De gidsBoekentips

Deze boeken zijn ook interessant, en wel hierom

Er verscheen deze week nog veel meer. Hier onze keus uit de boeken die we ook graag even noemen.

Zonder te oordelen laat Paulien Bakker zien hoe een puber voor IS kan vallen  

Beeld Nijgh & Van Ditmar

De Nederlandse journalist Paulien Bakker gaat logeren bij een Iraakse familie waarmee ze goed bevriend is en die ze meer dan een jaar niet heeft gezien. In de tussentijd is het gezin verhuisd naar Turkije en heeft zoon Oman zich aangesloten bij IS – voor korte tijd, inmiddels is hij weer terug. Vader Nimr wil er niet veel over kwijt, maar bij Bakker blijft de vraag hangen: wat bezielt een jongen als Omar om zich aan te sluiten bij Islamitische Staat? Zou hij haar, een westerse vrouw die hij goed kent, in die tijd iets hebben aangedaan? En: is hij echt gederadicaliseerd? Ze neemt de lezer in Wat volgt op een vergissing mee naar het begin van de 20ste eeuw, toen Irak nog niet bestond en de opa van Nimr met zijn geiten en schapen een zwervend bestaan leidde. Ze vertelt hoe Nimr in het buitenland gaat studeren, verliefd wordt. Dat verhaal gaat over in dat van Omar, een puber die onderdeel wil worden van iets groters en (mede door het gebruik van sociale media) wordt verleid door het idee iets te kunnen betekenen. Zonder enig oordeel te geven, laat Bakker knap zien hoe jongens als Omar geloven dat IS hun vertrapte wereld kan redden. (Sacha Kester)

Paulien Bakker: Wat volgt op een vergissing 
Nijgh & Van Ditmar; € 21,50.

Bohumil Hrabal vermaakt zijn kat Cassius met mooie verhaaltjes

Beeld Pegasus

Drinken en schrijven waren hoofdzaken in het leven van de Tsjechische schrijver Bohumil Hrabal (1914-1997). Minder bekend is dat hij ook een buitenhuisje had, 30 kilometer buiten Praag. Daar bekommerde hij zich intensief om een aantal zwerfkatten, onder wie Sinaasappel en Inktlap. Voor zijn favoriet, Cassius, schreef hij in 1993 een paar Avondverhaaltjes, die nu zijn vertaald en in een gelimiteerde oplage verschenen.

Katten lijken soms te luisteren, en door hun elegantie en ondoorgrondelijkheid kun je van alles op hen projecteren en hun toevertrouwen. Mooi om te zien hoezeer Hrabal zijn best doet om zijn kat te vermaken, bijvoorbeeld met de anekdote over de dichter Hrubin, die in zijn stamcafé de penssoep te slap vindt, een groen biljet van 100 kroon in stukken scheurt, en die met zijn lepel door de soep roert, die daar een stuk van opknapt. Waarop een arme dichter naast hem een honderdje te leen vraagt. Maar Hrubin veegt zijn mond af, wijst naar zijn lege, vettige bord en zegt: ‘Hé gabber, had dat eerder gezegd! Ik heb net m’n laatste honderdje opgesoupeerd…’ (Arjan Peters)

Bohumil Hrabal: Avondverhaaltjes voor Cassius de kat
Uit het Tsjechisch vertaald door Kees Mercks. Pegasus; € 16.

Anjet Daanje stuwt haar lezers voort in een buitenissig liefdesverhaal

Beeld De Arbeiderspers

In de Eerste Wereldoorlog raakt een soldaat zijn geheugen kwijt. Niemand weet wie hij is. Tot de Belgische Julienne verschijnt, die beweert dat hij haar echtgenoot is. Ze neemt hem mee naar huis; hij blijkt Amand te heten, portretfotograaf te zijn en twee kinderen te hebben. Amand en Julienne zijn als vreemden voor elkaar, maar langzaamaan worden ze opnieuw verliefd. Toch lijkt zij dingen achter te houden. En hoe zit het met Amands dromen, waarin hij Louis heet en een Duitse vrouw heeft?

