Dominantie

Goed geschreven, complex, op een aparte manier spannend, met een fantastisch onrustbarend einde

Januari 1994. Een controversieel avondcollege op het Jasper College in Vermont. Het faculteitsbestuur heeft er met vijf tegen vier stemmen goedkeuring aan gegeven. De beroemde en beruchte hoogleraar en letterkundige dr. Richard Aldiss heeft er op aangedrongen dit college te kunnen geven. Thema: de oplossing van een literair raadsel. Het college wordt via de satelliet vanuit de penitentiaire inrichting Rock Mountain overgebracht.

Het beeld van dr. Richard Aldiss op het televisiescherm leek een beetje te beven. Negen studenten staarden naar hem, wachtten op zijn voordracht. Zou hij vertellen dat hij twaalf jaar geleden, in 1982, twee vrouwelijke ouderejaarsstudenten had vermoord?

'Wat is literatuur?', vroeg de professor. 'Meneer Tanner?' 'Een reeks boeken', zei de jongen, 'de canon'. 'En die is?' 'Faulkner, Joyce, Woolf, voornamelijk modernisten.' Aldiss: 'De modernisten hebben zoveel goeds verknoeid.' De jongen zweeg.

'Meneer Kane?' 'Literatuur is het gevoel dat je krijgt als je een boek leest.' 'Aha, een man van gevoel. En wat voor gevoelens bekruipen u als u Isaac Babel leest? Of Boris Pilnyak, die voor het vuurpeleton stierf en aan de vogels te eten werd gegeven? Of Dostojevski? Wat voelt u als u de taferelen met Raskolnikovs bijl in Misdaad en Straf leest?' Bijl. Het woord trilde om hen heen.

'Ik voel afkeer', zei Kane, ' zoals iedereen.' Aldiss lachte snel en bijtend. 'Mejuffrouw Shipley?' De anderen bekeken haar, deze mooie, raadselachtige Vermontse meid. 'Literatuur is liefde', zei ze. 'En kan liefde net als literatuur kwetsen? Het boek als mes?' Meisje: 'Of pijl.' Aldiss: 'Een brandende pijl.' Meisje: 'Of een bijl.'

Aldiss' gezicht werd vuurrood. Hij ging rechtop in zijn stoel zitten alsof er een elektrische schok door hem heen was gegaan en greep met zijn handen naar zijn keel. Toen begon hij te kronkelen, zijn benen schopten hard tegen de stoelpoten. Het leek alsof hij werd gewurgd, van achteren. De bewakers schoten toe en probeerden hem tot rust te brengen. Het scherm werd zwart.

Aldiss houdt van gedachtespelletjes, over literatuur bijvoorbeeld, over boeken, romans. 'Wie heeft er wel eens van Paul Fallows gehoord?' Dat zal de opgave zijn van dit college: de identiteit ontdekken van de geheimzinnige auteur Paul Fallows. Er zijn twee boeken van hem gepubliceerd, die als meesterwerken worden geroemd. Maar niemand weet wie hij is. Een luguber detail was dat de twee vermoorde vrouwen waren bedekt door Fallows' boeken.

In Dominantie is - net als in het debuut van de Amerikaanse auteur Will Lavender, Het verborgen raadsel - de puzzel dominant aanwezig, in de vorm van een spel, de Procedure, dat via de boeken van Paul Fallows gespeeld moet worden. Opzet: taferelen uit Fallows' romans zo perfect mogelijk in scène zetten. Er zijn niveaus van complexiteit, maar het is een methode om op een nieuwe manier tot begrip van tekst te komen. 'Een methode om in de bladzijde zelf tunnels te graven.' Eén ding: je wist nooit wanneer de Procedure begon. Het kon overal, altijd, en de speler moest reageren, als karakter, met de bijpassende dialoog. Een wedstrijd in intelligentie en geheugen. Aldiss: 'En als je verliest, wacht je een lot dat erger is dan de dood.'

In Dominantie wisselen 1994 en het heden elkaar af. In het heden is mejuffrouw Alex Shipley zelf hoogleraar literatuur. Pleegt er iemand van de 1994-groep zelfmoord en wordt een ander vermoord, dan komt Alex - die in 1994 de identiteit van Fallows ontdekte en bewees dat Richard Aldiss de moorden op de twee vrouwen niet had gepleegd - weer in actie. Zenuwslopende ontwikkelingen, want schuld en onschuld zijn niet altijd vaste gegevens.

Meer over