De vrede even excessief verfilmd als de oorlog

Voor de opening van zijn verfilming van Oorlog en vrede had regisseur Sergej Bondartsjoek een idee dat recht moest doen aan de visie van schrijver Leo Tolstoj....

David Sneek

De scène eindigt dus met relatief conventionele opnames van boven de wolken, maar de oorspronkelijke ambitie ervan is tekenend voor de productie. Oorlog en vrede, dat in 1965 na een productieproces van enkele jaren in première ging, was in alle opzichten een megalomane onderneming.

In het bijna zeven uur durende drama verschijnen naast hoofdpersonen als Natasja Rostova, haar geliefde Andrej Bolkonski en de bevriende Pierre Bezoechov zo'n driehonderd personages, en de film toont tevens op ongeevenaarde wijze de Russische oorlogen tegen Napoleon.

Daarvoor ging niets te ver. Tientallen fabrieken werden ingeschakeld om de naar verluidt vijfendertigduizend gebruikte kostuums te produceren. Musea werd gevraagd de decorstukken te leveren die voor de reconstructie van de vroege negentiende eeuw nodig waren. Om de oorlogsscènes recht te doen, werd de film onder de hoede van het Sovjetleger geplaatst.

'Het onafhankelijke cavalerieregiment voor de film Oorlog en vrede', dat zelfs een eigen wapen had, verzorgde de aanvallen te paard, terwijl daarnaast nog tienduizenden soldaten figureerden als infanterie bij de veldslagen van Austerlitz en Borodino.

De camera legt ze vast vanuit helikopters en vliegtuigen, wordt over honderden meters rails door de slagvelden en het brandende Moskou gereden en vliegt aan kabels over de troepen: vrijwel elk shot is een tour de force. En de vrede is niet minder excessief dan de oorlog. De uitbundige aankleding en de grootse paleizen zijn schitterend – het kan ironisch worden genoemd dat het grootste monument voor de communistische cinema een film is die indruk maakt door de decadente luxe van de oude adel.

Montages van natuurbeelden lijken in een reechtgenoot ligieuze extase te zijn gemaakt, zoals tijdens de scène waarin Bolkonski, kort na de dood van zijn vrouw, de ontwakende lente ziet.

Van wanhoop naar liefde, van geweld naar huwelijksaanzoeken. Bondartsjoeks regie weet de extremen steeds zonder moeite te verbinden. Zoals hij de aandacht van een druppel water naar de hele wereld wilde verleggen, zo kon hij, omgekeerd, tijdens de massascènes opeens naar de gevoelens van individuele personages terugkeren. Op die momenten is de film het mooist: de officier die temidden van de eerste schermutselingen bij Austerlitz alleen tegenover een groep Fransen komt te staan en zich verbaasd en wanhopig afvraagt waarom hij eigenlijk moet sterven, of de closeup van Natasja die op haar eerste, reusachtige bal bijna in tranen raakt omdat niemand haar nog ten dans heeft gevraagd.

Meer over