Anjet Daanje (1965) heeft De herinnerde soldaat in een benevelende, haast manische stijl geschreven. Vrijwel elke alinea begint met ‘En’, alsof de geschiedenis een opeenstapeling is van gebeurtenissen en gevoelens. En zo moet het voor Amand zijn, die zijn leven opnieuw vormgeeft door elk brokje informatie op het volgende te stapelen. En zo wordt de lezer voortgestuwd, ruim vijfhonderd pagina’s lang. En soms dreigt de roman aan zijn eigen kwaliteit ten onder te gaan: de lezer raakt overspoeld door alle details en het trage, maar toch nietsontziende tempo. Een buitenissig liefdesverhaal dat om veel tijd en geduld vraagt. (Bo van Houwelingen)

Anjet Daanje: De herinnerde soldaat 
Passage; € 24,90.

Sterke roman van Julia Deck over een licht verzuurd echtpaar 

Beeld Vleugels

Niets is wat het lijkt in de vierde roman van Julia Deck (1974) die zes jaar geleden de Franse literaire monde opschudde met haar razend spannende debuut Viviane Élisabeth Fauville. In Een huis dat van ons is verhuist het kinderloze echtpaar Caradec naar een moderne eco-wijk, een woonerf van acht eendere huizen met weelderige gazonnetjes, zonnepanelen, stadsverwarming en een gezamenlijke composthoop. Behalve dat de stadsverwarming niet goed werkt (dat betekent koud douchen totdat er een gasleiding is aangelegd, en dat duurt wel even), blijkt dat een groter huis niet betekent dat je meer privacy hebt, integendeel. De Caradecs, minimalistische, licht verzuurde ‘gutmenschen’, onttrekken zich zo veel mogelijk aan het gezellige buurtgevoel, maar ze kunnen niet ontkomen aan het stel naast ze, Annabelle (een giechelbekje in hotpants) en Arnaud (parkeert zijn auto voor hún deur) Lecoq.

Een brute moord (op de kat van de Lecoqs) maakt de stemming op het woonerf er niet gemoedelijker op. Hoe Julia Deck haar lezers steeds op het verkeerde been zet, de spanning opvoert, hedendaagse grootsteedse ongemakken als uitgangspunt neemt en daar ijzersterke literatuur van maakt – dat is tamelijk briljant. (Wineke de Boer)

Julia Deck: Een huis dat van ons is 
Uit het Frans vertaald door Katrien VandenbergheVleugels; € 22,90.

 Veelzijdige en intrigerende astronoom komt nergens echt tot leven

Beeld Prometheus

‘De grote eik van de astronomie is geveld.’ Dat zei de Amerikaanse sterrenkundige Subrahmanyan Chandrasekhar toen hij hoorde dat Jan Hendrik Oort (1900-1992) was overleden. Oort was een van de grootste astronomen van de 20ste eeuw en een van de laatste allrounders in het vakgebied. In de jaren twintig van de vorige eeuw ontdekte hij de draaiing van ons Melkwegstelsel. Hij legde de basis voor de Nederlandse radioastronomie en stond aan de wieg van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht, met grote observatoria in Chili. Daarnaast bestudeerde hij kometen in ons zonnestelsel, exploderende sterren, het centrum van de Melkweg en de structuur van het heelal.

Een kleine twintig jaar na Oorts dood verschijnt een biografie van de hand van zijn voormalige promovendus Pieter van der Kruit, Horizonnen. Oorts liefde voor dansen, roeien, schaatsen en reizen komen daarin zijdelings aan bod, maar Van der Kruit houdt het vooral bij een brave en feitelijke weergave van wat hij zoal aantrof in de archieven van de Universiteit Leiden. Interessant voor wetenschapsliefhebbers en vakgenoten, maar jammer voor een breder publiek, want de veelzijdige en intrigerende eik van de astronomie komt nergens echt tot leven. (Govert Schilling)

Pieter van der Kruit: Horizonnen – Een biografie van astronoom Jan Hendrik Oort  
Prometheus; € 24,99.

