Een echte mondiale shortlist

Opvallend aan de shortlist voor de Man Booker Prize 2015 is het mondiale karakter ervan. Hans Bouman las de zes genomineerde titels en waagt zich aan een voorspelling.

Hans Bouman
Hanya Yanaglhara Beeld HH
Hanya YanaglharaBeeld HH

Sinds vorig jaar is de Man Booker Prize niet langer louter toegankelijk voor auteurs uit het Verenigd Koninkrijk, het Gemenebest, Ierland en Zimbabwe, maar voor iedereen die in het Engels schrijft. De Britse vrees dat dit tot een geweldige dominantie van Amerikaanse auteurs zou leiden, bleek tot dusver niet gerechtvaardigd. In 2014 drongen twee Amerikaanse auteurs door tot de shortlist van zes titels en dit jaar is de score niet anders.

Opvallender dan de aanwezigheid van Amerikanen is het mondiale karakter van de shortlist van dit jaar, de 47ste editie van de prijs. Naast een Brit en een Amerikaanse, selecteerde de jury auteurs van Nigeriaanse, Jamaicaanse, Amerikaans-Hawaïaanse en Brits-Indiase komaf. Voorwaar een wereldlijst.

Naast de traditionele klaagzangen over de afwezigheid van favorieten, met name Lila van Marilynne Robinson en The Green Road van Anne Enright, betroffen de meeste commentaren dit jaar het nogal sombere karakter van de shortlisttitels. En inderdaad, naar de grimlach van Howard Jacobson of de bevrijdende lichtvoetigheid van Roddy Doyle moet je heel goed zoeken.

A Brief History of Seven Killings van de Jamaicaanse auteur Marlon James is een breed uitwaaierend epos met de mislukte aanslag op het leven van Bob Marley in 1976 als uitgangspunt (al wordt de reggaemuzikant niet met name genoemd). Via een caleidoscopische reeks vertellers, variërend van moordenaars en drugsdealers tot een CIA-agent en een geest, schetst James een broeierige, verwarde, postkoloniale maatschappij. De titel van de roman - in vertaling verschenen bij Lebowski: Een beknopte geschiedenis van zeven moorden - belooft het nodige geweld en die belofte wordt, soms tot murwmakens toe, ingelost. (Riverhead, euro 18,95, import van alle genoemde titels: Van Ditmar)

null Beeld
Beeld

Van alle genomineerde boeken onttrekt Satin Island van de Brit Tom McCarthy, eerder in 2010 genomineerd met zijn roman C, zich het meest aan de klassieke vormen van karakterisering en plot. De hoofdpersoon, genaamd U, is als antropoloog verbonden aan 'The Company', en heeft als taak een etnografisch rapport te vervaardigen dat de essentie van onze moderne tijd vaststelt. Dit is voor McCarthy uitgangspunt voor een veelheid aan soms intrigerende, soms nauwelijks te volgen observaties en bespiegelingen, waarbij U overal verbanden en patronen ziet, en daarmee de lezer afwisselend vermaakt en in verwarring brengt (Cape, euro 23,95).

The Fishermen van Chigozie Obioma begint bijna als een sprookje. Vier Nigeriaanse broers gaan vissen op een rivier die door hun vader tot verboden terrein is verklaard. Op de rivier ontmoeten ze een plaatselijke dwaas, aan wie profetische eigenschappen worden toegeschreven. De man verklaart dat de oudste jongen door een van zijn broers zal worden vermoord.

Obioma's roman is opgebouwd als terugblik door de jongste van de vier, de 9-jarige Benjamin. In krachtige beelden schetst hij niet alleen het verhaal van vier broers en hun overambitieuze vader, maar geeft hij ook een bespiegeling over de Nigeriaanse maatschappij; zwaarmoedig, maar niet zonder hoop (One, euro 28,95).

null Beeld
Beeld
null Beeld
Beeld

In The Year of the Runaways schrijft Sunjeev Sahota over drie Indiase immigranten in het Engelse Sheffield. Hoewel ze gemeen hebben dat ze in de marge van de Britse maatschappij leven, zijn er onderling grote verschillen. Twee van hen zijn afkomstig uit de Indiase middenklasse, één is een zogeheten 'onaanraakbare' en dat blijkt ook in de nieuwe situatie een relevant aspect.

Een vierde personage is een in Engeland geboren sikh-meisje, dat uit religieus idealisme met een van de mannen is getrouwd, om hem zo een visum te bezorgen.

The Year of the Runaways schakelt afwisselend tussen het Britse nu en het Indiase verleden van de personages, en schetst een schrijnend en uiterst actueel beeld van de confrontatie van culturen in een globaliserende wereld (Picador, euro 21,95).

null Beeld
Beeld

In haar twintigste en naar eigen zeggen laatste roman (al gaat ze voor de Hogarth Shakespeare-serie nog haar eigen versie van The Taming of the Shrew schrijven) begeeft Anne Tyler zich op vertrouwd terrein. A Spool of Blue Thread is een uiterst leesbare, hoewel wat conventionele familiesage.

Als de zeventigers Red en Abby Whitshank fysieke en psychische problemen krijgen, trekt een van hun vier kinderen met gezin en al bij hen in. Een prima oplossing, totdat ineens het zwarte schaap van de familie, de onberekenbare Danny, voor de deur staat en al snel tot de conclusie komt dat hij de ideale figuur is om hier een sleutelrol te spelen.

Dan komen oude strijdpunten, pijnlijke herinneringen en tot dan toe met de mantel der liefde bedekte gevoeligheden en geheimen aan de oppervlakte. Tyler beschrijft ze met vaardigheid, venijn en compassie (Ballantine, euro 10,75).

A Little Life van Hanya Yanagihara, een Amerikaanse van Hawaïaanse komaf, is het verhaal van vier studievrienden die ieder op hun eigen manier in New York carrière maken. De een wordt een globetrottende architect, de ander succesvol kunstenaar, de derde glorieert als acteur en de vierde, hoofdpersoon Jude, ontwikkelt zich tot een briljant jurist.

null Beeld
Beeld

50.000 euro

Maar naarmate we meer te weten komen over Jude, wordt stap voor stap duidelijk dat hij een jeugd van gruwelijk misbruik achter de rug heeft, waarvan de gevolgen onuitwisbaar zijn. Dit duistere verleden zal van beslissende invloed zijn op de onderlinge verhoudingen tussen de vier (Picador, euro 23,95).

Bij de Britse bookmakers is Yanagihara's roman al vanaf de bekendmaking van de shortlist favoriet voor de hoofdprijs van 50 duizend pond. Voor de bekroning van deze knappe, ambitieuze roman, waarvan de ijzingwekkende passages over misbruik en zelfmutilatie je naar de strot grijpen, is veel te zeggen.

Tegelijk is A Little Life de meest in zichzelf gekeerde, de grote buitenwereld negerende titel van deze shortlist, samengesteld door een jury die duidelijk wél oog heeft voor die buitenwereld. Dus zet ik mijn geld op Sahota.

De winnaar van de Man Booker Prize 2015 wordt dinsdag 13 oktober bekendgemaakt, live op BBC-tv vanuit de Londense Guildhall.

null Beeld
Beeld
Meer over