De weg kwijt

Ruim twee pagina's tekst wijdt het Volkskrant Stijlboek aan het onderwerp (foto)bijschrift. Dergelijke uitgebreide lemma's komen niet zoveel in het Stijlboek voor....

Al vanaf de eerste dag dat de ombudsman aantrad, is hij geconfronteerd met kritiek op fotobijschriften en -koppen. De kwalificaties reiken van 'onvolledig', 'dom', 'lachwekkend', 'ongeloofwaardig' en 'amateuristisch' tot 'wordt kennelijk nauwelijks over nagedacht'.

De lezers hebben geen hoge dunk van de manier waarop de redactie ermee omspringt. 'De foto-onderschriften zijn soms waanzinnig slordig. Of u beschrijft precies wat er op de foto te zien is. Volstrekt overbodig. Het lijkt soms wel alsof u de lezer voor debiel houdt.'

De hiernaast afgedrukte foto, die maandag 6 oktober op een buitenlandpagina stond, kreeg als bijschrift mee: 'Een kleuterjuf draagt een peuter in Bayung Lincir op Sumatra naar school. Het openbare leven wordt door de bosbranden in het gebied nog steeds ernstig verstoord.' De kop boven het onderschrift luidde: 'Op zoek naar de kleuterschool.'

'Zo'n peuter naar de kleuterschool? Als ze die daar al hebben! Ik lach me rot', aldus een lezer.

De ombudsman heeft het bijschrift opgevraagd dat persbureau Reuters bij de foto leverde. Daarin komt geen school voor. Wel een kleuterjuf, een peuter, en een weg die door een rokerige mist als gevolg van de bosbranden aan het zicht wordt onttrokken. De redactie was zondagavond duidelijk de weg ook even kwijt.

Volgens de chef van de buitenlandredactie is de vaak gebrekkige informatie die bij foto's wordt geleverd, de voornaamste oorzaak van dit ongemak. De fotograaf moet die aanleveren. Maar fotografen zijn meer geïnteresseerd in beeld dan in tekst. Vaak zijn de gegevens knullig, zegt hij. Dat geldt voor de persbureaus, maar evenzeer voor de eigen fotografen van de Volkskrant.

Inderdaad, het zijn geen schrijvers, bevestigt de chef fotoredactie. Het gaat volgens hem vaak mis, wanneer er gewerkt moet worden met de aanpak 'van linksaf', die gehanteerd behoort te worden als er meerdere personen op een foto staan.

De foto in de krant van zaterdag 4 oktober van de uitreiking van het Gouden Kalf aan het slot van het Filmfestival in Utrecht is er een voorbeeld van. 'De vijf actrices in de film Broos met het Gouden Kalf', stond er bij (terwijl er nota bene zes vrouwen te zien zijn), maar namen? Ho maar!

In de Angelsaksische landen, zegt de chef foto, verzamelen fotografen zorgvuldig de namen, maar in Nederland is dat nog geen gebruik. Hij wijst de eigen fotografen daar regelmatig op. Maar kennelijk zijn die nogal eigenwijs.

Toch treft niet alleen de fotografen blaam, vindt hij. Het is ook wel een kwestie van gebrek aan oplettendheid bij de bijschriftmakers. Die zien het maken daarvan nog te zeer als een noodzakelijk kwaad. En te vaak worden ook de teksten van de buitenlandse persbureaus letterlijk overgenomen.

Welke bijschrift-zonden kan een redactie in de ogen van de lezers nog meer begaan? Verwisseling van bijschriften - zoals vorige week zaterdag op de Voorkant. Bij het onderschrift over de Volendamse jeugd stond een foto van een paar motoren. En onder de foto van de jongeren prijkte: Assen, jaren negentig. Erger nog, vinden sommigen, is helemaal géén bijschrift!

Vrijwel al deze valkuilen staan uitvoerig in het Stijlboek beschreven om te voorkomen dat de redactie er in trapt. Daar staat ook in waarom onbenul en fouten in bijschriften zo opvallen: fotobijschriften worden door vrijwel iedereen gelezen, wat lang niet van elk bericht kan worden gezegd.

Hoogste tijd dus voor een opfriscursus Stijlboek.

Meer over