Diana's befaamde familie

DE LEGENDARISCHE prinses Diana, die het aanzien van het Britse koningshuis zoveel schade toebracht, kreeg en krijgt warme belangstelling van auteurs en uitgevers....

Jan Joost Lindner

John Pearson is een schrijver, die blijkens zijn voorgaande boeken, zowel fictie als non-fictie, niet voor populaire onderwerpen terugschrikt: Britse royalty en 'biografieën' van Ian Fleming èn James Bond, van Winston Churchill en de superrijke J. Paul Getty. Zijn nieuwste boek over de Spencers (en hun verhouding tot de Britse monarchen) is ook geen doorwrocht werkstuk, maar wel hoogst leesbaar. Pearson kan bepaald portretteren en hij laat eeuwen met wonderlijke Spencers voorbijtrekken. Dit gebeurt in een te hoog tempo, meer dan deze 270 pagina's netto had vermoedelijk de verkoop gedrukt. Men moet een legende niet te veel overladen met feiten.

In de tijd van Henry VIII (begin zestiende eeuw) waren de Spencers niet meer dan rijk geworden schaapherders. Hun rijkdom leidde al gauw tot provinciaal leiderschap van Northamptonshire en tot een steeds hogere adelstand. Ze waren goed in hyperogamy, trouwen boven hun stand. Een Henry Spencer kon in 1643 de titel Earl of Sunderland kopen, maar had daar niet lang plezier van, want hij stierf pal daarop als 23-jarige in de burgeroorlog (aan de verliezende zijde van Karel I).

Zijn toen 2-jarig zoontje Robert zou een van de meest kleurrijke figuren uit de Engelse geschiedenis worden en hij wordt in dit boek ook met zorg en milde afkeer getekend. Deze Robert was een rasopportunist die gemakkelijk en snel (meestal te snel) van religie en politieke richting veranderde. Hij diende drie koningen: Karel II, de katholieke en verjaagde Jacobus II en diens schoonzoon, de Hollandse Willem III.

Robert was een soort eerste minister onder Jacobus, overigens toen nog een functie die veel meer afhankelijkheid van de luimen van de vorst inhield dan onder de Hannovers na 1714. De tweede Earl van Sunderland werd katholiek onder Jacobus en na de Glorious Revolution van 1688 weer protestant in Utrecht, waarheen hij was gevlucht. Van daaruit adviseerde hij Hollandse Willem, die niet zoveel kenners van het Engelse politieke leven kon vinden. Robert streek veel plooien glad tussen de machtige Whigs (de partij achter de revolutie) en de stugge Willem.

De Earl was bevriend met de veldheer en politicus John Churchill en diens dominante vrouw Sarah, hartsvriendin van koningin Anne (die haar zwager Willem van Oranje opvolgde). De Churchills kregen zo steeds meer macht en hun trouwste volgeling werd Roberts Spencers zoon Charles, derde Earl van Sunderland.

Deze trouwde met een dochter van de grote maarschalk Churchill en bekleedde hoge posten. Onder George I was hij minister van Financiën. Hij gaf de koning in een brief de raad om diens vijandige zoon (de latere George II) te laten vermoorden. Dat krasse advies werd niet opgevolgd en George II vond de brief later in een geheime lade. Maar Charles Sunderland was toen al dood.

Een volgend sterk portret in dit boek is dat van Sarah Churchill, vooral in haar boosaardige ouderdom. Zij was de rijkste vrouw van Engeland en intrigeerde onophoudelijk tegen de Hannovers en premier Robert Walpole. Haar kleinzoon Charles werd onterfd, toen hij (uit geldgebrek) een baantje van Walpole aannam. Deze Charles had toen al de titels van Marlborough en Sunderland en hij zou de stamvader van de Churchills worden. Maar zijn titelloze jongere broer John kreeg alle fortuin. Deze Spencers kochten in 1765 de titel Earl of Spencer.

De tweede Earl, George John Spencer, werd een fameus minister van Marine die in 1798 Horatio Nelson boven diens superieuren plaatste. Hij was een libroholic, hij maakte zijn familie arm aan geld, maar rijk aan kostbare boeken (43.000). Na hem hebben de Spencers zich op de been moeten houden door steeds boeken en schilderijen, en landerijen van Sarah Churchills imperium te verkopen.

Een zuster van de boekengek, Georgiana, wordt ook met verve geportretteerd. Zij speelde een hoofdrol in de society van de pruikentijd, en veroorzaakte een groot schandaal door een curieus driehoekshuwelijk aan te gaan met haar echtgenoot, de sombere hertog van Devonshire, en een hartsvriendin, Elisabeth. In augustus 1785 kreeg de Duke van beide vrouwen een dochter, met twee weken verschil. Het werd later toch ruzie.

Een andere opvallende Spencer, diep in de negentiende eeuw, verkoos straatarm te blijven. Hij werd een excentrieke katholieke monnik, broeder Ignatius van St. Paul, die Engeland wilde terugvoeren naar de 'moederkerk' en intussen de armen in de sloppen hielp. Iedere kerkelijke promotie weigerde hij. Sinds 1992 loopt een proces voor heiligverklaring.

De vijfde Earl, John Poyntz, was een trouwe bondgenoot van de liberale leider Gladstone. Tweemaal dacht hij premier te zullen worden (1894 en 1905). Maar anderen, Victoria en haar zoon Edward VII (Bertie) incluis, achtten het beter deze niet zeer slimme liberale partijganger te negeren. Hij heette de 'Red Earl', niet om zijn politieke instelling, maar vanwege de kleur van zijn bakkebaarden.

De meeste Spencers hadden, anders dan Diana, gelukkige huwelijken en zij konden het meestal wél goed vinden met de koninklijke familie. Vrouwelijke familieleden waren vaak hofdame bij de Windsors. Volgens Pearson werd Diana voor kroonprins Charles uitgezocht door haar grootmoeder. De Windsors dachten ook dat deze engelachtige tiener geschikt was om koningin te worden in de permanente show die de monarchie in de twintigste eeuw is geworden.

Pearson is niet mals over het Engelse vorstenhuis in het tragische slotstuk van zijn lange verhaal. Diana is eigenlijk bedrogen bij haar huwelijkssluiting in 1981, omdat niemand haar vertelde dat Charles zijn grote liefde, Camilla Parker-Bowles, nooit zou opgeven.

De Windsors hebben Diana ook onderschat. Ze dachten dat deze de buitenechtelijke affaire van haar echtgenoot wel braaf zou slikken, zoals koningin Alexandra een eeuw eerder deed. Diana, die samen met haar broer Charles vele jaren oorlog had gevoerd tegen haar drakerige stiefmoeder Raine, bleek moeilijker te manipuleren.

De rest van het droeve verhaal is bekend. Pearson meent dat de zonen van Diana qua uiterlijk en lichaamslengte meer Spencers dan Windsors zijn, maar hij waagt zich verder niet aan voorspellingen over hun lot en karakterontwikkeling. Dat hoeft ook niet in het kader van dit boek. Het gaat slechts om een zijtak van een befaamde familie, want Diana's broer heeft vier kinderen, onder wie de toekomstige tiende Earl of Spencer.

Meer over