Deze hits illustreren Surinaamse onafhankelijkheid

De Surinaamse zanger Max Nijman zong al meer dan veertig jaar geleden over zijn 'mooie zoete Suriname' en dezer dagen rond de viering van de onafhankelijkheid zal het Ai Sranang aan beide kanten van de Atlantische Oceaan ongetwijfeld vaker weerklinken. Ai boi. Zeker weten. Het walsje om weemoedig op te wiegen geldt als een alternatief volkslied waar iedere Surinamer mee vertrouwd is.

null Beeld
Beeld

En Nederlanders? Surinaamse muziek is hier maar mondjesmaat tot de mainstream doorgedrongen, terwijl elk weekend bands op feesten en partijen hordes opzwepen met hun 'bigie poku'. Topnotch labelmanager Kees de Koning startte daarom twee jaar geleden een reeks verzamelalbums met de sterren uit de Surinaamse muziekgeschiedenis. Nu daarvan het sluitstuk: het boek Sranan Gowtu (Surinaams Goud) Iconen Uit De Surinaamse Muziek. Van Kid Dynamite tot Trafassi; van Lieve Hugo tot Kenny B. Ze worden beschreven en geduid door journalist Diederik Samwel.

Een aanwinst, want de geschiedschrijving van Surinaamse muziek met (creoolse) stijlen als kaseko en kawina laat te wensen over. Dus met Onafhankelijkheidsdag voor de deur en Sranan Gowtu als leidraad, hier zes succesvolle Surinaamse acts en hun hits waarin (soms) de Surinaamse emancipatie en de politieke strubbelingen worden weerspiegeld. Opdat u morgen meer dan alleen het ritme van de Wasmasjien kent.

Max Nijman - Ai Sranang (rond 1968)

Het was de Amerikaanse zanger Brook Benton, met wie Nijman aantal keer had opgetreden in Paramaribo, die hem aanraadde om niet in het Engels maar in zijn eigen taal te zingen. De lofzang op Suriname met Nijmans typerende snik werd de eerste hit in het Sranang van 'Suriname's Soulman Number One'. Bijzonder omdat het niet gebruikelijk was dat Surinaamse zangers in hun eigen taal zongen. Het maakte Nijman, die in 1968 naar Nederland emigreerde, in eigen land extra populair. Ook omdat zijn carrièrre haast parrallel liep met de bewustwording en emancipatie van Suriname in de jaren zeventig.

Oscar Harris - Soldier's Prayer (1971)

De eerste Surinaamse nummer één hit in Nederland. En ook al had Max Nijman een trend gestart, zingen in het Surinaams was in 1971 nog geen vanzelfsprekendheid. Heel misschien was dat ook een reden dat Soldier's Prayer het hier zo goed deed. Surinaamse muziek die tot dan toe scoorde had altijd een latin of calypso swing of anders een tekstueel pikanterietje of novelty luchtje. We roepen BB met R (Bruine Bonen met rijst) van Max Woiski uit 1950. Woiski jr dacht twaalf jaar later dat kan ik ook en zong het volgende item op het menu: Rijst met Kouseband. Ook een hit.

null Beeld
Beeld

Lieve Hugo - Na Foe Sang Ede (1974)

De roerige jaren zeventig of hoe de onafhankelijkheid zich op meerdere niveaus manifesteerde. Typisch Surinaamse populaire muziek als kaseko - dansmuziek waarin een rollende snaredrum als motor werkt en een grote trom accenten legt - bloeide op en kreeg zijn huidige moderne vorm met gitaar, blazers en toetsen. Katalysator was Suriname's eerste echte popidool Lieve Hugo. In 1970 al op de slotavond van het Holland Festival, doorgaans net zo blank als gereserveerd, wist de zanger als leadzanger van Orchestra Washboard een aantal bezoekers in dansende extase te krijgen. Jawel, witmangs met winti! Hugo was hot. Hij vertrok naar Nederland omdat hier een platencontract op hem wachtte. En na hem kwamen velen. Dat betekende dat de emancipatie van Surinaamse muziek deels in Nederland plaatsvond. Rond 1975, het jaar van de onafhankelijkheid, trokken veel Surinamers naar Nederland waaronder muzikanten die vanuit thuisbasis Holland hun Sranang veroverden. Lieve Hugo heeft veel van dat moois niet mee mogen maken. Tien dagen voordat de onafhankelijkheid werd uitgeroepen, stierf hij aan de gevolgen van maagkanker.

