Doodsbang voor de tv

Bijna alle gezinnen met opgroeiende kinderen hebben een computer en/of tv in huis. Hoe moet je als opvoeder daarmee omgaan?...

HET Jeugdjournaal kan beter na zeven uur 's avonds worden uitgezonden. 'Want veel kleine kinderen kijken nu direct na Sesamstraat naar een journaal dat eigenlijk bestemd is voor de jeugd tussen tien en twaalf jaar.' De auteur van het boek Vierkante ogen, opgroeien met tv & pc, Patti Valkenburg, deinst niet terug voor duidelijke adviezen.

Zo wil ze ook dat er in tv-bladen en kranten veel meer informatie komt over de inhoud van kinderprogramma's. 'Dat heeft niets te maken met moralistische betutteling, maar is gewoon productinformatie waar consumenten recht op hebben.' Volgens de schrijfster, werkzaam bij de vakgroep communicatiewetenschappen van de Universiteit van Amsterdam, en cum laude gepromoveerd met een proefschrift over de invloed van televisie op de fantasie van kinderen, is het bizar dat bij tv-programma's wordt volstaan met een aanduiding als 'jeugd- of kinderprogramma'. In de boekhandel is het immers normaal om bij jeugdboeken leeftijdscategorieën aan te geven.

Valkenburg: 'Ik praat dus niet over geschikte programma's, maar wil dat er een aanduiding komt voor welke leeftijd het bestemd is. Dan kunnen ouders zelf een keuze maken.' Met het opschuiven van het Jeugdjournaal wordt het ouders in elk geval makkelijker gemaakt te voorkomen dat jong grut in het huiselijke spitsuur als vanzelf in het wereldnieuws rolt.

Na jarenlang onderzoek over de invloed van de media op kinderen, vindt Valkenburg het de hoogste tijd dat ouders praktische adviezen krijgen over de begeleiding van hun kind in het media-tijdperk. Want de multimedia-revolutie is menig huishouden ingedenderd zonder dat de opvoeders bij machte waren de ontwikkelingen bij te houden, laat staan zich erop voor te bereiden.

Opeens zitten peuters muisstil op de bank naar Alladin's wonderlamp op video te kijken, speelt zoonlief al anderhalf uur met de buurjongen een duister computerspel en wat hun pubers op zolder op Internet uitvreten, mag Joost weten. Valkenburg: 'Je stuurt je kind niet met een driewieler de snelweg op, dus waarom zouden ouders kinderen wel onvoorbereid het net op laten gaan?'

Het is beter dat ouders hun kinderen uitleggen dat ze op Internet niet onder hun echte naam kunnen babbelen, en zeker niet zomaar hun huisadres en telefoonnummer moeten geven. Want je dochter zal maar denken dat ze in het echt met een babbelvriendin heeft afgesproken, terwijl de lieve meisjesnaam een dekmantel is voor een veertigjarige engerd.

Valkenburg staat absoluut niet negatief tegenover de nieuwe communicatiemiddelen, integendeel, maar wuift nadelen en risico's ook niet weg. Van veel computeren gaan je ogen niet achteruit, maar misselijk en duizelig kun je er zeker van worden. En een 'Nintendo-duim' bestaat echt. Ouders moeten evenmin denken dat, omdat de wetenschappers er kennelijk niet uitkomen, angstaanjagende of agressieve tv- en computerprogramma's geen effect hebben op kinderen.

Dat hebben ze namelijk wel. 'Het is onzinnig om te stellen dat kinderen zonder angst en agressie kunnen opgroeien', meent Valkenburg nuchter, 'maar daarom hoef je je kind nog niet toe te staan Phantasmagoria te laten spelen. Dat is een afschuwelijk horror-adventurespel. Toen ik het zelf op een avond had gespeeld en een eind in het donker naar huis moest rijden, stond het zweet me op de rug. Ik was werkelijk doodsbang.'

Valkenburg wil meer aandacht voor angst. Veel ouders vrezen gewelddadige programma's - de karatetrappen na een uitzending van de Power Rangers zijn velen slecht bekomen - maar de onderzoekster heeft gemerkt dat kinderen vaak veel banger zijn dan ouders beseffen. Kijk- en Luisteronderzoek leerde dat tweederde van de ouders helemaal niet doorhad dat hun kind bang was geweest. 'De effecten van tv op kinderangsten worden ernstig onderschat.'

Daarom vindt zij dat er voor films een nieuwe leeftijdscategorie moet komen. Zij denkt aan de categorie 'zeven jaar'. Valkenburg: 'Sommige films die voor alle leeftijden geschikt zijn, zijn dat alleen voor kinderen die het verschil tussen fantasie en realiteit kennen. Kinderen onder de zeven jaar kunnen zichzelf nog niet geruststellen met de redenering dat wat ze zien maar verzonnen is. Zelfs als een volwassene meekijkt kunnen ze intens bang zijn voor films als de Lion King.'

Valkenburg is in het buitenland geen enkel wetenschappelijk boek tegengekomen dat opvoeders wegwijs maakt in de shoot-em-up-beat-em-up-computervocabulaire, een boek dat adviesleeftijden geeft voor videofilms of tips over verstandig surfen op het Internet. Valkenburg: 'Er zijn veel al te technische handboeken, of ontzettend moralistische boeken, maar een gewone praktische gids heb ik nog nergens gezien.'

Mirjam Schöttelndreier

Patti Valkenburg, Vierkante ogen; opgroeien met tv & pc. Uitgeverij Contact. ISBN 9050183727. Prijs: ¿ 29,90.

Meer over