Een nieuwe horigheid

Telefoneren blijft een enorme groeimarkt. Razendsnel komen nieuwe technieken op en worden de oude beter. Intussen hebben miljoenen wereldbewoners nog nooit van hun leven gebeld....

' AAROM kom je niet hierheen?', vraagt ze. Verbluft staart de man naar de beeldschone vrouw die haar hoofd op haar hand laat rusten. Hij kijkt om zich heen: zou ze echt hem bedoelen? 'Kom, dan drinken we wat.' Hij schikt zijn das en stevent op haar af. Als hij bij haar tafeltje staat, kijkt de vrouw verbaasd op: haar hand blijkt een minuscuul telefoontje te omvatten.

Schaterlachend speelt een topmanager van Ericsson de nieuwe tv-commercial na van het telefoonbedrijf.

Een dag later herhaalt de scène zich, maar dan in werkelijkheid. 'Goedemorgen', zegt Hans Crusel, vice-president mobiele telefoons van Ericsson Nederland. De vrouw die langsloopt, antwoordt verrast, maar Crusel praat gewoon door: hij staat te bellen. De walkman die hij bij zich draagt, blijkt een mobiele telefoon met een microfoon in het snoertje.

Absurdistisch is vooral het feit dat Crusel zijn telefoon urenlang in het oor houdt. Als iemand belt, moet hij kennelijk onmiddellijk kunnen reageren. Cyberspace schept een nieuw type horigheid.

De oortelefoon is een van de nieuwste speeltjes. Of het ding populair wordt, is maar de vraag, want niemand weet hoe telefoons er in de toekomst zullen uitzien. Noch Motorola, noch Ericsson en Nokia, de grote drie op deze markt, durven voorspellingen te doen. Telefoons als een vulpen, horloge of handschoen? 'Zeg het maar', zegt Bo Albertson van Ericsson. 'Alles kan. De vraag is alleen wat de mensen willen.'

Wat de deskundigen wel weten, is dat mobiele telefonie de komende jaren een ongekende opmars zal doormaken. Nu zijn er wereldwijd een kleine tweehonderd miljoen mobiele telefoons verkocht. Zakenbank Salomon Brothers voorspelde onlangs dat er rond de eeuwwisseling een miljard mobiele bellers zijn; een bedrijf als Ericsson houdt het voorzichtig op zeshonderd miljoen. En dat is nog maar het begin.

In landen als Finland en Zweden hebben nu al drie op de tien inwoners een mobiele telefoon. Albertson: 'Dan reken ik mijn dochter van twee en mijn moeder van 71 ook mee. En het einde van de groei is nog nergens in zicht.'

Bereikbaarheid lijkt het toverwoord van het komende decennium. Niet alleen loodgieters, huisartsen en drugskoeriers willen voortdurend gebeld kunnen worden, ook vertegenwoordigers, profvoetballers en scholieren voelen zich naakt zonder 'mobieltje'. 'Rationeel is het misschien niet altijd te verklaren, maar we zien om ons heen dat het gebeurt', aldus Ericsson-man Albertson. 'Als mijn 76-jarige vader op pad gaat, geeft mijn moeder hem een telefoon mee. Dan kan ze af en toe controleren of alles goed gaat.

'We hebben in Scandinavië gezien dat de markt begint te boomen als één op de tien mensen een mobiele telefoon heeft. Dan krijgen grote groepen in de gaten dat het geen hype is, dat zo'n ding gewoon nuttig is', zegt hij. Tegen het einde van het jaar zal Nederland die magische grens bereiken. Dan zijn er 250 duizend 'ouderwetse' analoge en ruim 1,6 miljoen moderne digitale toestellen in omloop.

Nederland kent nu nog maar twee operators, PTT Telecom en Libertel. Over niet al te lange tijd - de datum wordt steeds verschoven - worden twee nieuwe licenties geveild. Kandidaat-koper is een combinatie van France Télécom en Deutsche Telekom, gesteund door ABN Amro en Rabobank. Biedingen zijn ook te verwachten van TelFort, een samenwerking van British Telecom en NS, en Enertel, waarin kabel- en energiebedrijven deelnemen.

Enertel en TelFort beschikken in Nederland beide al over een 'landelijk dekkend' netwerk: de telefoonkabels langs de spoorlijnen en de verbindingen tussen de grote energiecentrales plus enkele kabelnetten. Vanwege efficiency - grote omzetten en relatief lage kosten - concentreren de twee zich op de grote bedrijven.

