Een bitterzoet monument voor slachtoffers vliegramp

Haar rechterhand wil nog niet wat zij wil. Ze is nog niet volledig hersteld. Maar Nathalie de Cloe (22), een van de overlevenden van de Herculesramp, moet en zal haar partij goed uitvoeren....

Van onze verslaggeefster

Judith Koelemeijer

ANDEL

In het dorpshuis annex gymnastieklokaal repeteert ze met het Andels Fanfare Corps La Forza Della Loro Vita; een 'muzikaal monument' ter nagedachtenis aan de slachtoffers, dat in opdracht van de gemeente is gecomponeerd door Rob Goorhuis en vanavond in 't Rondeel in Woudrichem in première gaat. De ruim vijftig blazers produceren een oorverdovend getetter - tot, na een laatste klap, een al even intense stilte volgt, waarin alleen de vogels van Andel zich mengen. Zacht klinkt daarna een statige, bitterzoete melodie.

Natuurlijk ziet ook Nathalie de Cloe dat ze herhaaldelijk blikken van bewondering en ongeloof krijgt toegeworpen. Hoe is het mogelijk dat ze daar weer zit, met de littekens van brandwonden op haar armen? Ze zou niet anders willen. De muziek is het allerbelangrijkste. 'Je wilt maar één ding: spelen. Het is je hobby, je leven, van jongs af aan.'

Ze gauw ze kon, na drie maanden ziekenhuis en drie maanden revalideren, is ze gaan repeteren. Ze zit weer tussen de bügelisten, links voorin, laat zich door dirigent Danny Oosterman de les lezen: 'Zachter, zachter! Zo'n groot fanfareorkest moet ook zachtjes kunnen spelen' Tevreden is ze nog niet over haar spel. Ze is niet meer zo goed als als tóen, zegt ze. 'Maar om mijn emotie te uiten, is het goed genoeg.'

Bij het ongeluk met het Herculesvliegtuig in Eindhoven, deze week een jaar geleden, verloren 34 van de 41 inzittenden, leden van het Fanfare Korps van de Landmacht, het leven. Dat was niet alleen een klap voor het legerorkest, het was ook een schok voor de blaascorpsen waarin de muzikanten van jongs af aan speelden. Het Andels Fanfare Corps verloor twee van haar beste solisten, Eric de Cloe en Jarno Oomen. 'Zij waren de trekkers van de vereniging, die de andere inspireerden', zegt Oosterman, al ruim dertien jaar dirigent van het top-amateurorkest. 'De steunpilaren onder de club werden weggeslagen.'

De wereld van de fanfare, harmonie en brassbands is klein. De orkesten ontmoeten elkaar regelmatig op festivals en concoursen, waar fanatiek om de punten gemusiceerd wordt. Goede solisten worden vaak uitgeleend of spelen in meerdere orkesten tegelijk. 'Je ziet heel vaak dezelfde gezichten', zegt slagwerker Ron van Vuuren van het Andels Fanfare Corps. Zelf heeft hij ook bij het Fanfare Korps van de Landmacht gediend, met zijn beste vriend. Hadden ze bijgetekend, dan was de kans groot geweest dat ze in het vliegtuig hadden gezeten, zegt hij. 'Toen ik hoorde dat ze er bijna allemaal niet meer waren, heb ik zitten trillen als een rietje. Op het lijstje met namen in de krant stonden voor mij veel, veel te veel bekende namen. Die jongens vergeet je nooit meer.'

De verenigingsbanden zijn nog hechter, omdat vaak hele families bij een fanfare spelen. 'Bij ons thuis draaide alles om de muziek', zegt Miranda van den Besselaar, de zus van Jarno Oomen. Haar moeder speelde ook bij het Andels Fanfare Corps, zijzelf heeft haar broer meegesleept. In het orkest zat hij altijd recht tegenover haar, naast Nathalie de Cloe. 'Jarno had alleen cd's met blaasorkesten, hij gaf zich er helemaal aan over. Sinds een jaar studeerde hij voor dirigent aan het conservatorium, we hebben nog veel lol gehad omdat hij soms zo onhandig stond te zwaaien. Ik was trots op hem.'

Nu kijkt ze tegen Jarno's vervanger aan. 'Alles is anders, alles is omgekeerd.' Toch heeft ze nooit overwogen uit het orkest te stappen. 'Dan heb ik niets meer, dat zou ik niet kunnen. Ik heb hier zoveel goede herinneringen.'

