Een berg kennis en één sleuteldrager

Google zegt de publieke zaak te dienen door vergeten werken nieuw leven in te blazen. Maar het kan zijn openbare bieb elk moment op slot doen....

Van onze verslaggever Ayolt de Groot

AMSTERDAM En weer mocht Google maandag komen uitleggen dat het echt geen kwade bedoelingen heeft. Dit keer is het de zogeheten Google Book Settlement die wereldwijd ter discussie staat. De Europese Commissie hield maandag een hoorzitting over de schikking met de Amerikaanse Authors Guild en de Association of American Publishers die – indien goedgekeurd – Google in staat stelt hele collecties van bibliotheken online beschikbaar te maken.

Inmiddels hebben 29 universiteiten, zoals in Europa onlangs nog de Bibliothèque nationale de France, hun collectie beschikbaar gesteld aan Google, dat boeken relatief goedkoop kan scannen.

Waar het concern zegt de publieke zaak te dienen door in de vergetelheid geraakte werken nieuw leven in te blazen, spreken critici van een vreselijke overeenkomst, die Google een digitaal boekenmonopolie geeft. Daardoor zou de toegankelijkheid van publieke kennis in het geding komen.

Google trof de schikking in oktober 2008. Amerikaanse uitgevers en auteurs hadden een rechtszaak aangespannen omdat Google zonder hun toestemming begonnen was met zijn boekscanproject.

In de Book Settlement is vastgelegd dat Google boeken online mag zetten en dat rechthebbenden zich vervolgens kunnen melden om aanspraak te maken op een deel van de advertentieopbrengsten. Ook kunnen zij opname van hun boek verbieden. In oktober geeft de Amerikaanse rechter uitsluitsel of de Book Settlement wordt goedgekeurd.

Om tot een beslissing te komen, moeten de rechters een torenhoge stapel van bezwaarschriften doorwerken. De zaak ligt gevoelig omdat de schikking onder de Amerikaanse wetgeving gevolgen heeft voor alle auteurs en uitgevers. En die kunnen zich lang niet allemaal in de schikking vinden.

Ook in Europa is de ophef groot. Want bibliotheken in de VS bevatten uiteraard ook boeken van Europese auteurs en uitgevers, die helemaal niet bij de schikking betrokken zijn geweest. Om hen gerust te stellen, kondigde Google maandag aan geen Europese boeken te scannen die nog op de Europese markt verkrijgbaar zijn. Ook mogen Europese auteurs en uitgevers toezicht houden.

Maar er is meer kritiek. Bas Savenije, directeur van de Koninklijke Bibliotheek, is een van de velen die vraagtekens zetten bij de toekomstige toegankelijkheid van de door Google gescande werken. Het concern zou zomaar kunnen besluiten geld te vragen voor toegang tot zijn digitale collectie. Garanties hierover ontbreken in de schikking. Dat kan zelfs gelden voor werken die vrij van auteursrechten zijn, daar Google de rechten krijgt op de digitale versie van het gescande boek. Savenije: ‘Een geweldige hoeveelheid kennis komt in handen van één partij.’

Ook spelen verschillen in Europese en Amerikaanse copyrightwetgeving de Europeanen parten, waardoor in de VS gescande boeken voor Europese internetters straks onbereikbaar zijn. De eurocommissarissen Reding (mediazaken) en McCreevy (interne markt) zeiden maandag de Europese copyrightregels te willen herzien voor online publicaties.

Meer over