boekrecensie

Dit handboek over polyamorie is belerend en verouderd ★★☆☆☆

Een herziene versie van het handboek De integere slet, over de geneugten van polyamorie, zou een nieuwe generatie moeten aanspreken. Dat lukt niet.

Charlotte Remarque
Janet Hardy en Dossie Easton Beeld
Janet Hardy en Dossie Easton

Het Amerikaanse schrijversduo Janet Hardy en Dossie Easton publiceerde De integere slet in 1997 om niet-monogame relaties uit de verdomhoek te trekken en een nieuwe betekenis te geven aan het woord ‘slet’: die van iemand die seks en liefde beoefent in alle vrijheid, met zo veel of zo weinig mensen als zij zelf wil. Deze derde editie, in 2017 verschenen en nu in het Nederlands vertaald, zou een nieuwe generatie moeten aanspreken.

Dat doet het boek allerminst. Om te beginnen is onduidelijk voor wie het in vredesnaam is bedoeld. De ondertitel ‘handboek polyamorie’ wekt de indruk dat het voor degenen is die al interesse hebben in het niet-monogame bestaan. Maar de eerste honderd pagina’s, een relaas tegen de monogame ideeën ‘die we al ons hele leven horen’ lijken vooral bestemd voor de bekrompen monogamen. Want bekrompen zijn ze, of op z’n minst het product van een bekrompen cultuur. Volgens de schrijvers althans, die op vaak belerende toon seksuele vrijheid koppelen aan werkelijk alles wat goed is in de wereld: van het helpen van daklozen tot het succesvol opvoeden van kinderen. Tegenover seksuele vrijheid staat seksuele beklemming, en daarbij horen dan zaken als ‘ernstig verstoorde persoonlijke grenzen’ tot zelfs vernietigingskampen.

Dan de stijl. De korte hoofdstukjes beginnen met uitgangspunten die even stellig zijn als ongefundeerd: ‘Volgens ons is seks (…) een niet te missen thema dat allesomvattend is, maar zelden wordt aangeroerd in een relatie.’ Wanneer blijft het onderwerp seks ooit onaangeroerd? ‘Homoseksuele seks begint in de regel met de veronderstelling van gelijkheid in macht.’ Want andere machtsverschillen dan die tussen man en vrouw bestaan niet?

Aan de ene kant bepleiten de auteurs een radicaal individualisme: alles wat moeizaam is aan een relatie, is niet de moeite waard, en omdat een ander je niet compleet kan maken, is iets duurzaams opbouwen met een ander niet nodig of zelfs beklemmend. Aan de andere kant zien ze een utopie voor zich waarbij zowel seksuele banden als familiebanden vloeibaar zijn en daarmee juist een gemeenschapsgevoel meebrengen. Ze raken de fundamentele vraag wat het betekent om ‘met’ iemand te zijn, en die vraag is zeker food for thought. Het is jammer dat ze het boek niet explicieter op die vraag hebben gericht.

Verouderd

Een ander mankement van het boek is dat het inmiddels is verouderd. De schrijvers zijn volwassen geworden in de wilde jaren zestig en zeventig, waar ze voor het eerst in aanraking kwamen met de seksuele vrijheid die ze bepleiten. De eerste versie van De integere slet verscheen al bijna een kwarteeuw geleden, maar aanpassingen aan de moderne tijd beperken zich tot een minimum: één hoofdstukje waarin Gen Z aan het woord is. Het woord datingapp valt precies één keer en in een heel hoofdstuk over de homogemeenschap wordt Grindr nooit genoemd. Als ideale ontmoetingsplaatsen raden de schrijvers contactadvertenties en sauna’s aan.

Krachtiger zijn de hoofdstukken die de psychische moeilijkheden van romantische en seksuele relaties belichten. In een ‘routekaart jaloezie’ bespreken de auteurs doordachte, concrete manieren om de druk van iedere relatie af te halen, monogaam of polyamoreus, door gevoelens van jaloezie in rust te erkennen in plaats van onmiddellijk in paniek te lijf te gaan. Ook het hoofdstuk over seks in de praktijk is goed. De auteurs leggen de nadruk terecht op seksuele verkenning boven penetratie en orgasme, en dat hoofdstuk zou daarom een gat kunnen vullen in de seksuele voorlichting op de middelbare school.

Maar wie interesse heeft in seks en wetenschap kan beter Bonk (2008) van Mary Roach lezen, dat vele malen beter is geschreven. Voor een grondiger boek over de geschiedenis van de seksuele moraal kun je bij Love Lives (2021) van Carol Dyhouse terecht. En wie geïnteresseerd is in ‘de heerlijke taart die seksuele diversiteit is’ doet er beter aan om de serie Sex Education te kijken, die net zo divers is en een stuk eigentijdser.

null Beeld Ten Have
Beeld Ten Have

Janet W. Hardy en Dossie Easton: De integere slet – Handboek polyamorie. Uit het Engels vertaald door Karl van Klaveren en Indra Nathoe. Ten Have; 440 pagina’s; € 29,99.

Meer over