beeldvormers

De Taliban beschouwen sport voor vrouwen als ‘gepast noch noodzakelijk’

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: Afghanistan na de machtsgreep van de Taliban.

Een Talibanstrijder drukt een geïmproviseerde halter op in de Pul-e-Charkhi gevangenis in Kabul, waar veel van zijn medestrijders door de vorige regering gevangen werden gehouden.  Beeld AP
Een Talibanstrijder drukt een geïmproviseerde halter op in de Pul-e-Charkhi gevangenis in Kabul, waar veel van zijn medestrijders door de vorige regering gevangen werden gehouden.Beeld AP

Het zijn nog maar een handjevol fotografen die ons, sinds de tragedies op en bij het vliegveld van Kabul eind augustus, zicht bieden op Afghanistan onder de Taliban. Twee fotografen van persbureau AP, een van AFP (de Turkse fotograaf Bulent Kilic) en een niet nader omschreven anonymus (een zogenoemde ‘stringer’) voor EPA: zij vormden in het islamitische kalifaat de afgelopen week de ogen van de wereld.

Honderden foto’s stuurden ze naar de beeldbanken. Enkele van propaganda-evenementen van de Taliban, zoals een demonstratie van zwartgesluierde vrouwen voor de Taliban: ‘Our rights are safe in Islam’. Maar voornamelijk beelden van het dagelijks leven. Op markten in Kabul, uitvalswegen, in parken en woonwijken. Vaak in eerste aanblik ontspannen momenten. Dat wat al die duizenden Afghanen op de vlucht deed slaan – angst, gevaar, geweld, uitsluiting – is nauwelijks tastbaar of zichtbaar.

Vermorzelde droom

Toch weet de Braziliaanse AP-fotograaf Felipe Dana, met minimale journalistieke speelruimte, onthullende beelden te maken in het land waar een leger zwaarbewapende mannen met baarden het openbare leven bepaalt. Voor de camera maken ze geen schietgrage indruk. Ze dragen hun wapens zoals de westerse hipster zijn flesje mineraalwater: met grote vanzelfsprekendheid en nonchalance. Zij kunnen het zich, te midden van de ongewapende burgers, veroorloven.

Er hangt melancholie over Dana’s foto’s. Vaak drijft er mist boven Kabul en het zonlicht in september is zacht. Hij werkt veelal ’s avonds, als de duisternis veel verhult wat de burgers misschien liever niet aan de buitenwereld prijsgeven. Zijn journalistieke boodschap is het beste te destilleren uit de tientallen foto’s tezamen die hij de afgelopen dagen door stuurde (bekijk daartoe instagram.com/felipedana). Dan wordt het geploeter van de bevolking zichtbaar om zich van drinkwater en voedsel te verzekeren en een verhouding tot de nieuwe werkelijkheid te vinden.

Kinderen sjouwen met jerrycans over stoffige wegen. Een moeder kookt buiten in de duisternis een maaltijd op een vuur. Zij is een van de weinige vrouwen op zijn foto’s. Klaarblijkelijk zijn ze onder de Taliban grotendeels uit het straatbeeld verdwenen (hoewel de eerlijkheid me gebiedt te zeggen dat ik niet weet hoe het straatbeeld onder het vorige bewind was). Prachtig van droefheid is ook de foto die Dana op een markt maakte van een vrouw in boerka die een felrode, lange avondjurk bekijkt – alsof ze haar eigen vermorzelde droom in handen houdt.

Mannen in een mannenwereld

In tegenstelling tot collega-fotografen, was Dana er geen getuige van dat de directeur Lichamelijke Opvoeding en Sport Bashir Ahmad Rustamzai dinsdag verklaarde dat onder de Taliban vierhonderd sportieve activiteiten zijn toegestaan. Zwemmen, voetbal, hardlopen en paardrijden, om er een paar te noemen. En hij bevestigde nog eens wat zijn plaatsvervanger een week eerder al had verklaard: voor sportieve vrouwen is geen plaats. De Taliban beschouwen sport voor vrouwen als ‘gepast noch noodzakelijk’.

Om zijn beleid kracht bij te zetten bezocht Rustamzai diezelfde dag een aftandse sportzaal waar jongetjes, papieren vlaggetjes van de Taliban in de hand, hun gymnastische vaardigheden demonstreerden. Uiteraard hadden ook hier de meegekomen Taliban de AK-47’s bij de hand.

Een dag eerder was Dana in de Pul-e-Charki-gevangenis, waar tot de machtsomwenteling duizenden Taliban gevangen hadden gezeten in overvolle cellen en onder beroerde omstandigheden. Nu maken de islamistische strijders de dienst uit in de gevangenis, waar zo’n zestig gedetineerden verblijven. Vooral drugsverslaafden en misdadigers, naar het schijnt. In een gang tussen de betraliede cellen bidden zij vroom.

De Talibanstrijder in de gevangenis die de geïmproviseerde halter opdrukt, zal blij zijn dat zijn bezigheid de officiële goedkeuring van Rustamzai kan wegdragen. Hij was er met een groep medestrijders, sommigen ex-gevangenen. Die zijn op een andere foto te zien, terwijl ze ontspannen keuvelen in een gang van het povere, uitgewoonde complex. Mannen in een mannenwereld die in alle gemoedelijkheid terugblikken op getrooste opofferingen en de toekomst met vertrouwen tegemoetzien. Zij kunnen het zich veroorloven.

Meer over