Maar beiden beschouwen mobiele telefonie als een onmisbare aanvulling op hun dienstverlening: ten eerste eisen zakelijke afnemers een volledig pakket en ten tweede vormt mobiel bellen de beste toegang tot de particuliere markt. Kabels graven is ongeveer vijf keer zo duur als het neerzetten van zendmasten. Over een paar jaar is mobiel telefoneren net zo goedkoop als 'gewoon' bellen.

Intussen moet het grote werk nog beginnen. Want slechts 10 procent van de wereldbevolking heeft een telefoon; de helft van de mensen heeft zelfs nog nooit gebeld. Terwijl in Europa negentien van de honderd mensen een mobiele telefoon hebben, is dat in Afrika slechts twee op de duizend. Dat biedt mogelijkheden.

Ondanks de opmars van de mobiele telefonie verwachten deskundigen ook allemaal een verdere uitbreiding van de vaste netten. Nu zijn wereldwijd ongeveer zevenhonderd miljoen mensen aangesloten op zulke netwerken, rond de eeuwwisseling zijn dat er vierhonderd miljoen méér.

Vaste telefonie is vooral geschikt voor diensten zoals internetten, home shopping en video-op-aanvraag. Over een paar jaar hebben 25 à dertig miljoen mensen een mobiele internetverbinding, met beeld via het schermpje van telefoon of handpalm-pc. Maar het aantal vaste internet-aansluitingen ligt in 2001 tussen de drie- en vijfhonderd miljoen. Echt eersteklas beelden krijg je met een vaste verbinding.

Lange tijd golden de dikke coax-kabels van de kabeltelevisie-bedrijven, goed voor doorgifte in één richting van televisiebeelden, als ontoereikend voor intensief tweewegverkeer. Glasvezel tot het huis, luidde het credo van mensen als Maurice de Hondt, voorvechters van de elektronische snelweg.

Maar tegenwoordig lijken zelfs de dunne telefoonkabeltjes van PTT Telecom nog vele jaren mee te kunnen. Dankzij nieuwe technieken kan de informatie via die kabels namelijk steeds verder worden samengeperst. Daardoor komt capaciteit vrij voor nieuwe, geavanceerde toepassingen.

Nog steeds genieten de Nederlandse kabelnetten grote belangstelling van potentiële kopers. Het Amsterdamse net ging een paar jaar geleden naar Philips en het Amerikaanse kabelbedrijf US West. Zij telden er zevenhonderd miljoen gulden voor neer, 1350 gulden per aansluiting. Sindsdien zijn de kabelnetten weer fors in waarde gedaald. De kopers beseften namelijk dat zij nóg eens duizend gulden per aansluiting moeten investeren om uit de netten te halen wat er in zit.

Slechts enkele kabelbedrijven zijn inmiddels schoorvoetend begonnen met telefonie, onder wie het Oost-Nederlandse CasTel en het Amsterdamse A 2000.

Momenteel staat er één net in de etalage, Casema, met 1,2 miljoen aansluitingen veruit het grootste van Nederland. PTT Telecom is door minister Jorritsma van Verkeer en Waterstaat gedwongen zijn Haags-Utrechtse kabelnet af te stoten. Drie consortia staan bij PTT in de rij: US West, Philips en de bekende combinatie France Télécom en Deutsche Telekom.

Sinds de overheid de Nederlandse telefoonmarkt op 1 juli 1997 heeft vrijgemaakt, een half jaar eerder dan de rest van Europa, hebben zich diverse bedrijven op particuliere klanten gestort. Meestal gaat het om buitenlandse verbindingen, waarbij relatieve nieuwkomers als Versatel, Belnet en Royal Dutch Telecom het telefoonverkeer afwerken via de overcapaciteit van grote concurrenten als British Telecom of AT & T.

Vroeger moesten zij zich behelpen met een computer over de grens. Klanten moesten eerst daar het gewenste buitenlandse nummer opgeven, waarna ze vervolgens werden teruggebeld. Die U-bocht is niet meer nodig.

De verwachtingen op de telecommunicatiemarkt zijn hoog gespannen. Niet alleen omdat mensen kennelijk steeds meer behoefte hebben om elkaar voortdurend te bellen, en ook niet omdat internetten en homeshoppen een hoge vlucht zullen nemen.

'Ik vergelijk de ontwikkelingen altijd met een kronkelende rivier', zegt Albertson van Ericsson poëtisch. 'Op een gegeven ogenblik worden de bochten zo groot, dat de rivier er ineens in een rechte lijn dwars doorheen snijdt.

'Een cola-automaat die automatisch de groothandel belt als hij aan de laatste blikjes toe is. Een spotgoedkoop cameraatje in de koelkast, zodat ik kan bellen om te zien of ik nog melk moet kopen. Cameraatjes rond mijn huis die me bellen als er ingebroken wordt. Alles is mogelijk.'

Meer over