Diepe dreunen en eindeloze echo’s

Oude helden van de elektronische avant-garde brengen serene roes, na een avondvullende en langgerekte drone...

Van onze verslaggever Robert van Gijssel

Het Engelse drone betekent volgens Van Dale ‘dreun’, en to drone is ‘dreunen, zoemen, gonzen, ronken, brommen’. Met die vertaling is ook het avantgardistische muzikale drone-genre aardig beschreven. De openingsavond van het vierdaagse Amsterdamse festival Sonic Acts in Paradiso was feitelijk een langgerekte, vier uur durende dreun, ingevuld door een zestal meest Scandinavische geluidskunstenaars. Een geluidsbouwwerk dus, zoals dat perfect past in de opzet van Sonic Acts. Het festival zoekt volgens de programmeurs naar ‘elektronische muziek die ontstaat uit onderzoek en experiment’.

Dat zo’n dreun met muziek weinig van doen heeft maar toch kan boeien, liet de Zweed Joachim Nordwall horen, met een drone zoals ook de buitenmedewerker van Schiphol die dagelijks in de oren zal hebben. De associatie met brullende straalmotoren drong zich steeds luidruchtiger op naarmate Nordwalls drone naar een gelaagde climax toe werkte, maar in de aanzoemfase waren ook poëtische onderdreuntjes hoorbaar, waarin zelfs kwetterende vogels opdoken. Want een drone kan ook verstild zijn, denk aan de stadsdreun die op de bodem van het bewustzijn ligt van de wandelaar in het Londense Hyde Park of New Yorkse Central Park, de verre dreun van het stadsleven die er altijd is maar in het rustgevende groen bijna niet wordt opgemerkt.

Een groot drone-vertolker is de Amerikaan Stephen O’Malley van de band Sunn 0))) – de 0 met de haakjes staat voor de geluidsgolven die de band pleegt te verspreiden. Hij stond als een van ‘The Drone People’ geprogrammeerd in Paradiso, maar moest ‘wegens omstandigheden’ afhaken. Helaas, want O’Malley had de drone-avond een nog veelzijdiger gezicht kunnen geven met de zware doom-dreun waarmee Sunn 0))) zich ook geliefd heeft gemaakt in death- en doommetal-kringen. In een voor het festival uitgegeven boekwerk van Sonic Acts zegt O’Malley mooie dingen over het genre, in een interview met de theoreticus Arie Altena. ‘Met een drone onderzoek je hoeveel informatie er zit in een op het eerste gehoor statisch geluid. Al luisterend neemt je onderbewustzijn het over, en laat je de rationaliteit en de logica achterwege. Met een drone kun je de parameters waarmee je tijd en ruimte ervaart verslaan.’

Bijzonder meditatief was, indachtig de theorie van O’Malley, de drone van de Zweed BJ Nilsen, die een spel speelde met geluidsfrequenties. Hij liet zijn dreun wapperen en vibreren door de verschillende toonhoogten soms net te laten samenvallen, en dan weer rakelings onder elkaar door te sturen: vervreemdend en spannend. Op de zenuwen werkte de Taiwanees/Amerikaanse violist C. Spencer Yeh die in een klein uur één doorzeurende snaarstreek vanuit zijn effectpedalen liet rondzingen.

Ouderwets muzikale genoegens verschaften op vrijdag twee oude helden van de experimentele elektronische muziek: Dieter Moebius en Hans-Joachim Roedelius. Sinds de jaren zeventig maakt dit duo, soms opererend onder de bandnaam Cluster en soms in samenwerking met Brain Eno, fijnbesnaarde en sprookjesachtige ambient en ‘kosmische’ Krautrock. In Paradiso speelde de heren op leeftijd een warm analoge ambient-set tegen een videoprojectie van een rond een oud boerderijtje scharrelende oude man. De in eindeloze echo’s wegdrijvende bliepjes en dwarrelende synth-akkoorden creëerden een magische en serene sfeer in de popzaal, die de achterhoede van het publiek bij de bar er echter niet van kon weerhouden er eens flink doorheen te kwekken. Jammer, want het concert was van een onaardse schoonheid. Prachtig om te zien hoe de kleine grijze Moebius als een roofvogel stond te spieden over de schuifjes en knopjes van zijn mengpaneel, en hoe de grote Roedelius majesteitelijk en zelfbewust positie had gekozen achter zijn Nordlead-synthesizer.

In de kleine bovenzaal werd ondertussen lekker knallende electro verzorgd, maar de hedendaagse knoppendraaiers van Sonic Acts konden de door Moebius/Roedelius ingebrachte ambient-roes niet meer uit het hoofd stampen.

Meer over