InterviewUlrike Niehoff

De vrouwelijke dirigenten komen eraan bij het Concertgebouworkest

Directeur Ulrike Niehoff bewaakt sinds januari de artistieke koers van het orkest.

Ulrike Niehoff Beeld Anne Dokter
Ulrike NiehoffBeeld Anne Dokter

De nieuwe artistiek directeur van het Concertgebouworkest draagt kleurrijke sneakers. In haar kamer op het orkestkantoor in Amsterdam, pal tegenover het Amerikaanse consulaat en op twee minuten lopen van het Concertgebouw, hangt een tekening van een tyrannosaurus, gemaakt door haar 5-jarige zoontje. Ulrike Niehoff (44) staat voor een nieuw begin van het orkest. In januari volgde ze Joel Fried op, die met pensioen ging.

De huidige, driekoppige directie telt nu twee Duitsers. Naast Niehoff (overgekomen van de Wiener Symphoniker) werd Dominik Winterling (ex-directeur van de steunstichting van de Elbphilharmonie in Hamburg) aangetrokken als directievoorzitter. David Bazen bleef aan als directeur bedrijfsvoering en is dus de enige die de Gatti-affaire meemaakte. In augustus 2018 werd Daniele Gatti weggestuurd als chef-dirigent na beschuldigingen van ongepast gedrag. Sindsdien zit het orkest zonder chef.

Een ideaal moment om een nieuwe artistieke koers uit te zetten, als niet zo veel tijd op zou gaan aan coronamanagement: het continu herprogrammeren en annuleren bij gewijzigde maatregelen of ziekte van musici. ‘Mijn entree bij het orkest was daardoor ook een beetje raar’, zegt Niehoff. ‘Normaal leer je alle musici kennen bij concerten en vooral op tournees. Maar ik heb elke week een moment de deur open voor gesprekken met musici, ik heb nu bijna ieder orkestlid gesproken. Tijdens het sollicitatieproces had ik al zeker 20 man leren kennen, dat is geloof ik heel Nederlands. Maar daardoor wist ik wel zeker dat dit een goede match zou zijn.’

Wat viel u op?

‘Dat de leden hongerig zijn naar nieuwe ontwikkelingen. Ze stellen vragen als: hoe kunnen wij relevant blijven als orkest, wat kunnen we beter doen? In een stad als Wenen zou je dat niet horen, een orkest is daar een gegeven: wij bestaan en de manier waarop wij het doen, is goed.’

Wat komt eerst: artistieke koers of een chef-dirigent?

‘Hopelijk komt het tegelijkertijd. Ik denk dat het Concertgebouworkest bewijst dat het best een tijd zonder chef kan. De musici zijn zelfredzaam en voelen de verantwoordelijkheid om de klankcultuur te bewaken. Hoe het orkest functioneert, valt of staat niet bij een dirigent die twaalf of misschien veertien weken met het orkest werkt: alle andere creatieve partners die de rest van het jaar langskomen, moeten net zo inspirerend zijn. Het is mijn taak om nieuwe partners te vinden, maar ook om de goede relaties die we al hebben te continueren.’

Wat voor type dirigent heeft dit orkest nodig?

‘Bij ons gaan de musici zelf over de keuze van de chef-dirigent. Het is wel duidelijk dat het orkest er een wil.’

Ja, maar wat vindt u?

‘Artistieke kwaliteit staat voorop. Een duidelijke visie is belangrijk. Hij of zij moet in staat zijn de ideeën ook echt te verwezenlijken en ook fijn met het orkest kunnen werken, want het meest gebeurt tijdens de repetities. En tijdens een concert moet je de magie voelen.’

Hij of zij, zegt u: tot op heden stonden er slechts zeven vrouwelijke dirigenten voor het orkest. Kwaliteit was het enige wat telde, was het devies van uw voorganger. Eens?

‘Ja, kwaliteit is het enige wat telt, maar het ding is dat er nu zo veel geweldige vrouwelijke dirigenten zijn. Ze waren er eerder ook, maar het conservatisme heeft veel vrouwen gehinderd. Ik wil dat we openstaan voor iedereen, niet alleen voor witte mannelijke dirigenten.

‘Volgende week debuteert Mirga Grazinyte-Tyla bij ons voor een stream, helaas zonder publiek. Ja, ik heb haar gestrikt. Joana Mallwitz zal ook bij ons komen. En zo zijn er nog veel fantastische vrouwelijke dirigenten die ik nog niet ken.’

Bij welke muziek ligt uw hart?

‘De Mozart-opera’s ken ik allemaal uit mijn hoofd en zing ik voor mijn zoon. In Wenen woonden we om de hoek bij waar Beethoven begraven is. Ik hou van de impressionisten, van Lili Boulanger. Bij de eigentijdse componisten denk ik als eerst aan Detlev Glanert, Matthias Pintscher. Ik draai hier op kantoor elke dag een stuk dat ik nog niet ken. Willen we relevant blijven, dan moeten we eigentijdse muziek spelen. Het fijne is dat veel muziek die nu wordt gecomponeerd, veel toegankelijker is dan kunstmuziek uit bijvoorbeeld de jaren zestig.’

Wat is uw top-3 favoriete Nederlandse componisten?

‘Haha. Dat is niet eenvoudig. Ik luisterde net naar het concert voor twee piano’s (In unison, red.) van Joey Roukens en ik werd echt van mijn sokken geblazen, geweldig. Ik ben gefascineerd door Louis Andriessen, Robert Zuidam vind ik ook heel interessant. Maar ik ken er niet genoeg. Om eerlijk te zijn: behalve Sweelinck kende ik geen Nederlandse componisten voor ik over deze vacature begon na te denken. Er is veel pr-werk te doen voor de Nederlandse muziek, daar wil ik me zeker voor inspannen, ook op buitenlandse tournees.’

Vrijdag om 20.00 uur streamt het orkest een concert onder leiding van Jaap van Zweden met o.m. werk van Detlev Glanert. Het concert is gratis te zien op concertgebouworkest.nl. Het concert met Mirga wordt gestreamd op 7/5.

Creatieve partner

Regisseur Pierre Audi (ex-De Nationale Opera) wordt vanaf volgend seizoen drie jaar lang ‘creatief partner’ van het Concertgebouworkest. In die rol zal hij regisseren, adviseren en programmeren. Zo zal het orkest drie werken uitvoeren van Tan Dun, waaronder diens Requiem for Nature, een wereldpremière.

Meer over