Laatste interviewDiederik Hummelinck

Diederik Hummelinck (1948-2022): ‘Het mooie van toneel produceren is dat je een tekst laat schrijven die eeuwig gespeeld kan worden’

Diederik Hummelinck praat in zijn laatste interview over zijn zelfverkozen levenseinde (hij leed aan de ziekte van Alzheimer), maar vooral over zijn liefde voor het theatervak.

Jos Schuring

Totstandkoming artikel

Op 26 januari is impresario en theaterproducent Diederik Hummelinck op 73-jarige leeftijd overleden. Hij was de grondlegger van het bekende Theaterbureau HummelinckStuurman. Bij hem was drie jaar geleden de ziekte van Alzheimer geconstateerd. In oktober kon hij de ziekte niet langer negeren en besloot hij niet verder te leven. Jos Schuring, theaterjournalist en hoofdredacteur van theaterglossy Scènes, onderhield ruim dertig jaar lang een vriendschappelijke werkrelatie met Hummelinck en interviewde hem begin januari een laatste keer, over zijn lange theaterloopbaan en zijn zelfgekozen levenseinde.

Begin januari zit Diederik Hummelinck (73) thuis in Amsterdam aan tafel. Hij oogt broos, sinds oktober gaat zijn gezondheid snel achteruit. Op zijn verzoek schuift echtgenote Simone de Waard (71) ook aan. Zij schreef teksten voor Seth Gaaikema, jureerde bij cabaretfestivals en bestierde een evenementenbureau. Het theaterechtpaar is deze maand veertig jaar getrouwd.

Hummelinck voelt zich niet goed, maar, zegt hij, ‘praten over mijn werk is een fijne afleiding.’ Daarom staat hij graag nog één keer stil bij zijn veertig jaar omvattende loopbaan in het theater. Over zijn zelfgekozen levenseinde door middel van euthanasie praat hij nuchter en ontspannen. ‘Alles wat ooit leuk was, is een last geworden. Een boek lezen gaat niet meer. Als ik een pagina omsla, ben ik vergeten wat ik op de vorige heb gelezen. Mijn probleem is vooral verveling. Ik las in de Volkskrant over Clairy Polak die haar demente man jarenlang dagelijks in het verpleeghuis bezocht. Een schrikbeeld voor mij, maar ook voor Simone. Ik heb daar drie nachten niet van kunnen slapen.’ Hij pauzeert en aait even liefdevol door haar krullen. ‘Toen wist ik dat ik niet verder wilde en heb ik dat Simone verteld. Ik wil het moment voor zijn dat ik daar zelf niet meer over kan beslissen.’

De Waard is als actief lid van D66 bekend met de materie. ‘Het verbaasde mij niet heel erg, maar ik schrok er wel van. Al heb ik hem ook op het hart gedrukt: ‘Je hoeft niet te blijven als je niet wilt.’ Ik merkte dat dit hem enorm opluchtte. Diezelfde avond begon hij al in de verleden tijd over ons te praten. Ik zei hem: ‘Je neemt me iets af, maar je geeft me ook iets terug. Mijn leven.’ We groeien samen langzaam naar het einde toe.’ Hummelinck: ‘Op kerstavond vertelde onze oudste zoon dat zijn vrouw zwanger is. Ons eerste kleinkind. Dat zal ik dus nooit zien. Maar ik ben dolblij dat ik het weet. Het is curieus om op deze wijze te ervaren hoezeer leven en dood met elkaar verbonden zijn.’

Plannen voor de uitvaart zijn op dit moment nog abstract, vertellen ze. Hummelinck: ‘Ik zou graag een theatrale uitvaart willen, maar corona maakt dat ingewikkeld. De Waard: ‘In de zomer wil ik in elk geval theatercafé De Smoeshaan in Amsterdam afhuren voor een borrel.’ De afgelopen maanden waren turbulent voor het gezin. Het besef van het afscheid komt met schokken. De Waard: ‘Ik had voor oktober een tennisreisje geboekt in Toscane. Dat was door corona al een paar keer uitgesteld. Na veel overleg ben ik toch gegaan. Onze twee kinderen zijn toen hier in huis geweest. Zij merkten dat Diederik verward was en steeds meer vergat. De euthanasiewens kwam daardoor voor hen ook niet helemaal meer als een verrassing. Toen ik terug was, hing ik mijn zomerkleren in de kast en realiseerde me opeens: als ik dit weer tevoorschijn haal, is Diederik er niet meer.’

