boekrecensie

De Zweedse succesdebutant Lydia Sandgren neemt de tijd om haar verhaal te ontvouwen ★★★☆☆

Het lage verteltempo is de kracht én de zwakte van deze vuistdikke Zweedse bestseller. Tot het boek toch nog een pageturner wordt.

Lotte Jensen
Lydia Sandgren Beeld Emeli Asplund
Lydia SandgrenBeeld Emeli Asplund

Met haar debuut, Verzamelde werken, won de Zweedse schrijfster en psycholoog Lydia Sandgren (1987) de belangrijkste literaire prijs van Zweden, de Augustprijs. Daarna volgde de hoogste onderscheiding van de Zweedse boekhandelaren. Het gevolg: duizelingwekkend hoge verkoopcijfers. Uitgevers stonden in de rij om de vertaalrechten van deze bestseller te bemachtigen.

Tien jaar werkte Sandgren aan haar lijvige roman, die nu ook in het Nederlands is verschenen. Haar onthaal in Zweden als nieuwe literaire ster zorgt voor hooggespannen verwachtingen, maar maakt ze die ook waar?

Om te beginnen: de titel is nogal misleidend. Lezers zullen denken het verzamelde werk van Sandgren in handen te hebben, maar het gaat om de geschriften van de hoofdpersoon, Martin Berg. De 50-jarige uitgever koestert zijn leven lang al de ambitie een beroemd schrijver te worden, maar slaagt er niet in om enig werk van betekenis te voltooien. Honderden losse mappen, notitieboekjes en aantekeningen ‒ zijn verzamelde werk ‒ zal hij op een dag aan zijn kinderen Rakel en Elis nalaten.

Tegenpolen

In een interview met een journalist van het tijdschrift Svensk Bokhandel blikt de uitgebluste Berg terug op zijn leven en zijn twee belangrijkste relaties: de vriendschap met de schilder Gustav en zijn huwelijk met de veelbelovende wetenschapper Cecilia, die haar kindertijd in Ethiopië heeft doorgebracht.

Knap is de wijze waarop Sandgren de afhankelijkheidsrelatie tussen Martin en Gustav schetst. Ze zijn elkaars tegenpolen, maar blijven loyaal aan elkaar in voor- en tegenspoed. Samen brengen ze lange tijd door in Parijs, waar ze aan hun artistieke projecten werken en verschillende liefdesrelaties aanknopen. In tegenstelling tot Martin slaagt Gustav er wel in om door te breken als kunstenaar. Zijn favoriete model is Cecilia, de geliefde van Martin, van wie hij honderden portretten maakt. Maar de prijs is hoog: Gustavs alcoholverslaving brengt hem geregeld aan de rand van de afgrond.

Wanneer Cecilia zwanger raakt, komt er in één klap een einde aan Martins studentikoze bestaan. Na de geboorte van hun eerste kind raakt zij in een ernstige depressie. Wanneer ze opknapt, stort ze zich als een bezetene op haar proefschrift. Ze zondert zich steeds meer af. Daags na haar promotie, op haar 33ste, verdwijnt ze spoorloos. Martin en zijn twee kinderen weten zich weliswaar te redden, maar worstelen dagelijks met haar mysterieuze verdwijning. Het gemis is des te groter omdat ze er via de werken van Gustav voortdurend mee worden geconfronteerd.

Laag tempo

Dit alles ontvouwt zich in een zeer langzaam tempo en dat is tegelijkertijd de zwakte en kracht van deze roman. Sandgren weet weliswaar psychologische diepgang te bereiken door de twee mannen, hun vriendschapsband en wisselende relaties zo uitgebreid te volgen, maar het had beslist beknopter gekund. De lange uitweidingen en meanderende terugblikken maken het lastig om in het verhaal te raken.

Daar komt bij dat het stilistisch niet allemaal even sterk is. Sommige woorden doen gekunsteld aan (‘gesofisticeerd’) en bepaalde vergelijkingen komen vreemd over: ‘zijn haar [was] nog vochtig van het douchen, waardoor hij meer dan ooit op een Hollander uit de Gouden Eeuw leek’.

Maar wie doorzet, wordt beloond. In het derde en laatste deel krijgt de lezer antwoord op de vraag wat er met Cecilia is gebeurd. Wanneer Gustav komt te overlijden, begint dochter Rakel aan een zoektocht naar haar moeder. De zaak neemt een onverwachtse wending en het boek verandert op slag in een heuse pageturner, waarbij fictie en waarheid in elkaar overlopen.

Het kan bijna niet anders of deze roman zal verfilmd worden. De complexe gezinssituatie van Cecilia, de door alcohol getekende mannenvriendschap en de verrassende ontknoping lenen zich verdraaid goed voor een typisch Scandinavisch familiedrama.

Lydia Sandgren: Verzamelde werken. Uit het Zweeds vertaald door Eline Jongsma en Janny Middelbeek-Oortgiesen. Oevers; 784 pagina’s; € 32.

null Beeld Oevers
Beeld Oevers
Meer over