Dionne's horroravond: vage exitpolls en falende techniek

'Oh, Rob het is mijn avond gewoon niet', verzuchtte Dionne Stax woensdagavond laat tegen haar collega Rob Trip in de NOS-verkiezingsstudio. Stax had grote moeite om een tweet op haar enorme scherm te toveren.

null Beeld NOS
Beeld NOS

Een paar uur eerder liet de techniek het ook al pijnlijk afweten, bij de presentatie van de exit poll. De cijfers van onderzoeksbureau Ipsos waren binnen, maar de in de studio geprojecteerde staafjes gaven die uitslag niet weer. 'Op dat moment konden we in de regiekamer wel door de grond zakken', zegt NOS-hoofdredacteur Marcel Gelauff. 'Ik ben in één keer tien jaar ouder geworden.'

Bij de de verkiezingsavond zijn ongeveer tweehonderd journalisten en technici betrokken. De productie ervan wordt maanden voorbereid. De NOS wil steeds de modernste technieken gebruiken.

Augmented reality

Onderdeel daarvan was dit jaar dus de 'augmented reality', de virtuele weergave van data. Dat ging voor een deel gesmeerd. Zo toverde Ron Fresen in de vergaderzaal van de Tweede Kamer virtuele poppetjes in partijkleuren op de kamerbankjes om zo alle mogelijke coalities inzichtelijk te maken. Maar Stax had het in Hilversum dus duidelijk moeilijker met de techniek die het touch screen verving waar haar voorganger Herman van der Zandt zijn faam mee verwierf.

Gelauff: 'Het probleem was niet zozeer de techniek. Daar hebben we heel veel mee geoefend, en dat verliep vlekkeloos.' Volgens de hoofdredacteur is er op het moment suprême een 'bedieningsfout' gemaakt. Rond 21.00 uur kreeg de NOS de cijfers van de exit poll binnen en bij het invullen van die data in het projectiesysteem is blijkbaar iets misgegaan. Zo kon het dat alle partijen in het systeem op 0 zetels kwamen te staan. En zij dus ten opzichte van de vorige uitslag op een verlies van al hun zetels werden berekend. Alle partijen, dus diep in het rood.

Ook op het grote scherm kwamen alle partijen op nul zetels uit. Beeld
Ook op het grote scherm kwamen alle partijen op nul zetels uit.Beeld

Stemmingsbeeld

Toen in de regiekamer duidelijk werd dat de cijfers niet klopten, kreeg Stax de juiste zetelaantallen in haar oortje door. Die las ze voor maar ze raakte zo in de war dat er vreemde zinnen uitkwamen, zoals: 'PVV komt op 19 zetels, een verlies van 15.'


Een ander punt van kritiek was het 'stemmingsbeeld' dat de NOS de kijkers rond 23.30 uur voorhield. Een tussentijdse uitslag die persbureau ANP maakt op basis van 10 procent van de stemmen geteld, omgerekend tot een prognose via een formule. De cijfers werden - nu wel succesvol - geprojecteerd in de studio en zorgde voor de nodige beroering omdat het CDA ineens op 25 zetels stond, zes zetels meer dan de christendemocraten in de exit poll van 21 uur hadden gekregen. Zo leek 'premier Buma' zelfs mogelijk.

Dionne Stax. Beeld anp
Dionne Stax.Beeld anp

Verwarring

De exit poll bleek een stuk accurater dan het later gepresenteerde stemmingsbeeld. De stemmingscijfers leidden zo alleen tot verwarring, erkent ook Marcel Gelauff. 'Wij wisten van tevoren dat dit zou kunnen gebeuren, in dat model zitten nou eenmaal veel aannamen. Maar als wij het niet melden en het ANP stuurt het gewoon de wereld in, dan wordt er vervolgens wel in heel Nederland over gepraat en kan het ook bij ons aan tafel ter sprake komen. Daarom wilden wij het gewoon genoemd, inclusief de grote onzekerheid van de voorspelling.'


Volgens ANP-hoordredacteur Marcel van Lingen is duidelijk geworden dat het stemmingsbeeld een ingewikkeld en onduidelijk begrip is, zeker wanneer dat via sociale media wordt gedeeld. De kritiek op het concept zal hij 'zeker' bespreken in de evaluatie van de verder geslaagde ANP-operatie om alle kiesresultaten zo snel mogelijk in de huiskamers te krijgen.

Aanvullingen en verbeteringen: In een eerdere versie van dit artikel stond de naam van NOS-hoofdredacteur Marcel Gelauff verkeerd gespeld.

Alle partijen op nul zetels. Beeld
Alle partijen op nul zetels.Beeld

Hoe na de verkiezingen het kabinet wordt gevormd
Na de gang naar de stembus wordt de kiezer een toeschouwer. Wat er met de uitgebrachte stemmen gaat gebeuren, wordt bepaald in de kabinetsformatie. Tijdens de formatie is het zittende kabinet demissionair. (+)

Zo ging u stemmen
Fotograaf Renate Beense en verslaggever Geart van der Pol scheurden gisteren het hele land door om de stembureaus in beeld te brengen.

Meer over