Drie winnaars op Cameretten

Diederik Wagenaar Hummelinck wordt in 1948 geboren in Den Haag. Een studie geschiedenis maakt hij niet af. Zijn carrière in het theater begint met het regelen van repetitieruimte voor jeugdvriend Aernoud Witteveen, die actief is met het Lage Landen Cabaret. ‘Later verhuurde ik dat ook aan andere artiesten om het rendabel te maken.’ Al snel stapt hij over op het boeken van artiesten en het verkopen van voorstellingen aan theaters, dat gaat hem goed af. Hummelinck: ‘Het eerste jaar van mijn eigen bedrijf in 1978 is gefinancierd met het maandgeld van mijn ouders. Die dachten dat ik nog steeds studeerde.’

Op zijn aandringen doet Witteveen in 1977 met het Cabaret der Lage Landen mee aan cabaretfestival Cameretten en wint. De Waard vult trots aan: ‘En de jaren daarna gebeurde dat ook met Joke van Leeuwen en het duo Salu, later bekend als De Witte Kraai. Diederik heeft met zijn acts dus drie keer achter elkaar Cameretten gewonnen.’ Ze glimlacht bij de herinnering. ‘Diederik deed toen al aan nichemarketing met kleine advertenties van zijn impresariaat in het programmaboekje. Ik raakte geïntrigeerd en wilde weten wie die Diederik Hummelinck toch was. Zo hebben we elkaar leren kennen.’

Met de samenwerking met Arjen Stuurman vanaf 1983 zet Hummelinck een belangrijke zakelijke stap. ‘Ik vond het lastig om met geld om te gaan, en Arjen wist wel wat debet en credit was. We hadden dezelfde smaak en zagen ook vaak snel de potentie van iets dat we goed vonden.’ Samen vormen ze theaterproductiebedrijf HummelinckStuurman.

Als Brigitte Kaandorp dat jaar Cameretten wint, melden de twee zich na afloop van de finale meteen backstage. Kaandorp wordt hun eerste grote artiest, met wie ze zes voorstellingen lang samenwerken. In dezelfde tijd heeft HummelinckStuurman ook veel succes met Alex d’Electrique: een opzienbarend, prettig anarchistisch trio met een geheel eigen mix van cabaret en toneel.

De gekte van Hans Teeuwen

Een andere dierbare artiest waar Hummelinck graag nog bij stilstaat is Hans Teeuwen, de nieuwe grote naam na Brigitte Kaandorp. Samen met Roland Smeenk won ook hij Cameretten, in 1991. De Waard: ‘Het podium was nog warm en Diederik stond al in de kleedkamer.’ Hummelinck: ‘Hun tournee van de voorstelling Heist liep uitstekend. En toen kwam Roland Smeenk om het leven bij een auto-ongeluk. Hans zat aangedaan thuis en opeens ook zonder werk. Wij hebben hem in dienst genomen in de overtuiging dat het met zijn enorme talent wel goed zou komen. Hans kwam elke dag om 5 uur wijn drinken. Hij sliep hier vaak en las onze kinderen belachelijke teksten voor.’

De Waard: ‘Hij speelde ooit op een verjaardag bij buurvrouw Carla een hilarische voorstelling die de kinderen nooit zijn vergeten.’ Hummelinck: ‘Hans is onze meest bijzondere artiest geweest. Hij heeft in zijn eentje het cabaret veranderd. Als mens is hij ingewikkeld. Ik heb nooit iemand meegemaakt bij wie gekte en genialiteit zo dicht bij elkaar liggen.’ Hij glimlacht. ‘Ik ben ervan overtuigd dat hij al die idiote dingen die hij in zijn programma’s vertelde ook echt deed, zoals een drol draaien als hij met zijn vriendin in bad zat.’ De Waard: ‘Behalve de koningin neuken.’

