Architectuur

De zalen van Amare zijn prachtig, maar de doorgangen missen sfeer. Alsof een Stradivarius in een plunjezak is gestopt ★★★☆☆

De concertzaal van cultuurpaleis Amare. Beeld Ossip van Duivenbode
De concertzaal van cultuurpaleis Amare.Beeld Ossip van Duivenbode

Het nieuwe Haagse kunstcomplex Amare biedt veel moois, maar is (nog) niet het gedroomde cultuurpaleis dat Den Haag zichzelf wenste.

Kirsten Hannema

Het mooie van kunst is dat iedereen die ernaar kijkt iets anders ervaart. Bij het cultuurpaleis Amare, dat aan het Haagse Spuiplein is verrezen, zie je iets soortgelijks. Passanten herkennen bomen en stemvorken in de gevels, of hebben associaties met de neogotische façades van het voormalige World Trade Centre in New York.

Zelf vergelijkt architect Patrick Fransen, die het gebouw samen met Jo Coenen en NL Architects ontwierp, het betonnen draagskelet met een theatergordijn, dat het gigantische gebouw omhult en zich op de begane grond opent naar de straat.

Cultuurpaleis Amare, gevelbeeld vanaf de Turfmarkt. Beeld Ossip van Duivenbode
Cultuurpaleis Amare, gevelbeeld vanaf de Turfmarkt.Beeld Ossip van Duivenbode

Met 54 duizend vierkante meter is Amare het grootste cultuurcomplex in Nederland. Stap naar binnen en je belandt in een ‘stad’ vol verrassingen, met stegen, pleinen en een passage waar je kunt winkelen, eten en flaneren. Neem een kijkje in de met goud geaccentueerde Concertzaal, het houten Danstheater met zijn zwarte binnenwereld of de betonnen Conservatoriumzaal die dubbelt als houseclub. Pak de roltrap naar boven en je staart in een ‘wormgat’: een meterslange gang waardoor artiesten vanuit de publieksfoyer richting het backstagegedeelte verdwijnen en vice versa.

De Danszaal in cultuurpaleis Amare. Beeld Ossip van Duivenbode
De Danszaal in cultuurpaleis Amare.Beeld Ossip van Duivenbode

Maar de grootste verrassing is dat het nieuwe onderkomen van het het Residentie Orkest, het Nederlands Dans Theater, het Koninklijk Conservatorium en het Zuiderstrandtheater er staat. Op 19 november wordt Amare feestelijk geopend, al kunnen de meeste evenementen vanwege de aangescherpte coronamaatregelen niet doorgaan. Meerdere malen werd het project, dat in 2010 onder de naam Spuiforum begon, bijna afgeblazen. Megalomaan noemden tegenstanders het oorspronkelijke prijsvraagontwerp van bureau Neutelings Riedijk. Ze stelden dat muziekscholen wegbezuinigd zouden worden ten gunste van een cultuurpaleis met ‘champagnebalkon’. Ook was er kritiek op de sloop van de pas dertig jaar oude Anton Philipszaal en het Lucent Danstheater, een vroeg werk van architect Rem Koolhaas. Na de gemeenteraadsverkiezingen in 2014 besloot de nieuwe raad dat er een ‘versoberd’ plan moest komen. Amare kostte uiteindelijk 223 miljoen euro (ongeveer het bedrag dat voor het Spuiforum was berekend).

De ontwerpers hebben het complex schijnbaar moeiteloos op zijn plek ingepast. Aan de kant van de Turfmarkt en het Spuiplein, met de publieke entrees, presenteert Amare zich als de tegenhanger van het Stadhuis. Aan de Schedeldoekshaven – de doorgaande weg – bevinden zich de laad- en losruimte, en de ingang naar de (bestaande) parkeergarage waarop Amare is gebouwd.

Foyerruimte in cultuurpaleis Amare. Beeld Ossip van Duivenbode
Foyerruimte in cultuurpaleis Amare.Beeld Ossip van Duivenbode

Voor de organisatie van de binnenwereld putten de architecten uit hun ervaring met de verbouwing van muziekcentrum TivoliVredenburg in Utrecht. Net als in dat complex zijn de zalen gestapeld, met de oefenruimten van het conservatorium als een geluidsbuffer eromheen. Dankzij verschuifbare tribunes en beweegbare (akoestische) wanden zijn de ruimten flexibel te gebruiken. De vele doorsteekjes in het gebouw nodigen de organisaties uit om bij elkaar binnen te lopen en nieuwe samenwerkingen aan te gaan. Met succes: het Nederlands Danstheater en het Residentieorkest geven voor het eerst samen een voorstelling.

De zalen zijn prachtige ‘instrumenten’, met een uitmuntende akoestiek en elk een eigen karakter. Met het zwart en goud in de Theaterzaal en de (nog te realiseren) muurschildering van kunstenaarsduo Bier en Brood, dat eerder het gevelkunstwerk op het Lucent Danstheater maakte, is toch iets van de sfeer van het gesloopte gebouw behouden.

Foyerruimte met zicht op het houten Danstheater in cultuurcomplex Amare. Beeld Ossip van Duivenbode
Foyerruimte met zicht op het houten Danstheater in cultuurcomplex Amare.Beeld Ossip van Duivenbode

En toch: lopend over de binnenpleinen en -straten mis je sfeer. De hoge witte ruimten ogen kaal, en ten opzichte van de zalen ook wat banaal, met systeemplafonds en vergaderschuifwanden. Het voelt alsof een Stradivarius in een plunjezak is gestopt.

De grove afwerking zal minder in het oog springen als het interieur eenmaal af is. Er komen nog gordijnen rond de tribunetrap in de foyer, een lichtgevende groene lockerwand bij de garderobe, en het ‘marktplein’ op de begane grond wordt ingericht voor optredens van (straat-)artiesten. Amare is een gebouw dat, zoals architect Herman Hertzberger het verwoordt, ruimte maakt, maar ook ruimte laat aan de gebruikers. Zij zijn nu aan zet.

Spuikwartier

De aanleiding voor de bouw van Amare is dezelfde als bij andere recent gerealiseerde cultuurpaleizen, zoals Forum Groningen en Rozet in Arnhem: het onder één dak bijeenbrengen van verschillende culturele instellingen. Doel is om op huisvestingskosten te besparen, slimmer samen te werken en zo meer publiek te trekken. Forum Groningen ontving in de eerste drie maanden na de opening 1 miljoen bezoekers. Gemeenten zien de bouwprojecten ook als een middel om een impuls te geven aan de binnenstad, waar door online shoppen minder mensen komen. Tegelijk met de bouw van Amare wordt het gebied rond het Spuiplein herontwikkeld. Rond het cultuurcomplex komen drie woontorens, het plein wordt vergroend en de buitenruimte richting het Centraal Station vernieuwd. Met Amare wordt 15 duizend vierkante meter publiek toegankelijke binnenruimte toegevoegd.

Amare

Architectuur

★★★☆☆

Architecten NOAHH en JCAU i.s.m. NL Architects, opdrachtgever Gemeente Den Haag, interieur NOAHH, JCAU, Brunnontwerp, Studio Aziz Bekkaoui, 2014-2021.

Spuiplein 150, Den Haag