Een aanval op nieuws dat klopte

Met een kop die aan duidelijkheid niets te wensen overliet, bracht de krant op 15 december de conclusies van de raadscommissie die het debacle rond de aanleg van de Noord-Zuidmetrolijn in Amsterdam onderzocht....

De eerste zinnen van het artikel, als meest prominente bericht op de voorpagina, waren: Amsterdam had in 2002 nooit mogen besluiten tot de aanleg van de Noord-Zuidlijn. Deze conclusie trekt de enquêtecommissie van de gemeenteraad, die vandaag haar rapport presenteert.

De technische, organisatorische en financiële risico’s waren ondergeschikt aan de wens van de politiek de metrolijn aan te leggen, stelt de commissie. Amsterdam had niet de kennis in huis de risico’s goed in te schatten, de projectorganisatie miste ervaring en autoriteit, en ambtenaren schoten tekort. Daarbovenop verzuimde het college het metroplan te laten beoordelen door deskundigen. Ondanks eerdere beloften is bij het besluit ook onvoldoende stilgestaan bij de mogelijke overlast voor de Amsterdammers. Die noemt de commissie nu ‘groot’. Tijdens de bouw zijn de problemen voortdurend vooruit geschoven. Hierdoor had niemand zicht op wat er werkelijk aan de hand was. De raad had dat niet moeten accepteren.

Het was een mooi visitekaartje van de net begonnen Amsterdamse verslaggever van de krant.

De primeur haalde ook het ochtendnieuws op Radio 1. Dat meldde om 07.00 uur dat de Volkskrant de conclusie van de onderzoekscommissie citeerde. En, aldus de radio: ‘de krant is in het bezit van het rapport’. Het Radio 1 Journaal citeerde rijkelijk uit de krant om vervolgens te melden dat een woordvoeder van de commissie het nieuws als nonsens bestempelde. Dat zou later een glasharde leugen blijken te zijn.

Een half uur later kwam hetzelfde Radio 1 Journaal met een gewijzigd bericht. ‘De Volkskrant denkt het al te weten. Het besluit over de Noord-Zuidlijn had nooit genomen mogen worden.’ Daaraan werd opnieuw toegevoegd dat een woordvoerder van de commissie het bericht als nonsens naar de prullenbak verwees.

Een verslaggever die in Amsterdam was, zei dat hij had gesproken met een bron uit de commissie. Die had hem verteld dat de conclusie die de Volkskrant aan het rapport verbindt te ver gaat. Dat het besluit nooit genomen had mogen worden, klopte niet.

Zo werd een mooie primeur op de radio hard onderuit gehaald. En dat bleef zo tot het moment dat het rapport aan de pers werd overhandigd. Toen bleek dat de krant er helemaal niet naast zat. Alle feiten klopten, alleen ging de krant verder dan het rapport. Het rapport noemt in de conclusies geen namen, de krant wel. Uiteraard wel, zou ik zeggen. Als je een ge-anonimiseerd rapport leest, is het eerste wat je doet zelf de namen invullen. Welke wethouder krijgt welk verwijt. Wie krijgt de schuld? Zo werkt het. Mensen willen nieuws nu eenmaal een gezicht geven en dus worden bij anonieme rapporten alsnog namen en gezichten gezocht en ingevuld.

Met de wijsheid van nu kun je zeggen dat het beter was geweest als de redactie had gemeld dat het rapport in de conclusies geen namen noemt. Door dat niet te doen, kreeg een woordvoerder de kans de hele primeur onderuit te halen. Over de inhoud van de primeur kon hij er verder het zwijgen toe doen.

Het is niet de eerste keer dat bestuurders of hun woordvoerders via de media gehakt maken van verhalen die vervolgens wel blijken te kloppen. Minister Bos deed het bijvoorbeeld met een primeur van de Brusselse verslaggever over ABN. Dat was een canard zei hij op de radio in hetzelfde Radio 1 Journaal. Later die dag bleek het verhaal gewoon te kloppen, maar toen was de toon al gezet. Dat is een vorm van verruwing waaraan de overheid zich niet schuldig zou moeten maken.

Kun je het verslaggevers van Radio 1 kwalijk nemen dat zij hun microfoon open zetten voor politici en woordvoerders die willen reageren op nieuws dat Radio 1 zelf niet boven water kreeg? Nee, maar de toon waarop wordt gereageerd en de gretigheid waarmee in het geval van de Noord-Zuidlijn de Volkskrant te kijk werd gezet door de presentator is zorgwekkend. Hier wordt de journalistieke betrouwbaarheid van de krant in diskrediet gebracht, terwijl de radio in de berichtgeving wel meelift op de nieuwsgaring door de Volkskrant.

Het is vervelend om andermans nieuws te moeten brengen, maar zo werkt dat in de journalistiek. Een denigrerend zinnetje als ‘denkt het al te weten’ hoort zelfs niet in de schoolkrant, laat staan op de radio.

Thom Meens

Meer over