'Duitse' Matthäus vol onverwachte traktaties

De poëzie die Bach voor zijn Matthäus Passion ter beschikking stond mag, om het genuanceerd uit te drukken, wisselend zijn van kwaliteit....

Juist daar waar een 'lief hart' maar door moet bloeden, of 'valse tongen' hun werk doen, heeft dat in de consequenties die de componist eraan gaf een ijzersterk dramaturgisch perspectief. Voor het verhaal zelf hebben, zoals bekend, anderen gezorgd dan Christian Friedrich Henrici, alias 'Picander'.

Het is de vraag of Picander, een postcommissaris die in het Leipzig van J.S. Bach een reputatie had op te houden als gelegenheidsdichter en schrijver van dubbelzinnig toneelwerk, de dimensies heeft bevroed die versregels als 'Sehet, Jesus hat die Hand/Uns zu fassen ausgespannt' in de aria-toonzetting zijn gaan vertegenwoordigen. Geplaatst na het moment van de kruisiging, en voor de feitelijkheid van het sterven, levert deze op het eerste gezicht wat merkwaardig ingelaste alt-aria bij nadere aanblik een zeer persoonlijk en subliem getimed visioen op van de transfiguratie. In uitvoeringen waar gecoupeerd werd, is deze aria altijd de eerste geweest die sneuvelde - met de bas-aria 'Mache dich, mein Herze, rein' en andere stadia van de onthechting.

Van harte overtuigend kwam het ariawerk er donderdag in Enschede niet uit bij de Nederlandse Bachvereniging - tussen het evangelistenwerk dat de tenor Nico van der Meel met de van hem bekende energie (en een fraai herwonnen kernachtigheid van de stem) neerzette. Hetzelfde gold voor de koralen, die wat stijfjes en eenvormig werden afgewerkt.

Zou het komen doordat Duitsers goed Duits kennen, en teksten als 'Können Tränen meiner Wangen' niet hoog meer op de persoonlijke verlanglijst hebben staan?

Anders dan het Concertgebouworkest, dat zijn Matthäus dit jaar in het teken heeft staan van ingehouden hartstocht en een zekere Italianità, zoekt de Nederlandse Bachvereniging het voor de verandering in vormelijker passie-opvattingen. Dirigent van dienst is dit jaar Hans-Christoph Rademann, wiens wieg, muzikaal gesproken, in het befaamde Kreuzchor in Dresden heeft gestaan.

Met Rademann voegt de Bachvereniging voor het eerst een Duitse postzegel toe aan haar verzameling, die in de afgelopen jaren vooral van Vlaamse en Nederlandse signatuur is geweest, en een klein beetje van Hongaarse (Ivan Fischer).

De Bachtradities in Leipzig en Dresden waren voor Nederlandse ogen lange tijd tamelijk onzichtbaar, en voorzover zichtbaar ook tamelijk deprimerend, maar sinds het wegvallen van de oude DDR-barrières is ook daar de uitvoeringspraktijk in een stroomversnelling geraakt. Rademann (34) is zowel bij Helmuth Rilling in de leer geweest als bij Philippe Herreweghe.

Als je zijn Matthäus hoort krijg je de indruk dat hij erop uit is geen van beide mentoren - oude en nieuwere stempel - voor het hoofd wil stoten. Waar je betrokkenheid wilt bespeuren, is het vaak vlak en net niks. Waar je dan ook niets meer verwacht, trakteert Rademann je op kleine meevallers en beschaafde verrassingen.

Rond Rademann was een overwegend Duitse solistenbezetting geformeerd. Een lijst waaruit het alt-genie Andreas Scholl geruisloos verdween (zijn plaats is ingenomen door de Oostenrijkse Elisabeth von Magnus), en waar bijna even geruisloos de jonge bas Jochen Kupfer bij aanschoof als zeg maar leeftijd-identieke bezetting van de Christusrol, waarvoor oorspronkelijk Stephan Macleod was aangewezen. Met Kupfer waren ook de tenor Marcus Ullman en de bas Gotthold Schwarz afkomstig uit de hoek Dresden-Leipzig.

Goede zangers. Smaakvol, en af en toe een heel klein beetje opwindend, wanneer een toon werd getroffen die wees op persoonlijke toets. Von Magnus kon ermee door. De sopraan Vasilka Jezovsek, in 1995 nog een grote belofte, heeft die belofte niet overtuigend ingelost.

Voor de kleinere partijen kwamen traditiegetrouw koorleden in actie. Niet gek gedaan. Eigenlijk had Bach de Passion iets langer moeten maken. Helaas kwam Picander niet op het idee aria's in te lassen namens Judas en Pilatus. Ook een langer bas-bas-duet over de Zwei Hohepriester hadden we gaarne verwelkomd.

Meer over