reportage

Deze wetenschappers kunnen naar het verleden reizen. Via games

Angus Mol, thuis in zijn kantoor in Leiderdorp. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Angus Mol, thuis in zijn kantoor in Leiderdorp.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Hoe kleuren games over de Tweede Wereldoorlog of middeleeuws Engeland ons beeld over de geschiedenis? Nederlandse wetenschappers vertellen er live over tijdens het gamen. En onderzoeksfinanciers trekken daar nu serieus geld voor uit.

Vlak voordat de viking Angus Mol met een van zijn twee bijlen een Engelse soldaat de genadeklap verkoopt, moeten we echt even stilstaan bij de deur in de abdijkerk achter hem. Een prachtige deur is het, vorm en beslag doen behoorlijk authentiek aan, vaag bekend zelfs, een typisch Angelsaksisch exemplaar eigenlijk. Zo een die bij de eerste resultaten zal staan als je op internet zoekt op ‘oudste deur van Engeland’.

Dat is ook hoe deze deur in de missie van archeoloog en game-onderzoeker Angus Mol terecht kan zijn gekomen, vertelt hij. Niet vanuit het klooster van Snotinghamscire ergens rond de 9de eeuw, maar vanuit Leiderdorp in het nu. Ontwikkelaar Ubisoft van Assassin’s Creed, een populaire reeks games die in het verleden speelt, stopt veel moeite in het zo accuraat weergeven van de omgeving. Loopt men vast, dan gebruiken ontwikkelaars het eerste geloofwaardige Googleresultaat. Die deur is eigenlijk net iets te jong om in deze game over vikingen terecht te komen.

Games als hoorcollege

Mol (36) studeerde Caribische archeologie, werkt aan de Universiteit Leiden en is een van de spelers van historische games die van live gamen op internet een aanstekelijk soort hoorcolleges maken. Uit allerlei vakgebieden kijken en luisteren onderzoekers en geïnteresseerden mee, om wat we op het scherm zien aan te vullen met wat ze weten. Want games, zegt Mol, lijken van alle media die we hebben het meest op een tijdmachine. Mensen besteden meer tijd aan het verleden door deze games, dan via grote historische musea.

Die games zijn populair. Op Twitch, een platform waar je als gamer kunt streamen zodat andere mensen mee kunnen kijken, zijn op elk moment op de dag zo’n twee miljoen gebruikers actief. Veel van de gestreamde games spelen in het verleden, of lenen er elementen uit. Er zijn tal van games waarbij je een koninkrijk moet stichten en onderhouden. De immens populaire reeks Call of Duty bracht eind vorig jaar een deel uit dat speelt in de Koude Oorlog, en het aantal games met de Tweede Wereldoorlog als decor is ontelbaar.

Het was na een college ‘orceology’, over de fantasiewezens orks uit World of Warcraft, dat Mol en een aantal collega’s op het idee kwamen om games live te voorzien van hun expertise. Stichting Value, die de jonge onderzoekers opzetten, organiseert nu dit soort streams, maar ook evenementen als Romeincraft, waarbij het bouwspel Minecraft wordt gebruikt om iets te leren over de Romeinse tijd. Dit voorjaar begint met een onderzoekssubsidie Streaming the Past aan de Universiteit Leiden, een verdere uitbreiding. Er worden nog studenten gezocht die willen gamen voor de wetenschap.

‘Natuurlijk krijg ik heel vaak de vraag hoe accuraat een game is’, zegt Mol. ‘Maar daar gaat het ons niet om. Games bieden, anders dan boeken en films, een interactieve ervaring met het verleden. In de breedst mogelijke wetenschappelijke zin geven we daar duiding en context bij. Ik ga game-ontwikkelaars niet vertellen dat iets niet mag.’

Onze blik op vroeger

Wat hij en andere gamers interessanter vinden, is hoezeer in games te zien is hoe onze hedendaagse blik het verleden kleurt. Zo is in het laatste deel van Assassin’s Creed het ‘standaard’ personage voor het eerst een vrouw. Welkom in de door mannen gedomineerde gamewereld, maar de aanwezigheid van vrouwen op het virtuele slagveld wordt vaak hevig bediscussieerd.

‘Ander voorbeeld: het is in sommige games mogelijk om als Duitse soldaat aan een gevecht mee te doen, maar ondenkbaar dat je een concentratiekamp zou bewaken. In spellen die in feite draaien om het koloniseren van de wereld bestaat vaak geen slavernij.’ Het gaat Mol en zijn collega gamers om dat bewustzijn. Veel verhalen over geschiedenis zijn vanuit een bepaald perspectief.

De game-sessies leveren daarnaast ook een groeiend aantal wetenschappelijke studies op. Zo promoveert Pieter van den Heede binnenkort aan de Erasmus Universiteit op de vraag hoe games met de Tweede Wereldoorlog als decor bijdragen aan het onderwijs over de oorlog.

In het oude Engeland zien we intussen een viking een vijand martelen, terwijl we leren dat deze Ivar Ragnarsson echt bestaan heeft, en daadwerkelijk een deel van Engeland veroverde. Hij deed dat alleen, merkt een docent oud-Engels droogjes op, gedragen door anderen. De echte Ivar had geen benen om op te staan.

John-Alan Pascoe (33) doceert lucht- en ruimtevaarttechniek aan de TU Delft, en is een trouwe kijker naar de sessies van Value.

‘Ik vroeg me vaker af hoe nauwkeurig games waren als ik ze zelf speelde. Je vraagt je af of mensen in een bepaald verleden echt zo dachten en doen. Ik ben zelf wetenschapper, maar ben vooral geïnteresseerd als gamer. Ik speel ook Flight Simulator, maar ik weet zelf veel van materiaalmoeheid en in dat spel gaat het om vliegen en niet wanneer de vleugel afbreekt. Via die games wordt op een zo breed mogelijke manier kennis gedeeld met een groot publiek, en leer je opeens iets over een mesopotamische beschaving. Elke keer wordt iets anders gespeeld, dus de ene keer interesseert de game me meer dan de andere keer. Ik vind het vooral leuk om met geïnteresseerde mensen in gesprek te gaan over wat we te zien krijgen.’

Hieronder de sessie van Value waarin Assassin’s Creed Valhalla wordt gespeeld, met op ongeveer 39 minuten de scène met de deur:

De streams van Value zijn te vinden op hun Twitch-kanaal, en op YouTube. Meer informatie op value-foundation.org.

Assassin’s Creed, historische games en de Vikingen

Een levend geschiedenisboek, schreef Peter van Ammelrooy over Assassin’s Creed Valhalla, toen het eind vorig jaar uitkwam. Lees hier zijn vijfsterrenrecensie.

De makers van de game steken veel werk in het nauwgezet nabootsen van de historische setting waarin de games afspelen. Maar hoe beleef je die schitterende reconstructies als je niet kunt of wilt spelen? Dan is er de ontdekkingstour van Odyssee. Zo eentje kwam er ook voor de Egyptische editie van Assassin’s Creed.

Archeoloog Neil Price en historicus Valerie Hansen proberen in hun boeken het beeld van de bloeddorstige Vikingen en de ‘duistere’ periode rond het jaar 1000 bij te stellen. Met beperkt succes, oordeelde Marcel Hulspas. De Vikingen waren van alles, maar toch echt geen lieverdjes.

Meer over