Dercons Hitlerbeeld valt wel goed in München

Geërgerd door de Nederlandse 'angst voor intellectualisme' vertrok de omstreden museumdirecteur Chris Dercon naar Duitsland. Daar wordt zijn eerste expositie bejubeld....

Dercon vindt dat tekenend voor het klimaatverschil tussen Nederland en Duitsland. In dat laatste land worden de kunsten en intellectueel krachtvertoon nog met ontzag bekeken, zegt de oud-directeur van het Rotterdamse Museum Boijmans Van Beuningen. 'Er is hier gevoel voor kwaliteit en hiërarchie. Men durft nog te zeggen: dat is belangrijk, ook als men er niets van begrijpt, en ook te kiezen wat minder belangrijk is.'

De nu 45-jarige Belg vertrok begin 2002 mopperend uit Nederland, waar hij weliswaar werd geprezen om zijn bevlogenheid, maar ook veel kritiek oogstte. NRC Handelsblad sprak van het 'uitkramen van grote woorden die niets betekenen'. Als directeur van het Boijmans kampte hij met luidruchtige conflicten met de museumstaf, een verbouwing die eindeloos duurde en tegenvallende bezoekerscijfers.

Tenslotte werd Dercon in 2002 door de gemeentepolitiek bekritiseerd vanwege zijn keuze voor het beeld van een knielende en biddende Hitler. Een werk van de Italiaanse enfant terrible Maurizio Cattelan. In het door Hitler verwoeste Rotterdam is zoiets 'smakeloos', vond de politiek. De LPF wilde het beeld verbieden.

Datzelfde spottende beeld krijgt op dit moment positieve reacties in het Haus der Kunst, het gerenommeerde tentoonstellingsoord in München waarvan Chris Dercon sinds deze lente directeur is. Het navrante is, dat Hitler dit gebouw liet neerzetten en er vijf keer toespraken over kunst hield.

Hitler 'keert als jammerlijke figuur terug in het oord van zijn vroegere duistere triomfen', schreef de Süddeutsche Zeitung lovend. Het beeld staat alleen in een zaal. De bezoekers staan netjes in de rij, lopen een voor een naar voren en kijken Hitler in de ogen, 'alsof ze persoonlijk met hem afrekenen', zegt Dercon.

De joodse gemeente in München is enthousiast. Het Hitler-beeld is dan ook onderdeel van een tentoonstelling van de Canadees-joodse verzamelaar Ydessa Hendeles. Der Spiegel betitelde het als een 'coup' dat het Dercon lukte haar beroemde collectie voor het eerst buiten haar eigen stichting te tonen, en nog wel in een historisch beladen oord dat Dercon weer in zijn oorspronkelijke nazi-vorm wil tonen.

In de tentoonstelling Partners combineert Hendeles foto's en installaties van kunstenaars als Diane Arbus, Bruce Naumann, Paul McCarthy en Jeff Wall met voorwerpen als een blikken Minnie Mouse met de kat in een koffer. Een hele zaal is gewijd aan haar Teddy Bear Project, via E-bay gekochte foto's van teddyberen en hun onbekende bezitters, van kinderen tot soldaten.

De selectie krijgt perspectief door het verleden van Hendeles, die in Duitsland werd geboren nadat haar Pools-joodse ouders ternauwernood de Holocaust overleefden. De kritische Duitse recensenten juichen. 'Sensationele tentoonstelling', oordeelde de Süddeutsche. De Frankfurter Allgemeine sprak van een 'paukenslag' waar 'de nieuwe directeur Chris Dercon en zijn team meteen aan het begin in zijn geslaagd'.

Dercon kreeg van de stad een budget-verhoging en de opdracht om van het Haus der Kunst temidden van de toenemende concurrentie in München (Pinakothek der Moderne) meer een 'Kulturhaus' te maken.

Dat past bij Dercon, die altijd zoekt naar verbindingen met andere kunstvormen. Hij werkt samen met de bloeiende theater- en uitgeverswereld in München. 'Vrienden zeiden: Dercon, wat ga jij doen in het conservatieve München? Maar het culturele klimaat is hier juist heel goed.'

Meer over