Jaloersmakend verslag vanaf vogelparadijs Rottumerplaat 

Beeld Atlas Contact

Dan mag je al 435 dagen verblijven op vogelparadijs Rottumerplaat, kom je er ook nog eens 159 vogelsoorten tegen in een jaar. Bioloog Barwolt Ebbinge (1949) doet in Rottumerplaat verslag van zijn belevenissen als vogelwachter (in 2016 en 2017) op het ‘verboden’ Waddeneiland, waar ooit alleen Jan Wolkers en Godfried Bomans vertoefden – voor een weekje. Zo persoonlijk en meeslepend als zijn voorgangers schrijft Ebbinge niet. Hij beperkt zich vooral tot zijn waarnemingen en anekdotes. Die zijn jaloersmakend voor de natuurliefhebber. Vooral wanneer hij rept van zijn verblijf op de ‘Ploat’ tussen eidereenden en lepelaars. Of wanneer hij het aantal vogels op een januaridag schat op zo’n 20 duizend, verdeeld over 50 soorten (‘Bonte strandlopers zijn met 9.000 stuks weer het talrijkst’). ‘Op Rottumerplaat raak je nooit uitgekeken’, beëindigt Ebbinge zijn boek. Dat is een beetje een open deur, maar daarachter komt een vogelparadijs tot leven. (Jean-Pierre Geelen)

Barwolt Ebbinge: Rottumerplaat – Verboden eiland in de Waddenzee
Atlas Contact; € 24,99. 

Kinderboek over Theseus begint meteen waar het spannend wordt

Beeld Luitingh-Sijthoff

Pech komt nooit bij toeval. Wie de goden beledigt, kan erop wachten. Hoe vernuftig ook, Griekse drama’s kunnen daardoor wat langdradig worden. Wie het meeslepende liefdesavontuur van Theseus en Ariadne wil vertellen, moet behoorlijk wat geduld hebben voor het hoogtepunt komt: het doolhof met het monster.

Zo niet in Het beest met de kracht van tien paarden, van de Friese schrijfster Lida Dijkstra. Zij begint meteen waar het spannend wordt: als de veertien opgeofferde jongeren uit Athene worden neergelaten in een donkere tunnel.

De raamvertelling is slim in elkaar gezet. Eerst bevredigt Dijkstra de basale behoeften van de lezer. In haar versie heeft Theseus als meisjes vermomde vrienden meegesmokkeld en draagt hij een opvouwbaar zwaard in zijn laars. Hun tocht voelt aanvankelijk meer als een schoolreisje dat misgaat.

Pas als de 12-jarige Chloë bang wordt, begint het oudste meisje in de groep de voorgeschiedenis te vertellen. Dat doet ze aan de hand van fresco’s die ze onderweg tegenkomen. Zo is Het beest met de kracht van tien paarden het intelligente, spannende tienerboek geworden dat het hoort te zijn. Natuurlijk met een draad als leeslint. (Pjotr van Lenteren)

Lida Dijkstra: Het beest met de kracht van tien paarden
Met illustraties van Djenné FilaLuitingh-Sijthoff; € 17,99Vanaf 10 jaar.

Keurige rondleiding langs griezelige virussen

Beeld Athenaeum

Je zou haast denken dat Roel Coutinho achter de uitbraak van het coronavirus in Wuhan zit. Want pas op met zoönosen, ‘ziekten die van dier naar mens worden overgedragen’, aldus de hoogleraar epidemiologie in het boekje Epidemieën en pandemieën. ‘Ook wordt er steeds meer en sneller gereisd, waardoor infectieziekten zich makkelijker over de hele wereld kunnen verspreiden.’

Een nauwgezette beschrijving van de situatie met het Wuhanvirus dus eigenlijk, maar Coutinho kent zijn virussen: als hoofd volksgezondheid van de GGD in Amsterdam zag hij de opkomst van aids, als directeur van het centrum infectieziektebestrijding van het RIVM was hij in 2009 getuige van de Mexicaanse griep, maar als RIVM-apparatsjik was hij ook kop-van-jut van de hernieuwde antivaccinatiebeweging die rond die tijd opkwam.

Dat had zomaar een onthullende editie van de reeks Elementaire Deeltjes kunnen opleveren. Helaas houdt Coutinho de persoonlijke ontboezemingen voor zich, beperkt als hij is door het krappe woordenaantal dat hem voor dit miniboekje is toebedeeld. Het resultaat is een keurige, maar ook erg brave rondleiding langs hiv, griep, pest, cholera, ebola, malaria, sars en al die andere gesels die de mens al sinds zijn ontstaan achtervolgen. (Maarten Keulemans)

Roel Coutinho: Epidemieën en pandemieën 
Athenaeum; € 9,99.

Meer over