Review

Een lesje Argentinië voor onwetende Nederlanders

Oud-ambassadeur Argentinië schrijft geschiedenis.

Videla kreeg 50 jaar gevangenisstraf. Beeld null
Videla kreeg 50 jaar gevangenisstraf.

Vanaf het moment dat het aanstaande staatshoofd toestemming voor zijn huwelijk kreeg, werd de geschiedenis van Argentinië ook relevant voor Nederland. Het spervuur van journalistieke vragen die hij vanwege het omstreden verleden van de vader van de nieuwe kroonprinses kreeg, confronteerde de toenmalige ambassadeur in Argentinië Jan Edward Craanen met onze geringe kennis van haar vaderland. Bijna twintig jaar later legt hij in een helder boek de complexiteit daarvan aan een Nederlands publiek uit.

Jan Edward Craanen, Ooit hadden we een vaderland - Het verdriet van Argentinië (***), non-fictie.
Podium; 320 pagina's; euro 21,50.

Wie Argentinië zegt, zegt militaire dictatuur. Van de vier Zuid-Amerikaanse uit deze periode - verder Chili, Brazilië en Uruguay - was die onder Videla van 1976 tot 1983, waaraan zich ook Zorreguieta als staatssecretaris van landbouw verbonden had, met afstand de bloedigste. Daaraan wil Craanen niets afdoen. Videla's Argentinië koos als enige voor grootschalige ontvoeringen en verdwijningen, inclusief geheime detentiecentra. De schijn van legitimiteit werd hier het minst opgehouden. Ook om de medeplichtigheid van de VS tegen de achtergrond van de Koude Oorlog windt hij geen doekjes.

Wel wijst Craanen op belangrijke verschillen met de andere drie, die deze ontsporing helpen verklaren in een land dat een eeuw geleden nog als een van de rijkste ter wereld gold. Allereerst de veel problematischer democratische traditie sinds 1930: een traditie van populisme en militaire staatsgrepen, waarbij frequent de naam van Juan Péron valt. Het peronisme ziet Craanen als een van de meest fatale oorzaken van alle ellende nadien. De Videla-dictatuur werd aanvankelijk door Argentijnen toegejuicht als antwoord op de chaos en misère die Péron bij zijn dood in 1974 achterliet. Daarbij kwam een revolutionaire guerrillabeweging die talloze aanslagen op haar geweten had. Voor Craanen is dit overigens geen excuus voor het barbaarse optreden van de junta: die valt meer te laken, omdat zij het staatsgezag belichaamde en de rechtsstaat opofferde.

null Beeld null

De aantrekkingskracht van de linkse revolutionairen op veel jongeren berustte enerzijds op de romantische belofte van een zuivere heilstaat, zoals dat nu voor IS geldt, en anderzijds op de enorme welvaartsverschillen, voortvloeiend uit het aloude grootgrondbezit.

Waarin Argentinië zich ongunstig onderscheidt, is het gebrek aan kritische zelfreflectie achteraf bij militairen en revolutionairen. Daardoor is het hier wel tot voorbeeldige bestraffing gekomen, maar nooit tot nationale verzoening. Het land is nog steeds tot op het bot gespleten, waarop de ondertitel duidt.

Meer over