Trafassi - Brombere (1982)

Toen ging het radicaal anders. Bouterse kwam in 1980 met een staatsgreep aan de macht. Na de decembermoorden van 1982 ontstond een vertrouwenscrisis tussen de militaire leiding van Suriname en de bevolking. Staatsgreep, geweld, junta. Als dat geen recept voor een protestsong is. Die kwam er dan ook. En uit onverwachte hoek. Feestband Trafassi die drie jaar later met Wasmasjien de erotische geneugten van een hulp in de huishouding zou bezingen, waagde zich met Brombere (strontkar) aan ludiek verpakte kritiek op het regime. Zanger Edgar Burgos hekelde de werkloosheid in Suriname. Want ook al zei Bouta dat er werk genoeg was, de hoofdfiguur van Brombere kan alleen maar werk vinden op de strontkar. Trafassi mocht een jaar lang niet optreden in Suriname.

Aptijt - Boeke (2002)

En de emancipatie? Zij danste voort. Kawina, oude, aan West Afrikaans verwante percussieve muziek werd medio jaren tachtig herontdekt. Bijzonder, omdat kawina door de brave Surinamer werd gezien als donkere, verwerpelijke muziek voor winti rituelen vol afgoderij. In zijn oervorm wordt de enige melodie geleverd door vraag-en-antwoord-zang en is in geen velden of wegen een stekker te bekennen. Het Surinaamse Sukrusani blies met veel succes het genre nieuw leven in en bracht het naar de stad. Kawina- en kaskawibandjes - een moderne vorm van kawina - schoten als paddestoelen uit de grond. Je kunt Aptijts Boeke zelfs horen in de film Alleen Maar Nette Mensen. Of bezoekt in het weekend een willekeurige partycentrum in de Randstad. Daar drijft een nieuwe generatie hier geboren muzikanten sinds de jaren negentig hun Surinaams/Nederlandse leeftijdgenoten met rollende drums de dansvloer op.

null Beeld
Beeld

Kenny B - Parijs (2015)

Onder de Surinaamse bevolking heerst grotendeels berusting over de huidige politieke situatie, mede ingegeven door pragmatisme. Wat wil je, als de scheidslijn tussen pro en contra Bouterse dwars door familie- en vriendenkring loopt. Zanger Kenny B staat model voor die nationale schizofrenie. In de jaren tachtig zat hij in Bouterses nationale leger. Toen brak met de binnenlandoorlog de pleuris uit en was familie vijand geworden. Letterlijk. Ronnie Brunswijk, leider van het junglecommando, is een neef van Kenneth Bron. Na zijn afzwaaien liep Bron dan ook eerst over naar de rebellen om daarna aan te schuiven aan de onderhandelingstafel. Voor beide partijen was hij een betrouwbare gesprekspartner. In Sranang Gowtu zegt de zanger dat hij over politiek geen mening heeft. 'Ik zing het liefst over de eenheid van het volk. Mensen bij elkaar brengen met muziek.' Meer nog dan elk ander aspect is dat misschien wat Surinaamse muziek in veertig jaar onafhankelijkheid heeft gedaan.

Vanaf vandaag ligt Sranan Gowtu (Nijgh & Van Ditmar en Top Notch) in de boekhandel. Morgen wordt Suriname's Onafhankelijkheid gevierd.

null Beeld
Beeld
Meer over