een decoder of een total loss

Het Amsterdamse kabelbedrijf A2000 bestelt binnenkort voor driehonderd miljoen gulden decoders. Hoe dichtbij is een toekomst van extra betalen voor, zeg, de familiezenders?...

STAAT DE digitale decoder binnenkort bij iedereen in de huiskamer - en kan de kijker alleen nog naar RTL 4 en SBS 6 kijken, wanneer hij een abonnement op een commercieel 'familiepakket' neemt? Of zorgt de Haagse politiek ervoor dat de commerciële zenders vóór de decoder blijven - en frustreert Den Haag de opmars van de elektronische snelweg, zoals voorvechters van de decoder beweren?

De discussie over de introductie van decoders laait met enige regelmaat op sinds het begin van de jaren tachtig; de laatste keer ruim twee jaar geleden, kort voor de ondergang van Sport 7. Het sportkanaal hoopte een nieuwe geldstroom aan te boren en zijn faillissement af te wenden door alle commerciële zenders ertoe te bewegen achter de decoder plaats te nemen. De commerciële collega's bedankten vriendelijk, waarna Sport 7 het leven liet en het opvallend rustig werd rond de decoder.

Die rust werd deze week verstoord door het akkoord dat de gemeente Amsterdam en kabelexploitant A2000 sloten. Dat moet ervoor zorgen dat de Amsterdamse bevolking volgend jaar massaal aan het apparaat gaat. De kabelexploitant geeft binnenkort een fabrikant de opdracht voor driehonderd miljoen gulden aan decoders te produceren - een investering die komt bovenop de 1,2 miljard die het bedrijf al heeft uitgegeven aan aankoop en verglazing van het Amsterdamse net.

A2000 denkt dat 80 procent van de huishoudens het apparaat voor drie gulden per maand wil huren. Lukt dat inderdaad, dan zou de hoofdstad voorop lopen met de ontwikkeling van de elektronische snelweg, aldus de voorstanders van het plan. Want via de decoder komen behalve televisie ook allerlei andere diensten (e-mail, e-commerce, pay per view) de huiskamer in. Kabelexploitanten in steden als Rotterdam, Utrecht en Den Haag, willen dat ook en volgen de stappen van A2000 nauwgezet.

De Amsterdamse aanpak is op zijn minst bijzonder te noemen: eerst krijgt de kijker meer (het basispakket wordt van 26 naar 32 zenders vergroot om de terugkeer van CNN en MTV mogelijk te maken), maar vervolgens aanzienlijk minder zenders. Het basispakket wordt meer dan gehalveerd tot hooguit vijftien zenders. Dat zouden in de ogen van A2000 allemaal publieke omroepen moeten zijn. Achter de decoder bevinden zich dan de grote commerciële zenders in het 'familiepakket'.

Dat pakket is cruciaal om een kans op het beoogde bereik van 80 procent te verkrijgen en het sombere heden van de decoder te doen vergeten. Op dit moment heeft A2000 een analoog apparaat aan slechts negentien duizend Amsterdammers kunnen slijten. De reden: er valt niet veel meer te zien dan goedkope porno, obscure reisprogramma's en een enkel mooi natuurkanaal. Gebrek aan werkelijk interessante inhoud is tot dusver de doodsteek geweest voor ieder decoder-project.

Het familiepakket moet daarin verandering brengen. Maar of het er echt komt, is zeer de vraag. De bezwaren tegen dit onderdeel van het Amsterdamse plan zijn talrijk; de Consumentenbond, het ministerie van OCW, politici en last but not least de commerciële zenders zelf - allen hebben bedenkingen.

Voor de Consumentenbond is het vooral een rekensom: de burger is nu ruim zestien gulden kwijt voor 26 zenders; straks twintig gulden voor 32 zenders; en in het tijdperk van de digitale decoder 25 gulden per maand zonder dat hij er inhoudelijk iets bij krijgt. Een woordvoerder van de bond spreekt daarom van 'verkapte prijsverhogingen' en stelt een aanpak voor die lijnrecht tegen de Amsterdamse plannen ingaat. 'Wij willen dat de populaire commerciële zenders in het basispakket van vijftien zenders komen en dat dat voor twaalf gulden voor iedereen beschikbaar is.' Achter de decoder kan de kabelexploitant dan de behoeftes van natuurliefhebbers en andere kijkers naar themakanalen bevredigen.

Staatssecretaris Rick van der Ploeg die al geruime tijd schrijft aan een 'kabelnotitie', sluit zich daarbij aan. Via een woordvoerder laat hij weten dat het 'bijna ondenkbaar' is dat de commerciële zenders níet in het basispakket zitten. De Mediawet draagt de programmaraden op de inhoud van dat pakket vast te stellen. 'Er zal geen programmaraad zijn die het in zijn hoofd haalt de grote commerciële zenders er níet in op te nemen. Het is bijna ondenkbaar dat RTL 4 eruit zou vallen.'

'Maar wanneer RTL en SBS zélf achter de decoder willen, dan kan de programmaraad daar niets tegenin brengen', luidt het weerwoord van A2000. Het kabelbedrijf zegt er niet aan te twijfelen dat de grote commerciëlen achter de decoder plaatsnemen.

Die indruk wekken SBS en RTL vooralsnog bepaald niet. Pieter Haasnoot, manager kabelzaken van SBS 6, benadrukt dat een 'verspreiding van 90 procent of meer' de eerste eis is voor SBS 6 voordat een plek achter de decoder wordt overwogen - tien procent meer dan het streven van A2000. 'De adverteerders moeten niet ongerust worden', betoogt Haasnoot. Natuurlijk wil SBS niet met zijn rug naar de toekomst staan ('Je kunt niet als een Don Quichot de komst van de decoder tegenhouden'), maar geld zal zijn bedrijf primair blijven verdienen met advertenties - en niet met abonnementen op een familiepakket. Ook HMG (RTL en Veronica) laat zich in die zin uit. 'We staan open voor ieder gesprek, maar we zijn er om bekeken te worden en dus horen we in principe in het basispakket', aldus een woordvoerder.

Echt bevreesd zijn de commerciële zenders voor een toekomst waarin de consument mét decoder niet meer een heel familiepakket hoeft af te nemen, maar per zender gaat afrekenen. SBS-manager Haasnoot ziet dat helemaal niet zitten. 'Wij kunnen het ons niet permitteren dat ons bereik naar 40 procent daalt.' Afrekenen per zender is wat hem betreft onbespreekbaar.

En toch moet die volledige keuzevrijheid voor de consument het doel zijn, meent VVD-mediawoordvoerder Atzo Nicolaï. 'Het is niet goed wanneer de commerciële zenders een soort kartel gaan vormen door samen één gigantisch pluspakket te vormen.' PvdA-mediawoordvoerder Marjet van Zuijlen hekelt om dezelfde reden het Amsterdamse plan. 'Er is sprake van gedwongen winkelnering: je kunt als kijker niet ergens anders heen voor dat familiepakket. Zodat je feitelijk haast verplicht bent het bij A2000 af te nemen.'

Ook voor Van Zuijlen horen de commerciële zenders in het basispakket. Het verwijt dat ze daarmee de opkomst van de elektronische snelweg frustreert, verwerpt ze. 'Die ontwikkelt zich uitstekend, ook buiten de kabel om. Ik maak me eerder zorgen over kabelexploitanten die misbruik van hun machtspositie maken.'

Meer over