Interview

De Vlaamse literatuurgolf

Zaterdag is de Manuscripta, de Uitmarkt van het boekenvak. Drie opvallende Vlaamse debutanten introduceren zichzelf.

Rob Gollin
Frederik Willem Daem, Isabelle Rossaert en Michael Bijnens. Beeld Berto Martinez
Frederik Willem Daem, Isabelle Rossaert en Michael Bijnens.Beeld Berto Martinez

Isabelle Rossaert 49, Bierbeek (België), freelancejournalist en docente journalistiek schrijven.

Dat is wat ik bemin (uitgeverij Cossee).

Het boek

'In de Luberon, een bergachtige streek in Zuid-Frankrijk, schieten jagers een man dood, Max. Achteraf verklaren ze een everzwijn te hebben neergelegd. Max heeft de avond ervoor zijn liefde verklaard aan Valérie. Als zij in Parijs kunstgeschiedenis gaat studeren, begint ze een dagboek om in het reine te komen met Max' dood. Ze ontmoet een journalist, die teruggaat naar de Luberon om uit te zoeken wat er werkelijk is gebeurd.

'De achterliggende thema's verschillen. Er is het ruwe contrast tussen het overweldigende landschap van de Luberon en de schoonheid van middeleeuwse kunst. Maar het gaat ook over de moed die je moet hebben om verdriet en angst in de ogen te kijken.'

Eerste zin
Ik heb van je gedroomd vannacht. Ik zag je liggen, een gewond dier.

Isabelle Rossaert Beeld Berto Martinez
Isabelle RossaertBeeld Berto Martinez

De stijl

'Ik schrijf poëtisch - dat is wat ik te horen krijg van mensen die het boek hebben gelezen. Het is niet gortdroog, het is nergens ironisch. Ik hecht veel belang aan ritme, mijn zinnen zijn vaak aan de lange kant. Ik probeer mooie beelden op te roepen. Metaforen kunnen daarbij helpen, maar ze moeten wel kloppen. Ergens vergelijk ik een berg met een dier, cipressen noem ik keuvelende oude tantes.

'Mijn boek is atypisch, denk ik. Wat magisch realistisch. Veel boeken spelen zich tegenwoordig af in van die middenklassemilieus, waarvan dan de hypocrisie wordt beschreven. Bij mij gaat het meer over het vinden van een plek, ongeacht je afkomst.'

Het vak

'Het is geweldig een wereld te creëren waarin je de lezer uitnodigt. Zoiets ervaar ik heel erg bij Gabriel García Márquez. Hij beschrijft werelden die wij niet kennen.

'Als journalist maak je een reportage op basis van verzameld materiaal. Als schrijver kun je er van alles bij bedenken. De bronnen zijn onuitputtelijk. Dit boek is wel begonnen met een bijna journalistieke vraag. Tijdens een wandeling in de Luberon trof ik op een berg twee stenen aan, de een met de naam van een jager, de ander met de beeltenis van een everzwijn. Ik wilde weten wat hierachter stak. De kunst is ermee aan de slag te gaan maar de beantwoording van de vraag aan de verbeelding over te laten. Wat ook helpt, is in het begin niet te kritisch op jezelf te zijn. Want dan stopt het al snel.'

null Beeld x
Beeld x

Vlaamse golf

'Griet Op de Beeck doet het goed bij jullie, en Dimitri Verhulst en Stefan Hertmans, vermoed ik. Ik stel wel vast dat er veel jonge vrouwelijke auteurs bij komen, maar dat fenomeen doet zich meer in Nederland voor dan bij ons. Hier moeten vrouwen er harder voor knokken om serieus te worden genomen. Ik weet nog dat ik jaren geleden als voorzitter van de cultuurraad van de Universiteit Leuven een vergadering bijwoonde met professoren. De voorzitter gaf mij de koffiekan aan met de woorden: hier, schenk eens uit. Die mentaliteit zit nog altijd in ons culturele bloed.'

Frederik Willem Daem Beeld Berto Martinez
Frederik Willem DaemBeeld Berto Martinez

Frederik Willem Daem 26, Antwerpen, oprichter kunstmagazine Oogst, geeft workshops schrijven.

Boek Zelfs de vogels vallen (uitgeverij De Bezige Bij).

Het boek

'Het is een verhalenbundel. Het was eerst de bedoeling een duidelijke rode draad aan te brengen. Ik ben gefascineerd door de populaire cultuur en de excessen die zich daarin voordoen. Waarom zoekt iemand de grens op? Een verhaal gaat over een motorcrosser die zich realiseert dat het mislukken van een stunt hem meer roem zal opleveren dan het slagen ervan. Ik kwam erop toen Felix Baumgartner op 39 kilometer hoogte vanuit een heliumballon naar beneden sprong. Ik heb ademloos gekeken. Wilde ik dat hij het zou halen of zag ik hem liever neerstorten? Er is een verhaal over twee jongetjes die verslaafd zijn aan porno. Die geloven dat liefde er zo uitziet, dat dit bij het leven hoort.

'Ik voelde de drang ook persoonlijkere verhalen te schrijven, los van het thema. Over een gefingeerde verhuizing naar Parijs, over mijn grootmoeder. Die moesten er ook in. Het is meer een staalkaart van interesses.'

Eerste zin
Ondertussen zijn ze met zijn veertigen en in de schemer van de laatste strepen midwinterzon delen ze warme dranken en visies op het leven.

null Beeld x
Beeld x

Stijl

'Het varieert. Het verhaal over mijn grootmoeder is in onvervalst Vlaams. Een verhaal over twee astronauten, van wie de een de ander niet kan luchten of zien, is in dagboekvorm. De bundel bevat een novelle over een tv-predikant. De eerste hoofdstukken zijn afstandelijk geschreven, waarna in het laatste gedeelte het perspectief verandert en ik de lezer dichtbij laat komen. Daarom hou ik zo van het kortverhaal: het geeft me de ruimte telkens iets nieuws te proberen.