'Je weet niet waar ze de kracht vandaan halen', zegt de componist van het muzikaal monument, Rob Goorhuis. 'Ik vind het ongelooflijk. Het lijkt of mensen die zoiets overkomt soms sterker zijn dan hun omgeving.' Vlak na de ramp kreeg de familie De Cloe te horen dat Eric én Nathalie overleden zouden zijn, vertelt Danny Oosterman. 'Ze hebben zich een nacht lang kinderloos gevoeld.' Pas de volgende ochtend bleek dat Nathalie nog in leven was. Toch is ook vader De Cloe blijven spelen in het Andels Fanfare Corps.

Ze heeft het overleefd, zegt Nathalie de Cloe, omdat ze 'op de een of andere manier net iets meer zuurstof heeft gekregen dan de anderen'. 'Zij gingen allemaal naar achteren, waar ze de deur probeerden open te krijgen. Maar ik dacht: ik ben een klein meisje, ik kan toch niet helpen. Ik ben blijven zitten waar ik zat, voorin. Tot ik, ik weet niet meer wanneer, uit het vliegtuig werd gedragen.'

Het corps speelde op de begrafenissen van beide jongens, 's morgens bij Jarno Oomen en 's middags bij Eric de Cloe. 'Twee dagen na de crash zijn we bij elkaar gekomen en hebben we stukken uitgezocht', zegt Oosterman. 'Dat was voor iedereen heel vanzelfsprekend.' Daarna kwam het verenigingsleven in Andel 'onder een grauwsluier te liggen', zegt Bert Versteeg, oud-voorzitter van het Andels Fanfare Corps. 'Ons kent ons hier. Er is een diep spoor in het dorp getrokken.'

Maandenlang hing er een matte sfeer in het orkest. Oosterman: 'Het was heel moeilijk om weer muziek te maken.' Tijdens het streekfestival van het Land van Heusden en Altena, vorig jaar oktober, werd alleen een herdenkingsconcert gegeven. Het anders zo fanatieke corps - 'het is een echt werkorkest', zegt Versteeg - kon het niet opbrengen om voor de punten te spelen.

Het idee voor een muzikaal monument komt van Bert Versteeg. 'Wij wilden iets eigens, geen veredelde psalm, maar een muziekstuk dat hen op het lijf geschreven is.' Begin dit jaar gaf de gemeente de opdracht aan Rob Goorhuis, die al twintig jaar werken voor blaasorkesten schrijft.

Hij heeft er enorm mee geworsteld, zegt Goorhuis. 'Het is een heel emotioneel proces geworden.' Zeker, hij wilde het graag doen. Direct na de ramp speelde hij al met het idee een compositie te maken, maar hij was toen bang dat het als een commerciële daad zou worden gezien. Bovendien weet hij dat zijn muziek emotioneel is. Dat leek hem bij deze compositie 'ontzettend gevaarlijk'. Hij vreesde dat hij te veel zou oproepen.

Toen hij de opdracht kreeg, wist hij direct dat hij geen verhaal kon vertellen, zoals hij gewoon is. In de blaasmuziek wordt vaak gerefereerd aan historische drama's en Goorhuis 'laat regelmatig bloed vloeien'. 'Maar als iets zo dichtbij is als deze ramp, moet je heel discreet zijn. Ik weet, dat als ik boven een passage zou hebben gezet: ''Hier stort het vliegtuig neer'', heel de zaal in tranen zou uitbarsten. Dat kán niet. Ik moest het stuk juist objectiveren, wegtrekken van elke directe, herkenbare emotie. Daarom zitten er veel ongewone ritmes en toonsoorten in. Ik wilde per se geen melodie die heel Nederland mee kan zingen.'

In de eerste vijf minuten van de compositie probeert hij een beeld op te roepen van de muzikanten; van hun kracht, hun gedrevenheid, heel dat hectische, veelbelovende leven dat abrupt ten einde kwam. 'Ik had het gevoel dat ik ze weer tot leven wekte, dat is heel aangrijpend.' Het tweede, tien minuten durende deel is statig, reflectief, met lang aangehouden akkoorden. Het is, zegt hij, een 'droom die iedereen voor zichzelf kan invullen'.

In het repetitielokaal zegt dirigent Oosterman zijn orkest dat hij dit slotdeel als een klemmende vraag ziet, 'een waarom-waarom-waarom-zonder antwoord'. Het is bitterzoet, zegt hij, 'zoet is de herinnering, en bitter is dat het zo heeft moeten zijn'.

Nathalie de Cloe weet nog niet wat ze van het stuk vindt, zegt ze. Nu concentreert ze zich steeds op een gedeelte, op de noten. 'Pas als we het stuk in zijn geheel spelen, vrijdag, dan komt de ontlading.'

Meer over