

In Medea.Matrix wordt biologische horror versneden met filosofische teksten; een razende, onnavolgbare, soms heftige trip door het vrouwenlichaam. Kennedy en Selg storten een overdaad aan betekenis en symboliek uit over het publiek.

null Beeld RV
Beeld RV

Waarschijnlijk is het de mooiste tot theaterzaal omgebouwde fabriekshal die de Ruhrtriennale te bieden heeft. De Gebläsehalle, nog altijd gevuld met oude machines en metalen constructies uit betere industriële tijden, maakt deel uit van het Landschaftspark Duisburg-Nord, een voormalig hoogovencomplex dat is heringericht als cultuurpark (denk: Westergasfabriek in Amsterdam). Hier vertonen regisseur Susanne Kennedy en beeldend kunstenaar Markus Selg hun radicaal intellectuele anti-moederportret Medea.Matrix. De Latijnse betekenis van matrix is baarmoeder.

De Duitse Kennedy maakte in Nederland furore met angstwekkende en van emoties gespeende voorstellingen. Vorig jaar maakte ze met regisseurs Bianca van der Schoot en Suzan Boogaerdt op de Ruhrtriennale Orfeo, een parcours dat Orpheus' reis door het rijk der geesten spiegelde.

Medea.Matrix begint ook met een wandeling. In processie trekt het publiek langs enorme videoschermen, langs tableaus van onherkenbaar gemaakte vrouwen die later een koor zullen vormen. De enge maskers, prachtige kostuums (van Lotte Goos) en overdaad aan symboliek kondigen een kunstwerk aan dat buiten alle geijkte paden zal treden.

Medea.Matrix (Theater) Medea.Matrix van Susanne Kennedy en Markus Selg. Ruhrtriennale, Duisburg. Daar t/m 24/9.

En jawel, zodra iedereen eindelijk op de tribune zit en actrice Birgit Minichmayr gaat staan, begint een razende, onnavolgbare, soms heftige, soms ronduit lelijke ritualistische trip door het vrouwenlichaam in de verschillende stadia van een zwangerschap. Euripides' Medea was slechts een van de vele inspiratiebronnen, evenals een studieboek biologie, berichten van verlaten vrouwen uit internetforums - en heel de westerse filosofie.

Minichmayr blijft ruim een uur lang als versteend staan en draagt emotieloos filosofische teksten voor. Tegelijk voert een soundscape van Richard Janssen de dreigende sfeer op. En op de videoschermen verschijnt een storm van beelden, vol van symboliek: priemende ogen, een krokodil, Griekse beelden, natuurgeweld, gevechtsvliegtuigen, een slang die zichzelf opeet. Het is haast onmogelijk niet te associëren en op zoek te gaan naar de verbanden tussen natuur en cultuur, maar het zijn vruchteloze pogingen, zo'n overdaad aan betekenis storten Kennedy en Selg over het publiek uit.

Eén ding is duidelijk: de natuur is tegelijk bron en vernietiger van alle leven. Dat is ook Medea, moeder en moordenares van haar kinderen. In haar zien Kennedy en Selg de ideale rebel: de anti-moeder die haar kinderen doodt en daarmee haar functie als moeder ontkent. Deze Medea is baas in eigen buik.

Daarmee ageren ze tegen de visie dat de vrouw uitsluitend een functie zou hebben als baarmachine: een gedachtengang die een rode draad vormt in het westerse denken, van de Bijbel tot het werk van Friedrich Nietzsche. Niet voor niets komen ettelijke vrouwonvriendelijke fragmenten uit deze teksten voorbij, de ene keer geprojecteerd op de schermen, de andere keer gedeclameerd door Minichmayr of verwoord door de vervormde stemmen van het koor. Waarom vervormd? Dat blijft een mysterie. Zoals zoveel.

Medea.Matrix is een theatrale installatie waarin biologische horror wordt versneden met filosofische teksten om een extreme, feministische boodschap kracht bij te zetten. Voor wie dat even ontging tussen al het beeldgeweld, wordt de boodschap aan het einde ook nog maar even letterlijk op het scherm geprojecteerd, geformuleerd als vraag: 'En, wilt u nu nog steeds kinderen?'

Natuurlijk zullen, zelfs na het zien van Medea.Matrix, veel mannen en vrouwen nog altijd volmondig ja antwoorden op die vraag. Ja, mensen willen kinderen. Dat is nog het grootste mysterie.

Wie is regisseur Susanne Kennedy?

De Duitse Susanne Kennedy (1977) rondde de regieopleiding in Amsterdam af met een eigenzinnige versie van Maria Stuart. Bij het Nationale Toneel richtte zij zich vervolgens op auteurs als Henrik Ibsen, Sarah Kane en Elfride Jelinek, wier teksten ze omzette in ongekend nachtmerrietoneel. Johan Simons nodigde haar uit als gastregisseur bij de Kammerspiele in München, waarna ze in Duitsland bleef. In München maakte ze onder andere het spraakmakende Warum läuft Herr R. Amok.

'Magnifiek theater over de diepe droefenis van de dagelijkse sleur', volgens deze krant. Ze kreeg een kind (met beeldend kunstenaar Markus Selg) en werkt inmiddels bij de Berlijnse Volksbühne. Johan Simons vroeg haar ook werk te maken voor de Ruhrtriennale. Dat werd vorig jaar Orfeo, met mime-duo Boogaerdt/VanderSchoot, waarmee ze eerder al de gruwelijke toneelsoap Hideous (Wo)men maakte. En dit jaar Medea.Matrix, met Selg. Nu zowel Bianca van der Schoot als Johan Simons sinds dit seizoen tot de artistieke leiding van Theater Rotterdam behoren, kunnen we Kennedy ook weer terug verwachten in Nederland. InRotterdam zal ze de komende tijd twee voorstellingen maken.

Meer over