Film

De veroordeling maakt de kijker op een gewiekste manier bewust van de kneedbaarheid van zijn blik ★★★★☆

Hoewel het plan voor de film er al sinds 2009 lag, voelt hij heel actueel.

De Veroordeling  Beeld
De Veroordeling

In het eerste deel van De veroordeling, over de nog altijd geruchtmakende Deventer moordzaak, weet ook de film het zeker. Niet de tot twaalf jaar gevangenisstraf veroordeelde boekhouder, maar de ‘klusjesman’ heeft de Deventerse weduwe Wittenberg in 1999 vermoord.

Die enge bril, die ontwijkende houding: je zíét dat Michaël de Jong (Yorick van Wageningen) het heeft gedaan. Op Wittenbergs begrafenis strooit hij met daderkennis. Zelfs geliefde Meike Wittermans (Lies Visschedijk) gaat twijfelen.

Netwerk-journalist Bas Haan (een uitstekende Fedja van Huêt) heeft aanvankelijk geen oog voor De Jong. Liever openbaart hij de justitiële dwalingen in de zaak dan iemand anders te beschuldigen. Eindelijk gerechtigheid, denkt hij, als Ernest Louwes (Mark Kraan) in 2003 vrijkomt in afwachting van verder onderzoek.

Wanneer het Bossche gerechtshof begin 2004 het definitieve vonnis uitspreekt, is dat de enige filmscène waarin Louwes, De Jong en De Haan samenkomen. Schrijver-regisseur Sander Burger en co-scenarist Bert Bouma tonen het nauwgezet gereconstrueerde tafereel twee maal, vol nadruk op Louwes’ paniek en De Jongs omineuze aanwezigheid: een slim staaltje verdacht maken, dat later nog betekenisvoller zal worden.

De veroordeling is gebaseerd op Bas Haans boek De Deventer moordzaak: het complot ontrafeld (2009). De eerste filmplannen waren er toen al, maar het duurde jaren voordat de financiering rond was. De release werd bovendien uitgesteld vanwege corona.

De veroordeling voelt evenwel zeer actueel, door de focus op nepnieuws en alternatieve feiten. Burger en Bouma bijten zich vooral vast in het mediacircus dat na Louwes’ veroordeling losbarstte: opiniepeiler Maurice de Hond wees De Jong toen als dader aan, om hem met zijn website en tv-optredens aan de schandpaal te nagelen. En dat zonder harde bewijzen, stellen de filmmakers, maar middels een constante stroom desinformatie.

Iemand ongefundeerd als dader framen: heel gewiekst, hoe de in grauwe regentinten gedrenkte film dat eerst ook zelf doet en je zodoende bewust maakt van je eigen, kneedbare blik.

De Hond, díé blijkt de onmiskenbare bad guy van De veroordeling. Terwijl Haan contact probeert te leggen met De Jong, ziet deze toe hoe zijn leven door De Honds mediaoffensief wordt verwoest. Van Wageningens vertolking kantelt indrukwekkend: de enge bril verdwijnt, het personage wordt menselijk en kwetsbaar. Ook Visschedijk is sterk, als de vrouw die De Jong onvoorwaardelijk blijft steunen.

Intussen verschijnt De Hond vooral via sluw gemonteerd archiefmateriaal. Zodoende wordt hij niet alleen een alomtegenwoordige slechterik, maar staat hij ook letterlijk buiten de stukgeslagen realiteit van zijn slachtoffers.

Kijk De Jong en Wittermans zitten in hun onderduik-caravan, terwijl ze op tv zien hoe De Hond wordt toegezongen door Claudia de Breij (‘Ik weet niet of je fout zit of goed/maar weet je, Maurice, ik ben blij dat je het doet’): schrijnender kan haast niet, in deze meeslepende, opzettelijk in zijn staart bijtende aanklacht tegen publieke stemmingmakerij.

De veroordeling

Drama

★★★★☆

Regie Sander Burger

Met Fedja van Huêt, Yorick van Wageningen, Lies Visschedijk, Mark Kraan, George Tobal, Marike Mingelen, Leon Voorberg, Ortál Vriend, Porgy Franssen, Bart Klever.

130 min., in 65 zalen.

Meer over