Een arthouse-collectie voor thuis in de kast

Het almaar uitdijende aanbod van films op dvd heeft de cinefiele klant wakker geschud. Ze zijn dertig plus, hoog opgeleid, en zoeken een alternatief voor de blockbusters....

Dé dvd-hit van afgelopen jaar voor distributeur A-film: Christiane F. – Wir Kinder vom Bahnhof Zoo. Een film van bijna een kwarteeuw oud (1981), en in alles het tegendeel van Hollywood-vermaak; veel zwartgalligheid, sterren ontbreken, en het is ook nog eens Duits gesproken – over het algemeen géén goed uitgangspunt voor een succes.

Dertigduizend exemplaren zijn inmiddels verkocht, via internet en de winkel. Een verrassing, zegt sales director Andrew Ernster van A-film, waar dvd’s inmiddels het grootste deel van de inkomsten vormen, maar toch ook weer niet helemaal: ‘We hadden er goed over nagedacht.’

Bij Van Leest, de cd- en dvd-keten met vestigingen door heel Nederland, zijn ze niet verbaasd over het succes van een filmproductie uit de jaren tachtig. Andere voorbeelden zijn er immers genoeg: ‘Ik heb net The Kingdom van Lars von Trier uit 1994 ingekocht’, vertelt Mark Vermeer, inkoper bij Van Leest, ‘en die gaat nu al als een tierelier.’

Kwaliteitsdvd’s blijken bij Van Leest de ‘groeimarkt’ van dit moment. Sinds de zomer hebben ze zelfs een speciale Arthouse Collection ingericht. Recente kwaliteitsfilms – zoals de producties worden genoemd die niet tot het Amerikaanse blockbuster-genre kunnen worden gerekend, bijvoorbeeld Gegen die Wand, Être et avoir en Amélie – vormen nu samen 25 tot 30 procent van de totale verkoop. Met als grootste troef: de prijs. Vijf euro voor kwalitatief hoogwaardige oudjes als de BBC-serie over keizerlijk Rome I Claudius en Scarface met Al Pacino; 9,99 voor een deel uit de Arthouse Collection.

Het is een volgende stap van de gestaag dalende prijzen van films op dvd. Volgens cijfers van het NVPI (Nederlandse Vereniging voor producenten en Importeurs van beeld- en geluidsdragers) heeft die daling zich ook afgelopen jaar weer doorgezet. Resultaat is een enorm divers aanbod van goedkope dvd’s: bij de drogist staan dozen met B- en C-films, en in diverse winkels zijn filmhits van kort geleden te vinden, opvallend scherp geprijst. De Free Record Shop stunt al geruime tijd met aanbiedingen als ‘drie voor 15 euro’.

In dat genre wisselt het aanbod snel. Er wordt weinig gepland: nu liggen er bij de Free Record Shop stapels Bridget Jones’ Diary, maar Catch me if you can en de luxe versie van Casino, met Robert de Niro, zijn verdwenen als de stapel verkocht is. De Free Record Shop, zo vertelt algemeen directeur Johan van Hees, maakt de keuze nu eenmaal niet zelf: ‘Dat beslissen de leveranciers, de grote filmmaatschappijen. Die komen met aanbiedingen. De keuze ervan wordt denk ik niet eens in Nederland gemaakt.’

Zo bedacht het Amerikaanse filmbedrijf Paramount Pictures deze kerst bijvoorbeeld een actie ‘voor vaders’, die dan via het Nederlandse kantoor hier wordt aangeboden: waardoor bij de Free Record Shop uiteindelijk de gehele The Godfather-trilogie voor 29,99 werd aangeboden. De rechten heeft Paramount immers al, ze maken er dan gewoon flink wat schijven bij. Waardoor de prijzen naar beneden kunnen.

De opmars van de blockbuster als goedkope dvd is een ontwikkeling die funest is gebleken voor de videotheken: fusies, opheffingen of de verkoop van allerlei bij-producten (MovieMax verkoopt ook ijs). ‘De videotheken kunnen het geweld niet meer aan’, zegt Jan Nooij, van de Amsterdamse keten Moviecenter. ‘Vroeger kwam een film pas drie maanden na de bioscoop op dvd uit, nu willen de productiemaatschappijen hem zo snel mogelijk te huur én te koop zetten, en verkopen dan duizend stuks van Sjakie en de Chocoladefabriek in een pakket.’

Moviecenter, waar een ruim assortiment aan arthouse-films te krijgen is, verhuurde tot twee jaar geleden een breed aanbod aan commerciële films om geld te verdienen. Dat verandert nu dit genre het de laatste jaren zo goed doet als koopdvd en vaak, legaal of illegaal, wordt gedownload van internet. ‘Sinds films als Ocean’s Eleven overal te krijgen zijn, is bij ons het percentage kwaliteitsfilms hoger komen te liggen. Wij zullen ons in de toekomst meer en meer op de Kim Ki-duks gaan richten: daar blijft het publiek voor komen.’

De laatste twee jaar blijkt echter dat ook voor die kwaliteitsfilm op dvd een flink kooppubliek gevonden kan worden. Wat met video niet lukte, kan met de veel goedkopere dvd wel: er kan geld aan kwaliteit worden verdiend. ‘Voor wie even geen Hollywood wil’, zo prijst internetwinkel bol.com haar ‘Filmhuis’-afdeling aan, waar de Italiaanse trilogie La meglio gioventù, vorig jaar nog in het Filmmuseum, een verkooptopper is. En twee jaar geleden begon A-film naast haar duurdere, luxe uitgaves ook goedkope dvd’s van kwaliteitsfilms, tussen de tien en vijftien euro, te ontwikkelen.

‘Een nieuwe consument is ontstaan’, zegt Andrew Ernster: ‘Dertig plus, hoog opgeleid, goed verdienend. Die vond in de winkel eerst alleen grote blockbusters, maar is nu op zoek naar een ander soort film.’

En voor die nieuwe consument wordt wel nagedacht over de keuze en de presentatie van de titels. Zo praat verkoopketen Van Leest met grote leveranciers voor de beste deal – er wordt soms samen een verkoopaanpak bedacht. A-film-medewerkers struinen beurzen af, kopen voor twintig jaar de rechten van een film waarvan zij denken dat die aan zal slaan, en zoeken naar de beste presentatie.

Thematische boxen, rangschikking per land, per regisseur, of per genre, blijken het best geschikt. Het is een manier om, aldus Ernster, ‘schapruimte te veroveren in de winkel’. Kranten als De Volkskrant, NRC Handelsblad en Het Parool verbinden hun naam er aan. Maar ook kan er van andere factoren sprake zijn: ‘Christiane F. zit in een landenbox, maar verkocht ook individueel goed. Het is typisch zo’n film die bij dertigers is blijven hangen. Jeugdsentiment.’

Het gevolg is een veranderend kijkgedrag, zegt Ernster: ‘De consument komt nu in aanraking met klassiekers van twintig jaar geleden.’Films die anders een paar keer per jaar in het Filmmuseum te zien zijn geweest, staan nu ineens in de kast.

De koop van arthouse-dvd’s gaat niet ten koste van bioscoopbezoek: ‘Het versterkt elkaar juist’, denkt Mark Vermeer: ‘Het is niet voor niets dat 2005 het topjaar voor de arthouse-bioscopen was. Arthouse is nu beter bereikbaar dan ooit voor een breder publiek.’

Meer over