beeldvormers

Deze boom staat al meer dan 29 jaar stilletjes de boel in zich op te nemen

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: een eerbetoon van de ene stille kijker aan de andere.

Het monument ter nagedachtenis van de Bijlmerramp, aangelegd bij 'de boom die alles zag'.   Beeld Sabine Joosten / ANP
Het monument ter nagedachtenis van de Bijlmerramp, aangelegd bij 'de boom die alles zag'.Beeld Sabine Joosten / ANP

Afgelopen maandag werd de Bijlmerramp uit 1992 herdacht. Het is 29 jaar geleden dat er een vrachtvliegtuig neerstortte op twee flats in de Amsterdamse Bijlmermeer. De herdenking vond, zoals elk jaar, plaats bij ‘de boom die alles zag’, vermeldde deze krant. Rond die boom is vrijwel meteen na de ramp door bewoners en slachtoffers een provisorische herdenkingsplaats ingericht. Later kwam daar het officiële overheidsmonument bij.

In de krant stond een foto van drie mensen die een bloemstuk droegen. Op de achtergrond nog meer mensen en twee witte tenten, van die dingen die je onder andere omstandigheden ‘partytenten’ noemt. Geen spoor van een boom.

Ooggetuige

Fotograaf Sabine Joosten had meer beelden van de herdenking gemaakt, zag ik op de website van ANP. En daar was ook de boom – de stam althans, en een deel van zijn hangende takken. Aan de voet een perkje met houten bloembakken, daarachter de tenten met de herdenking. Van deze afstand was de boom te groot geweest voor de foto. Maar meer dan de dikke grijze stam heb je ook eigenlijk niet nodig.

‘De boom die alles zag’ is een grauwe abeel, een populier die in de volksmond ook wel de ‘ogenboom’ wordt genoemd. Zeker bij oudere exemplaren is de schors netvormig gegroefd, wat zorgt voor oogvormige patronen. Van alle bomen die solliciteren naar de rol van ooggetuige bij een ramp of een andere belangrijke historische gebeurtenis (denk aan de perenboom die de aanslagen op het World Trade Center in 2001 overleefde, of de kastanjeboom in de tuin van het Achterhuis, die werd beschreven door Anne Frank), heeft de grauwe abeel dus wel de beste papieren.

En deze staat al meer dan 29 jaar – hoe oud de boom precies is, kon ik nergens terugvinden – stilletjes op zijn plek de boel in zich op te nemen. Hij zag de paniek en de ontreddering, maar vooral ook de nasleep ervan in de jaren daarna. Op de foto is een van zijn ogen goed in beeld. Het zit halverwege de stam en kijkt naar rechts, waarheen weet ik niet.

Eerbetoon

Het was de derde of vierde keer dat Sabine Joosten (57) de herdenking van de Bijlmerramp fotografeerde. Ze was er net als de andere jaren naartoe gefietst. Ook dit jaar had niemand haar gevraagd om te gaan, ze deed het uit zichzelf. Ze was een van de twee aanwezige persfotografen. Ze loopt er altijd rond met een dubbel gevoel, zegt ze door de telefoon; ze verloor niemand bij het ongeluk, toch is de plek bijzonder voor haar geworden. Ze luistert naar de toespraken, maar spreekt er eigenlijk nooit iemand aan.

Ze kan zich de Bijlmerramp nog goed herinneren. Destijds woonde ze al in Amsterdam en volgde de ontwikkelingen vanuit huis. Tegenwoordig vraagt ze zich weleens af waarom ze destijds niet op haar fiets is gesprongen, als de bliksem met haar camera richting het nieuws? Aan de andere kant, wat had ze gemoeten in die chaos? Liever bezoekt ze nu de jaarlijkse herdenking: ook nieuws, maar minder snel.

De grauwe abeel legde ze ook al vaker vast. Maandag had ze geprobeerd de boom helemaal in beeld te krijgen door een eindje achteruit te lopen. Maar het begon al te schemeren; het beeld was niet mooi geworden.

Waarschijnlijk waren de ogen in de schors dan ook niet goed te zien geweest. Nu maakte Joosten een foto die voelt als een soort eerbetoon van de ene stille kijker aan de andere. Net als de fotograaf heeft ‘de boom die alles zag’ oog voor de momenten ná de ramp, ook al is dat inmiddels bijna 30 jaar geleden.

Meer over