ColumnFloortje Smit

Door de (on)zichtbare censuur weet Hollywood maar moeilijk grip te krijgen op de ­lucratieve Chinese markt

Regisseur Chloé Zhao Beeld EPA
Regisseur Chloé ZhaoBeeld EPA

Floortje Smit, filmrecensent, werpt haar blik op de hedendaagse beeldcultuur.

Een jaar geleden was regisseur Chloé Zhao in haar geboorteland China amper bekend. Maar toen won ze met Nomadland een Gouden Leeuw in Venetië en twee Golden Globes, voor Beste film en Beste regie, als eerste Aziatische vrouw ooit. Haar gevoelige roadmovie werd daarmee definitief favoriet bij alle filmprijzen. Voorpaginanieuws, ‘China’s trots’.

Vorige week keerde dat 180 graden. Nationalistische Chinezen hadden wat oude uitspraken van haar op sociale media geciteerd. In een interview uit 2013 bijvoorbeeld, zei ze dat ‘leugens welig tierden’ op de plek waar ze opgroeide. ‘Amerika is nu mijn land’, stelde ze op een Australische website.

Fout geciteerd – ‘Amerika is níét mijn land’, had er moeten staan aldus de site. Maar het was al te laat. Van nationale held tot landverrader in een oogwenk: hashtags rondom Nomadland werden geblokkeerd op het Chinese web. De Chinese autoriteiten vragen media het kalmpjes aan te doen met de berichtgeving rondom de Oscars, waarvoor Nomadland in zes categorieën is genomineerd.

Nomadland krijgt er vooralsnog gewoon een release. Maar de ophef baart Disney ongetwijfeld zorgen, vooral omdat Zhao ook de regisseur is van superheldenfilm Eternals. En waar het succes van arthousefilm Nomadland niet afhangt van de grootste filmmarkt van de wereld, heeft een peperdure blockbuster die tegenwoordig wél nodig.

Hoe dit afloopt? Niemand die het weet. Het was voor Hollywood al moeilijk grip krijgen op de lucratieve Chinese filmmarkt. Er is sprake van censuur en zelfcensuur, zichtbaar en onzichtbaar, maar sociale media maken alles extra onvoorspelbaar. Maakt iemand in je film een geintje over Chinese knieën, dan kan dat online zó verkeerd vallen dat de film (Monster Hunter) een dag na de release uit de bioscoop wordt gehaald. Kom je met een film over een Chinese volksheldin, Mulan, gaat die plotseling een virtuele rol spelen bij de protesten in Hongkong. Eén oude uitspraak, een kantelend sentiment, en je miljoeneninvestering loopt gevaar.

Chinese elementen in een film worden zo eerder een risico dan toegevoegde waarde, aldus een analist in The Hollywood Reporter, die vreest dat dat studio’s huiverig zal maken.

Wie tot nu toe stil is gebleven, is Zhao zelf. De speelbal van dienst, gemangeld tussen economische en politieke belangen. Ik hoop vooral dat dit alles háár niet afschrikt in de toekomst. Want haar film is fantastisch.

Meer over