Hummelinck knikt stoïcijns: ‘Tragisch was wel dat Hans door zijn enorme populariteit een verkeerd publiek kreeg, dat alleen voor de platte grofheden kwam.’

Waar Hummelinck ook met warme gevoelens aan terugdenkt is Going to the Dogs: een hoogtepunt uit de theatergeschiedenis van Wim T. Schippers uit 1986, waarin alle rollen werden gespeeld door herdershonden. Hummelinck: ‘Dat project werd wereldnieuws. Hans van den Broek, de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken zag het op zijn hotelkamer in New York en verzuchtte: ‘Is Nederland eindelijk eens in het nieuws en dan gaat het over theater met honden.’ Weinig humor, die man.’

De Waard: ‘De honden kregen brokken vlees als beloning. Er was ook nog een nachtvoorstelling, maar toen hadden ze geen honger meer en gebeurde er dus niets op het toneel.’

De nalatenschap: nieuw Nederlands toneel

Essentieel in zijn werk vond Hummelinck het creëren van nieuwe Nederlandse toneelstukken. Hij was de motor achter de stukken van Paul Haenen en de Couperusbewerkingen van Ger Thijs, plus diens eigen, internationaal succesvolle stuk De kus, met Carine Crutzen en Huub Stapel. ‘Dat was eerst een monoloog, maar ik bedacht dat het mooier zou zijn als dialoog. Ger was het zowaar met me eens.’ Nadat Hummelinck in 2011 zijn werk bij HummelinckStuurman had beëindigd, ging hij Nederlandse toneelteksten verkopen in het buitenland.

Voor zijn grote bijdrage aan het Nederlands theater kreeg Hummelinck veel erkenning. HummelinckStuurman heeft drie keer de Toneelpublieksprijs gewonnen en samen met Arjen Stuurman is hij in 2008 benoemd tot ridder in de Orde van Oranje-Nassau.

Theater is de meest vergankelijke vorm van kunst, maar Hummelinck wil graag zorg dragen voor het theatererfgoed. Onlangs schonk hij daarom honderden archiefdozen aan De Theatercollectie van het voormalig Theater Instituut Nederland. ‘Daar zit bijvoorbeeld het script van Going to the Dogs in en alles van Alex d’Electrique. Om dat materiaal goed te kunnen conserveren, heb ik 15 duizend euro gedoneerd aan het Allard Pierson Museum in Amsterdam, dat de collectie beheert. Het is het enige materiaal in hun archief van een vrije producent.’

Kort voor zijn eigen einde hecht Hummelinck aan het idee van eeuwigheid. ‘Het mooie van toneel produceren is dat je een tekst laat schrijven die eeuwig gespeeld kan worden. Zo denk ik dat De kus nog wel eens terugkomt in de theaters.’

Tijdens zijn laatste interview toont Diederik Hummelinck geen angst voor de dood. ‘De dood dringt zich aan mij op. Elke dag ervaar ik de aftakeling sterker. Mijn spraak wordt minder. Ik verlang naar rust. Het is het verlangen naar verlossing. Het is afschuwelijk voor Simone en onze kinderen, maar de hunkering naar de dood is groter dan het verdriet om mijn dierbaren achter te laten. Ik hou van slapen. Ik zie de dood als een eeuwige slaap.’

Maandag 31 januari wordt in Theater Bellevue in kleine kring afscheid genomen van Diederik Hummelinck.

HET WERK VAN HUMMELINCK GAAT DOOR

Het door Diederik Hummelinck mede opgerichte impresariaat en theaterproductiebedrijf HummelinckStuurman, tegenwoordig Korthals Stuurman, floreert nog altijd. Inmiddels onder leiding van Arjen Stuurman en Majlis Korthals produceert het bureau dit seizoen voorstellingen als Gif en Bonita Avenue, de toneelversie van De vloer op, en de nieuwe shows van cabaretiers als Kiki Schippers, Ronald Snijders en Anne Neuteboom. Na het vertrek van Hummelinck in 2011 behield het bureau nog lang zijn naam, tot Majlis Korthals partner werd en het bureau sinds 2021 haar naam draagt.