'Ik gebruik lange zinnen en veel beeldspraak. Maar het is moeilijk te definiëren. Omdat ik film heb gestudeerd, is mijn referentiekader van literatuur nog niet groot genoeg. Ik probeer de schade in te halen door veel te lezen en te ontdekken wat wel en niet werkt.'

Het vak

'Het is bij mij allereerst het afzetten tegen het scenarioschrijven geweest. Die vorm is een onafgewerkt product, de blauwdruk voor een film. Bij het prozaschrijven kan ik een wereld scheppen die niet beperkt is door productiebudgetten. Er is meer ruimte voor fijngevoeligheid of mijmeringen. Nu ervaar ik euforie wanneer een gedachtegang werkt of als ik een zin heb geschreven die kan ontroeren.

'De eenzaamheid, daar heb ik wat moeite mee. Ik heb niks met het archetype van de auteur die op zolder een oeuvre bij elkaar pent. Ik zie graag mensen, hang graag rond. Het liefst zal ik die ontmoetingen inlijven in mijn werk. Dat hoeft niet per se het schrijverschap te zijn.'

Vlaamse golf

'Het moet toeval zijn, wij met zijn drieën. Ik heb niet het idee dat er ineens iets in het kraantjeswater zit. Misschien zijn Nederlandse uitgevers wat meer op zoek naar Vlaams talent, kan het dat zijn? Ik voel me niet Vlaams. Ik ben opgegroeid in Brussel. Brusselaar, Belg en dan pas Vlaming - in die volgorde.'

Michael Bijnens Beeld Berto Martinez
Michael BijnensBeeld Berto Martinez

Michael Bijnens, 25, Brussel, schrijver.

Boek: Cinderella (uitgeverij Atlas Contact).

Het boek

'De zoon van een prostituee probeert zijn moeder te redden. Zij is een veertiger, niet meer zo appetijtelijk en daarom ook weinig profijtelijk. Er zijn schulden, er is miserie. Als zij zich van kant probeert te maken, besluit hij een bordeel over te nemen en zet zijn moeder daarin aan het werk. Hij wordt de pooier van zijn verwekster. Als zij boven aan het pezen is, tapt hij beneden de pinten. Het speelt zich af in het Waasland, een skelet van verbindingswegen en lintbebouwing. Vlaanderen op zijn best.

'Ook mijn moeder was een hoer in het Waasland. Maar het is geen autobiografie. Natuurlijk put je uit ervaringen en personages, maar dat doet iedereen die schrijft. Het was zeker een nogal bizarre relatie, vroeger schaamde ik me ervoor. Zeker als ik haar mobiele telefoon opnam en de beller vroeg hoeveel een pijpbeurt kostte. Maar de hoererij was niet allesbepalend. Er waren meer factoren: de leraar Nederlands die ik had, de verhouding met mijn vader, mijn vrienden.'

Eerste zin
Op de wisselvallige namiddag waarop ik samen met mijn moeder een bordeel ging overnemen, stond zij op haar drie jack russells te vloeken.

null Beeld
Beeld

De stijl

'Bloemrijk, rauw. Geen uitgepuurd calvinistisch proza. Ik voelde een enorme bezetenheid tijdens het schrijven, een stuwkracht. De zinnen moesten denderen, draven. Ik hou van lange zinnen die de chaos van de werkelijkheid in het leven in dat milieu voelbaar maken. Urenlange verveling, gevolgd door groots drama.

'Ik weet niet of het nieuw is. Wie alles deconstrueert, zal wel bestaande elementen kunnen ontdekken, maar zo'n mengelmoes van drift en een weelderige manier van schrijven kom je weinig tegen. Bovendien weet ik vrij zeker dat niet eerder een boek is geschreven over een hoerenzoon die de pooier van zijn moeder wordt.'

Het vak

'Het is vooral nieuwsgierigheid die mij drijft. Het schrijven stelt me in staat te reizen, te onderzoeken. Ik heb maandenlang in Mexico gezeten, in Brazilië, Egypte, Libanon, op plekken waar veel toeristen zich niet zo prettig zouden voelen. Ik kwam terug met teksten die ik net zo goed uit mijn eigen omgeving had kunnen putten. Ook daar zijn hoeren, drugsdealers en soms een pistool op je kop.

'Dat staat me zo tegen in de overgrote meerderheid van de fictie over misdaad: het wordt zo aantrekkelijk gemaakt, zo gestileerd. Alsof het jammer is dat we het missen. De realiteit is altijd onvoorspelbaarder, chaotischer.

'Met schrijven kun je betekenis geven aan de werkelijkheid. Zonder dat stelt de werkelijkheid niet zo veel voor. Schrijven is voor mij een onmisbare uitbreiding van het bestaan.'

Vlaamse golf

'Of sprake is van een golf kun je eigenlijk pas veel later vaststellen. Ik zie juist dat er zowel in Nederland als in Vlaanderen nogal wat schrijvers zijn die zich tot hun eigen gebied beperken. Ik niet, ik ga de hort op, ik ga graag op jullie pleinen staan. Ik schrijf om gelezen te worden.'

Interview

Volkskrantredacteur Arjan Peters interviewt zaterdag 5/9 de drie debutanten op Manuscripta, 12.30 uur, Stadkamer, Statenzaal, Zwolle.

Meer over